Σε μια από τις χειρότερες συνεδριάσεις των τελευταίων μηνών, οι βασικοί δείκτες του χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης βίωσαν βαριές απώλειες την Τρίτη, σε μια ημέρα που χαρακτηρίστηκε από έντονη αποστροφή στον κίνδυνο και μαζικές ρευστοποιήσεις. Η άμεση αιτία: οι απειλές του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, για επιβολή κλιμακούμενων δασμών σε ευρωπαϊκές χώρες, σε μια κίνηση που συνδέεται με τις γεωπολιτικές του φιλοδοξίες για τον έλεγχο της Γροιλανδίας.
Η οξεία διπλωματική ένταση, που θυμίζει την εποχή του εμπορικού πολέμου, αναστάτωσε τις οικονομικές αγορές, σηματοδοτώντας μια απότομη επιστροφή της αβεβαιότητας. Η αντίδραση ήταν ευρύγνωστη και διασταυρούμενη, αγγίζοντας όχι μόνο την ιχθυαγορά, αλλά και την αγορά ομολόγων και τα συναλλάγματα.
Βουτιά στους δείκτες, εκτόξευση του «δείκτη φόβου»
Το κλίμα sell-off έπληξε όλους τους μεγάλους δείκτες:
- Dow Jones Industrial Average: Υποχώρησε 1.76% (-870 μονάδες), κλείνοντας στις 48.488
- S&P 500: Κατέγραψε πτώση 2.06%, σε επίπεδα που δεν είχε δει από τον Οκτώβριο, κλείνοντας στις 6.796 μονάδες.
- NASDAQ Composite: Έπεσε κατακόρυφα 2.39%, στα 22.954 μονάδες.
- Ταυτόχρονα, ο δείκτης VIX (CBOE Volatility Index), το κλασικό «βαρόμετρο του φόβου» των αγορών, εκτινάχθηκε πάνω από το ψυχολογικό όριο των 20 μονάδων, φτάνοντας στα υψηλότερα σημεία από τα τέλη Νοεμβρίου. Αυτό αποτυπώνει την απότομη αύξηση της νευρικότητας και της αναμενόμενης διακύμανσης στις αγορές για τον επόμενο μήνα.
Φυγή προς την ασφάλεια: Πιέσεις και στα ομόλογα
Η αναταραχή δεν ήταν φαινόμενο μόνο του χρηματιστηρίου. Η αγορά κράτους ομολόγων των ΗΠΑ (Treasuries) δοκιμάστηκε σοβαρά, με την απόδοση (yield) να ανεβαίνει δραματικά. Αυτό υποδηλώνει φυγή κεφαλαίων (capital outflow) και μείωση της ζήτησης για αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία, καθώς οι επενδυτές επαναξιολογούν τον γεωπολιτικό και τον πιστωτικό κίνδυνο.
- Η απόδοση του 10ετούς Τreasury ανέβηκε πάνω από 5 μονάδες βάσης (basis points), στο 4.287%.
- Τα ομόλογα μακράς διάρκειας υπέστησαν ακόμα μεγαλύτερη πίεση: οι αποδόσεις των 20ετών και 30ετών ομολόγων εκτοξεύτηκαν κατά πάνω από 7 μονάδες βάσης η καθεμία, φτάνοντας κοντά στο 4.916%.
Ένα ενδεικτικό σύμπτωμα του αλλάζοντος κλίματος ήταν η ανακοίνωση του δανέζικου συνταξιοδοτικού ταμείου AkademikerPension ότι ξεκινά αποεπένδυση από αμερικανικά ομόλογα, επικαλούμενο ανησυχίες για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους (debt sustainability) των ΗΠΑ.
Ο πυρήνας της κρίσης: Γεωπολιτικές απειλές και «οικονομικός εξαναγκασμός»
Η άμεση σπινθήρας για τη χρηματιστηριακή πτώση ήταν οι δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ στο πλατφόρμα Truth Social. Ο πρώην πρόεδρος προέβη σε άμεση γεωοικονομική (geo-economic) πίεση, απειλώντας με κλιμακούμενους δασμούς (αρχικά 10%, μετά 25%) σε οκτώ χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ, αν δεν δεχτούν να διαπραγματευτούν για την «πλήρη και ολοκληρωτική αγορά της Γροιλανδίας».
Η ρητορική κλιμακώθηκε περαιτέρω, με απειλές για δασμούς 200% σε γαλλικά κρασιά και σαμπάνια, και κριτική προς το Ηνωμένο Βασίλειο για τα σχέδιά του σχετικά με τα Νησιά Τσάγκος. Αυτές οι κινήσεις ερμηνεύονται από τους αναλυτές ως μια μορφή οικονομικού εξαναγκασμού (economic coercion) για την προώθηση στρατηγικών και εδαφικών στόχων.
Αντιδράσεις και μακροπρόθεσμες συνέπειες
Η αντίδραση από την Ευρώπη ήταν άμεση και απόρριπτη. Η Γαλλία πιέζει για τη χρήση του νέου Οργάνου Αντι-Εξαναγκασμού (Anti-Coercion Instrument) της ΕΕ, ενώ το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ανέστειλε την επικύρωση της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ-ΗΠΑ. Στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, ο επενδυτής Ρέι Ντάλιο προειδοποίησε για την πιθανότητα μετάλληξης των εμπορικών συγκρούσεων σε «πόλεμοι κεφαλαίων (capital wars) όπου η απροθυμία διεθνών επενδυτών να χρηματοδοτήσουν το αμερικανικό έλλειμμα θα αποτελέσει σοβαρότερο σοκ.
