Η Κυβέρνηση της ΝΔ τριπλασίασε τα βραχυπρόθεσμα κρατικά δάνεια από δημόσιους φορείς με πώληση κρατικών τίτλων και συμφωνία επαναγοράς τους (Repos);
1. Πώς πληρώνει πρόωρα κρατικά χρέη η Κυβέρνηση; Με πλεονάσματα των κρατικών προϋπολογισμών; Με ανάλωση κρατικών διαθεσίμων; Με δανεισμό από τις αγορές ή με εσωτερικό δανεισμό από φορείς Γενικής Κυβέρνησης; Οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα αποκαλύπτουν και το γιατί πληρώνει πρόωρα κρατικά χρέη η Κυβέρνηση. Η κατανόηση των απαντήσεων σε αυτά τα ερωτήματα προϋποθέτει ενημέρωση του αναγνώστη για την σημασία τεσσάρων βασικών δημοσιονομικών όρων. Τι είναι Κράτος; Κράτος ή Κεντρική Διοίκηση ή Δημόσιο είναι η Προεδρία της Δημοκρατίας, τα Υπουργεία και οι Αποκεντρωμένες Διοικήσεις, καθώς και οι Ανεξάρτητες Αρχές που δεν έχουν νομική προσωπικότητα. Για λόγους στατιστικής ταξινόμησης, η Βουλή των Ελλήνων περιλαμβάνεται και αυτή στο Κράτος (ν. 4270/2014). Τι είναι πρωτογενές πλεόνασμα κρατικού Προϋπολογισμού (Π/Υ) ; Πρωτογενές πλεόνασμα κρατικού Π/Υ είναι η διαφορά ανάμεσα στα έσοδα και τις δαπάνες του Κράτους χωρίς τους τόκους του κρατικού χρέους. Τι είναι Γενική Κυβέρνηση (Γ/Κ); Γ/Κ είναι σύνολο δημόσιων φορέων (Κράτος, ΟΤΑ, ΟΚΑ, ΟΠΕΚΕΠΕ, Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα κ.α.), οι οποίοι περιλαμβάνονται στο ομώνυμο Μητρώο που τηρεί η ΕΛΣΤΑΤ. Τι είναι δημόσιο χρέος; Δημόσιο χρέος ή χρέος Γ/Κ είναι το χρέος όλων των φορέων Γ/Κ προς φορείς εκτός Γ/Κ (άρθρο 1 του Κανονισμού (ΕΚ) 479/2009 (ΕΕ L 145/1)).
2. Πληρώνει πρόωρα κρατικά χρέη η Κυβέρνηση με πλεονάσματα των κρατικών Π/Υ; Οι 6 κρατικοί Π/Υ 2020-25 ήταν όλοι ελλειμματικοί με συνολικό έλλειμμα 51,7 δισ., ενώ ο Π/Υ 2026 είχε έλλειμμα 866 εκ. το Α’ εξάμηνο 2026. Επομένως, η Κυβέρνηση δεν πληρώνει κρατικά χρέη με πλεονάσματα των κρατικών Π/Υ. Επισημαίνεται ότι τα εντόνως προβαλλόμενα πρωτογενή πλεονάσματα των κρατικών Π/Υ μετά το 2023 δεν ήταν ποτέ επαρκή για την πληρωμή των τόκων του υπέρογκου κρατικού χρέους με αποτέλεσμα όλοι οι κρατικοί Π/Υ 2023-25 να είναι ελλειμματικοί.
3. Πληρώνει πρόωρα κρατικά χρέη η Κυβέρνηση με ανάλωση κρατικών διαθεσίμων; Η Κυβέρνηση πλήρωσε πρόωρα κρατικά χρέη με ανάλωση του περίφημου «μαξιλαριού» ασφαλείας, ύψους 15,7 δισ., το οποίο είχε παραλάβει από την προηγούμενη Κυβέρνηση το 2019.
