Οι εικόνες από το Ντακάρ συμπυκνώνουν τη σύγκρουση ανάμεσα στις μεγάλες προσδοκίες που γέννησε η πολιτική ανατροπή του 2024 και στη δύσκολη καθημερινότητα των νοικοκυριών: άδεια καλάθια, αναποδογυρισμένες καλαθούνες και άδεια μαγειρικά σκεύη στους δρόμους της πρωτεύουσας της Σενεγάλης.
Το Σάββατο 5 Σεπτεμβρίου, πολίτες διαδήλωσαν κατά της ακρίβειας, επιχειρώντας να αποτυπώσουν με τον πιο απλό τρόπο αυτό που βιώνουν στο οικογενειακό τους ταμείο: το εισόδημα δεν επαρκεί πλέον για βασικές ανάγκες.
Η κινητοποίηση οργανώθηκε από τη συλλογικότητα «30 Ημέρες για τη Δίκαιη Τιμή», ξεκίνησε από τη συνοικία Καστόρ και κατέληξε στον κυκλικό κόμβο Jet d’Eau, στο Μεγάλο Ντακάρ. «Σταματήστε την ακρίβεια» και «Δίκαιη τιμή, ο αγώνας μου» έγραφαν τα πλακάτ.
Τα αιτήματα δεν αφορούσαν μόνο τα τρόφιμα. Στο επίκεντρο βρέθηκαν το κόστος των ενοικίων, το νερό, το ηλεκτρικό ρεύμα και οι σχολικές δαπάνες. Σύμφωνα με το κρατικό πρακτορείο APS, οι διοργανωτές επέμειναν ότι πρόκειται για ανεξάρτητη κινητοποίηση καταναλωτών και όχι για κομματική διαδήλωση.
Τα άδεια καλάθια έγιναν πολιτικό μήνυμα
Μία συνταξιούχος περιέγραψε πως ακόμη και 5.000 φράγκα CFA δεν αρκούν πλέον για να αγοράσει όσα χρειάζεται για το σπίτι της. Μία άλλη γυναίκα περπατούσε με αναποδογυρισμένη καλαθούνα στο κεφάλι και άδειο μπολ στα χέρια, έχοντας στην πλάτη της το μήνυμα «Οι χήρες υποφέρουν».
Η εικόνα μετατρέπει την ακρίβεια από οικονομικό δείκτη σε κοινωνική πραγματικότητα. Το άδειο καλάθι σημαίνει λιγότερα τρόφιμα, δυσκολία στην πληρωμή του ενοικίου και των λογαριασμών, οικογένειες που αναγκάζονται να ιεραρχούν ακόμη και τις στοιχειώδεις ανάγκες τους.
Και στη Σενεγάλη αυτή η εικόνα αποκτά μεγαλύτερη πολιτική βαρύτητα. Μόλις το 2024 η χώρα είχε ψηφίσει μαζικά υπέρ μιας βαθιάς πολιτικής αλλαγής.
Η μεγάλη υπόσχεση του 2024 συναντά τη δημοσιονομική πραγματικότητα
Ο Bassirou Diomaye Faye εξελέγη πρόεδρος το 2024 πάνω σε ένα ισχυρό κύμα κοινωνικής αμφισβήτησης, έχοντας στο πλευρό του τον Ousmane Sonko. Η νέα πολιτική ηγεσία υποσχέθηκε καταπολέμηση της διαφθοράς, περισσότερες θέσεις εργασίας, ευκαιρίες για τους νέους και δικαιότερη αξιοποίηση του εθνικού πλούτου.
Η εκλογή του Faye αντιμετωπίστηκε από μεγάλο μέρος της κοινωνίας όχι ως μια συνηθισμένη εναλλαγή εξουσίας, αλλά ως υπόσχεση ρήξης με το προηγούμενο σύστημα.
Η νέα ηγεσία βρέθηκε, ωστόσο, αντιμέτωπη με μια εξαιρετικά δύσκολη δημοσιονομική κατάσταση. Οι αποκαλύψεις για υποχρεώσεις που δεν είχαν αποτυπωθεί πλήρως στους επίσημους λογαριασμούς της προηγούμενης περιόδου επιβάρυναν δραματικά την εικόνα του δημόσιου χρέους και περιέπλεξαν τις σχέσεις της χώρας με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.
Έτσι, η πολιτική υπόσχεση για ταχεία κοινωνική βελτίωση συγκρούστηκε με περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια και με την απαίτηση αποκατάστασης της αξιοπιστίας των δημόσιων οικονομικών.
Η ρήξη Faye–Sonko προσθέτει πολιτική αβεβαιότητα
Στη δύσκολη οικονομική συγκυρία προστέθηκε η ρήξη ανάμεσα στον Faye και τον Sonko, τους δύο πολιτικούς που προσωποποίησαν από κοινού την αλλαγή του 2024. Η σύγκρουσή τους αναδιαμόρφωσε το πολιτικό σκηνικό και μετέφερε μέρος της συζήτησης από την εφαρμογή του κυβερνητικού προγράμματος στην εσωτερική μάχη για την εξουσία και την πολιτική κατεύθυνση της χώρας.
Αυτό ακριβώς αποτελεί και έναν από τους μεγαλύτερους κινδύνους για το εγχείρημα που ξεκίνησε το 2024: η πολιτική ενέργεια της αλλαγής να αναλωθεί σε εσωτερικές συγκρούσεις την ώρα που η κοινωνία απαιτεί απαντήσεις για το εισόδημα, την ανεργία και το κόστος ζωής.
Η προεδρία επιχειρεί πλέον να δείξει ότι αντιλαμβάνεται την πίεση. Στις αρχές Σεπτεμβρίου ο Faye ζήτησε αυστηρότερους ελέγχους στις τιμές βασικών αγαθών, εφαρμογή της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών και αποτελεσματικότερη ρύθμιση των ενοικίων.
Για τους πολίτες που κατέβηκαν στους δρόμους του Ντακάρ, όμως, η συζήτηση έχει μετακινηθεί από τις εξαγγελίες στα αποτελέσματα.
Η δυσκολότερη δοκιμασία μιας κυβέρνησης αλλαγής
Η κινητοποίηση δεν είχε την έκταση των μεγάλων κοινωνικών εκρήξεων που έχει γνωρίσει κατά καιρούς η Σενεγάλη. Η πολιτική της σημασία βρίσκεται αλλού: δείχνει ότι το κοινωνικό αίτημα που τροφοδότησε την αλλαγή του 2024 δεν εξαφανίστηκε μετά την εκλογική νίκη.
Τώρα στρέφεται προς εκείνους που εξελέγησαν για να το εκπροσωπήσουν.
Για την κυβέρνηση του Faye, η κρίσιμη εξίσωση είναι πλέον συγκεκριμένη: να αποκαταστήσει τα δημόσια οικονομικά χωρίς το κόστος να μεταφερθεί στα νοικοκυριά που στήριξαν την πολιτική αλλαγή προσδοκώντας καλύτερη ζωή.
Τα άδεια καλάθια στους δρόμους του Ντακάρ αποτελούν, υπό αυτή την έννοια, μια πρώτη σοβαρή κοινωνική προειδοποίηση. Η κυβέρνηση του 2024 καλείται πλέον να αποδείξει στην καθημερινότητα εκείνο που υποσχέθηκε στην κάλπη: ότι η αλλαγή μπορεί να φτάσει μέχρι το οικογενειακό τραπέζι.