4. Πληρώνει πρόωρα κρατικά χρέη η Κυβέρνηση με αύξηση του κρατικού δανεισμού από τις αγορές; Ο κρατικός δανεισμός με έκδοση τίτλων (ομόλογα και έντοκα γραμμάτια) αυξήθηκε μεταξύ 30.6.19 και 30.6.26 κατά 38,8 δισ. (30.6.19: 72,6 δισ., 30.6.26: 111,4 δισ.). Ο επιπλέον κρατικός δανεισμός με έκδοση τίτλων δεν ήταν αρκετός ούτε για την κάλυψη των ελλειμμάτων των κρατικών Π/Υ 2020-25 (51,7 δισ.) και Α΄ εξαμήνου Π/Υ 2026 (0,9 δισ.). Επομένως η Κυβέρνηση δεν πλήρωσε κρατικά χρέη με έκδοση κρατικών τίτλων. Η Κυβέρνηση απλώς ανανέωσε τους κρατικούς τίτλους που έληξαν μεταξύ 30.6.19 και 30.6.26 και αύξησε τον κρατικό δανεισμό με έκδοση επιπλέον κρατικών τίτλων για να καλύψει το 73,8% των κρατικών ελλειμμάτων 2020-26. Είναι αξιοσημείωτο ότι ο επιπλέον κρατικός δανεισμός με έκδοση τίτλων δεν ήταν δανεισμός από τις αγορές, αφού το Ευρωσύστημα στη διάρκεια της πανδημίας αγόρασε Ελληνικά κρατικά ομόλογα αξίας 39 δισ. σύμφωνα με το ετήσιο δελτίο δημόσιου χρέους 2022. Επομένως η Κυβέρνηση δεν πλήρωσε πρόωρα κρατικά χρέη με αύξηση του κρατικού δανεισμού από τις αγορές. Τι δείχνει η μη αύξηση του κρατικού δανεισμού από τις αγορές; αδυναμία δανεισμού ή συνειδητή επιλογή μη αύξησης του δημόσιου χρέους, αφού ο δανεισμός από τις αγορές αυξάνει το δημόσιο χρέος;
5. Αύξησε η Κυβέρνηση τον εσωτερικό δανεισμό του Κράτους από φορείς Γ/Κ για να πληρώσει πρόωρα κρατικά χρέη; . Η Κυβέρνηση αύξησε τον εσωτερικό δανεισμό του Κράτους από φορείς Γ/Κ (ΟΚΑ, ΟΤΑ, ΟΠΕΚΕΠΕ, Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα κλπ.) την επταετία 2019-25 κατά 34,2 δισ. και τον ανέβασε στα 76,1 δισ. στις 31.12.25 (31.12.18: 41,9 δισ.). Είναι αξιοσημείωτο ότι η αύξηση του κρατικού δανεισμού από φορείς Γ/Κ πραγματοποιήθηκε εξολοκλήρου με βραχυπρόθεσμα δάνεια (repos), τα οποία αυξήθηκαν κατά 36,7 δισ. την ίδια επταετία και έφτασαν τα 60,6 δισ. στις 31.12.25 (31.12.18: 23,9 δισ.). Πώς μπόρεσε η Κυβέρνηση να δανειστεί αυτό το τεράστιο ποσό ταμειακών διαθεσίμων από φορείς Γ/Κ; Με διατάξεις των νόμων 4764/2020 (άρθρο 80) και 5193/2025 (άρθρο 209) όλοι οι φορείς Γ/Κ υποχρεώνονται να μεταφέρουν κάθε 15 ημέρες στο λογαριασμό ταμειακής διαχείρισης που τηρούν στην Τράπεζα της Ελλάδος, όλες τους τις εισπράξεις εκτός από αυτές που χρειάζονται για να πληρώσουν υποχρεώσεις τους τις επόμενες 15 ημέρες. Από τις ρυθμίσεις αυτές προκύπτει καθαρά ότι οι φορείς Γ/Κ δεν υποχρεώνονται να μεταφέρουν στην Τράπεζα της Ελλάδος κάθε 15 ημέρες αδρανή ταμειακά διαθέσιμα, αλλά όλες τους τις εισπράξεις εκτός από αυτές που χρειάζονται για να πληρώσουν υποχρεώσεις τους τις επόμενες 15 ημέρες (δηλαδή το συνολικό πλεόνασμα της διαχείρισής τους).
Διέθεταν πράγματι οι φορείς Γ/Κ ταμειακά διαθέσιμα 60,6 δισ. στις 31.12.25; Στο ετήσιο δελτίο δημόσιου χρέους 2025 βεβαιώνεται ότι οι φορείς Γ/Κ στις 31.12.25 διέθεταν, πέραν των 60,6 δισ. που είχε δανειστεί από αυτούς το Κράτος με βραχυπρόθεσμα δάνεια (repos), επιπλέον ταμειακά διαθέσιμα 18,8 δισ. Το βεβαιούμενο ποσό ταμειακών διαθεσίμων των φορέων Γ/Κ πλην Κράτους στις 31.12.25 (79,4 δισ.) δείχνει εξωπραγματικό και απαιτείται επιβεβαίωσή του.
Ο υπουργός Οικονομικών απαντώντας στην αριθ. 384/30.1.23 επίκαιρη Ερώτησηi βουλευτή βεβαίωσε ότι τον Ιούλιο 2019 τα ταμειακά διαθέσιμα του Κράτους ήταν 20,8 δισ. και των υπόλοιπων φορέων Γ/Κ 21,9 δισ. (σύνολο 42,7 δισ.). Επιπροσθέτως ο υπουργός διαβεβαίωσε ότι «Τα ταμειακά διαθέσιμα του Ελληνικού Δημοσίου διατηρήθηκαν σταθερά σε υψηλά επίπεδα, καθ’ όλη τη διάρκεια των τελευταίων 3,5 ετών, τα ταμειακά διαθέσιμα ενισχύθηκαν με συνολικό ποσό 18,8 δισ. ευρώ, από διάφορες άλλες υπερεθνικές πηγές χρηματοδότησης. Πηγές όπως…με τα 11,1 δισ. ευρώ από τις δόσεις και την προχρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, με τα 2,2 δισ. ευρώ από διμερή δάνεια με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και πόρους από το πρόγραμμα SURE». Από την απάντηση του υπουργού προκύπτουν αναντίρρητα τα εξής: (α) το ύψος των ταμειακών διαθεσίμων των φορέων Γ/Κ πλην Κράτους στις 30.6.19 ήταν 21,9 δισ. και (β) η Κυβέρνηση θεωρεί τα κεφαλαία της ΕΕ, τα οποία διαχειρίζονται φορείς Γ/Κ, ταμειακά διαθέσιμα των φορέων. Αν στα ταμειακά διαθέσιμα που είχαν οι φορείς Γ/Κ πλην Κράτους στις 30.6.19 (21,9 δισ.) προστεθούν τα πλεονάσματα που είχαν την επταετία 2019-25 33,5 δισ. περίπου, (βλ. πίνακα 1) προκύπτουν τα ταμειακά τους διαθέσιμα στις 31.12.25 (55,5 δισ. περίπου). Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι τα ταμειακά διαθέσιμα των φορέων Γ/Κ πλην Κράτους στις 31.12.25 ήταν πολύ μικρότερα από τα ταμειακά διαθέσιμα που είχε δανειστεί από αυτούς η Κυβέρνηση με βραχυπρόθεσμα δάνεια (repos). Προφανώς η Κυβέρνηση, αφού εξάντλησε τα ταμειακά διαθέσιμα των φορέων Γ/Κ, δανείστηκε και κεφάλαια της ΕΕ τα οποία διαχειρίζονται φορείς Γ/Κ (ΟΠΕΚΕΠΕ, Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα, Περιφέρειες κ.α.) για να καλύψει ελλείμματα των κρατικών Π/Υ και να πληρώσει πρόωρα κρατικά χρέη. Η βούληση της Κυβέρνησης να δανειστεί με βραχυπρόθεσμα δάνεια (repos) κεφάλαια της ΕΕ, τα οποία διαχειρίζονται φορείς Γ/Κ, αποτυπώθηκε σε κανονιστικές αποφάσεις του υπουργού Οικονομικών (π.χ. η αριθ. 175312/ΕΞ 2025/7.10.2025). Με τις Αποφάσεις αυτές οι φορείς Γ/Κ, οι οποίοι διαχειρίζονται μεγάλα ποσά κεφαλαίων της ΕΕ, υποχρεώνονται να υποβάλλουν λεπτομερή ταμειακό προγραμματισμό στο ΓΛΚ.
6. Γιατί η Κυβέρνηση καλύπτει ελλείμματα των κρατικών Π/Υ με δανεισμό από φορείς Γ/Κ; Γιατί καλύπτει ελλείμματα του κρατικού Π/Υ χωρίς αύξηση του δημόσιου χρέους, αφού ο δανεισμός από φορείς Γ/Κ αυξάνει μόνο το κρατικό χρέος (δεν αυξάνει το δημόσιο χρέος).
7. Γιατί η Κυβέρνηση πληρώνει πρόωρα κρατικά χρέη με δανεισμό από φορείς Γ/Κ; Γιατί πληρώνοντας κρατικά χρέη προς φορείς εκτός Γ/Κ (π.χ. δάνεια διάσωσης) με δανεισμό από φορείς Γ/Κ μειώνει λογιστικά το δημόσιο χρέος, αφού ο κρατικός δανεισμός από φορείς Γ/Κ δεν αυξάνει το δημόσιο χρέος.
8. Γιατί η Κυβέρνηση καλύπτει ελλείμματα των κρατικών Π/Υ και πληρώνει πρόωρα κρατικά χρέη με δανεισμό από φορείς Γ/Κ; Γιατί μειώνει τους τόκους του δημόσιου χρέους και βελτιώνει το δημοσιονομικό ισοζύγιο (έλλειμμα/πλεόνασμα Π/Υ Γ/Κ), αφού οι τόκοι των δανείων από φορείς Γ/Κ δεν αυξάνουν τους τόκους του δημόσιου χρέους και δεν επιβαρύνουν το δημοσιονομικό ισοζύγιο.
7. Γιατί η Κυβέρνηση καλύπτει ελλείμματα των κρατικών Π/Υ και πληρώνει πρόωρα κρατικά χρέη με βραχυπρόθεσμα δάνεια (repos) από φορείς Γ/Κ;
Πρώτον: Γιατί δεν χρειάζεται την συγκατάθεση των δανειστών φορέων Γ/Κ, αφού τα ταμειακά διαθέσιμα όλων των φορέων Γ/Κ είναι συγκεντρωμένα στην Τράπεζα της Ελλάδος και τα διαχειρίζεται ο ΟΔΔΗΧ, ο οποίος έχει συγχρόνως και την αρμοδιότητα κάλυψης των χρηματοδοτικών αναγκών του Κράτους (κλασική περίπτωση σύγκρουσης συμφερόντων: στη σύμβαση δανεισμού ο ΟΔΔΗΧ υπερασπίζεται συγχρόνως το συμφέρον του δανειστή φορέα Γ/Κ και του δανειζόμενου Κράτους).
Δεύτερον: Γιατί μπορεί να δανείζεται προσωρινά και ευκαιριακά κεφάλαια, τα οποία διαχειρίζονται φορείς Γ/Κ, αλλά δεν είναι δικά τους με μηδενικό κόστος (κεφάλαια ΕΕ).
Τρίτον: Γιατί μπορεί να μεταθέσει την οδυνηρή και κατά πάσα πιθανότητα ανέφικτη επιστροφή των δανεικών από φορείς Γ/Κ στο μέλλον με συνεχείς ανανεώσεις των βραχυπρόθεσμων δάνειων (repos).
Συμπερασματικά: Η Κυβέρνηση δεν θα μπορούσε να πληρώσει πρόωρα κρατικά χρέη με τα ελλείμματα των κρατικών Π/Υ 2020-25 και το έλλειμμα του κρατικού Π/Υ 2026 το Α’ εξάμηνο. Η Κυβέρνηση δεν αύξησε τον κρατικό δανεισμό με έκδοση τίτλων για να πληρώσει πρόωρα κρατικά χρέη, αφού ο πρόσθετος κρατικός δανεισμός με έκδοση τίτλων (39 δισ. περίπου) δεν ήταν αρκετός ούτε για την κάλυψη των ελλειμμάτων των κρατικών Π/Υ (52,6 δισ.). Επισημαίνεται ότι ο πρόσθετος κρατικός δανεισμός με έκδοση τίτλων δεν ήταν δανεισμός από τις αγορές, αφού το Ευρωσύστημα στη διάρκεια της πανδημίας είχε αγοράσει Ελληνικά κρατικά ομόλογα 39 δισ. περίπου. Τι δείχνει η μη αύξηση του κρατικού δανεισμού από τις αγορές; Αδυναμία δανεισμού ή αποφυγή αύξησης του δημόσιου χρέους; Η Κυβέρνηση πλήρωσε πρόωρα κρατικά χρέη αναλώνοντας το περίφημο μαξιλάρι ασφαλείας (15,7 δισ.), το οποίο είχε παραλάβει από την προηγούμενη Κυβέρνηση το 2019. Κυρίως, όμως, η Κυβέρνηση πλήρωσε πρόωρα κρατικά χρέη με βραχυπρόθεσμα δάνεια (repos) από φορείς Γ/Κ για να μειώσει λογιστικά το δημόσιο χρέος, αφού ο δανεισμός από φορείς Γ/Κ δεν αυξάνει το δημόσιο χρέος. Με βραχυπρόθεσμα δάνεια (repos) από φορείς Γ/Κ κάλυψε η Κυβέρνηση και σημαντικό μέρος των κρατικών ελλειμμάτων για να αποφύγει λογιστικά την αύξηση του δημόσιου χρέους. Τα ταμειακά διαθέσιμα των φορέων Γ/Κ στις 31.12.25 δεν δικαιολογούν το ύψος των βραχυπρόθεσμων κρατικών δανείων (repos) από φορείς Γ/Κ (60,6 δισ.) και είναι σφόδρα πιθανό να δανείστηκε η Κυβέρνηση και κεφάλαια της ΕΕ, τα οποία διαχειρίζονται φορείς Γ/Κ. Τα ταμειακά διαθέσιμα Κράτους και λοιπών φορέων Γ/Κ εμφανίζονται αυξημένα, επειδή περιλαμβάνονται σε αυτά κεφάλαια της ΕΕ (προκαταβολές και δόσεις ΕΣΠΑ 2021-27 και ΤΑΑ 2020-26, κεφάλαια της ΕΕ που διαχειρίζεται ο ΟΠΕΚΕΠΕ κ.α.). Τα διογκωμένα από κεφάλαια της ΕΕ ταμειακά διαθέσιμα των φορέων Γ/Κ δημιουργούν ψευδαίσθηση εύρωστων δημόσιων οικονομικών. Όμως, τα κεφάλαια της ΕΕ δεν ανήκουν στους φορείς Γ/Κ και πρέπει να καταβληθούν στους δικαιούχους συγχρηματοδοτούμενων έργων και προγραμμάτων.
| Πίνακας 1: Αποτέλεσμα Προϋπολογισμών Φορέων Γενικής Κυβέρνησης 2019-26 (εκ. ευρώ) | ||||||||
| 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 1.1–30.6.26 | |
| Κράτος | +358 | -22.791 | -14.559 | -10.562 | -3.775 | -6 | -38 | -866 |
| OKA | +1.474 | +843 | +1.011 | +2.758 | +321 | +720 | +968 | -242 |
| ΟTA | +32 | +44 | -266 | -285 | -482 | -418 | -287 | +421 |
| Λοιποί φορείς Γ/Κ | +3.026 | +5.375 | +2.163 | +3.307 | +2.642 | +5.320 | +4.330 | +2.449 |
| Γενική Κυβέρνηση | +4.890 | -16.529 | -11.651 | -4.782 | -1.294 | 5.616 | 4.973 | +1.762 |
| Πηγή: Υπουργείο Οικονομικών: Δελτία Μηνιαίων Στοιχείων Γενικής Κυβέρνησης | ||||||||
