Κοινοποιήστε

Η εκλογική επιτροπή ενέκρινε ομόφωνα το ψηφοδέλτιο «Οι φοιτητές νικούν», το οποίο συγκέντρωσε σχεδόν 70.000 υπογραφές. Στις 25 Οκτωβρίου διεξάγεται μία από τις κρισιμότερες αναμετρήσεις για τη Σερβία εδώ και πολλά χρόνια.

Από τους δρόμους, τις πανεπιστημιακές καταλήψεις και τις μαζικές διαδηλώσεις, οι φοιτητές της Σερβίας περνούν πλέον επίσημα στην κάλπη. Η Εκλογική Επιτροπή της χώρας ενέκρινε το βράδυ της Τρίτης το ψηφοδέλτιο «Φοιτητική Λίστα – Οι φοιτητές νικούν», ανοίγοντας τον δρόμο για τη συμμετοχή του στις πρόωρες κοινοβουλευτικές εκλογές της 25ης Οκτωβρίου.

Η απόφαση ελήφθη ομόφωνα από τα 19 μέλη της Επιτροπής, αφού διαπιστώθηκε ότι ο συνδυασμός πληροί τις νόμιμες προϋποθέσεις, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων για την ισότιμη εκπροσώπηση των φύλων.

Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι η κινητοποίηση που προηγήθηκε. Οι φοιτητές κατέθεσαν 69.099 επικυρωμένες υπογραφές, ενώ για τη συμμετοχή στις εκλογές απαιτούνται μόλις 10.000. Χιλιάδες πολίτες περίμεναν επί ώρες στα σημεία συλλογής και πιστοποίησης των υπογραφών, παρά τις καταγγελίες για διαδικαστικά εμπόδια και έλλειψη διαθέσιμων συμβολαιογράφων.

Η εκλογική λίστα περιλαμβάνει 250 υποψηφίους – όσες ακριβώς και οι έδρες της σερβικής Βουλής. Ανάμεσά τους βρίσκονται πανεπιστημιακοί, εκπαιδευτικοί, γιατροί, καλλιτέχνες, αθλητές, επιχειρηματίες, ακτιβιστές και προσωπικότητες της κοινωνίας των πολιτών.

Η πορεία προς την Εκλογική Επιτροπή

Τη Δευτέρα, μερικές χιλιάδες πολίτες συνόδευσαν τους φοιτητές από το Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου μέχρι την έδρα της Εκλογικής Επιτροπής.

Στην κεφαλή της πορείας βρίσκονταν μοτοσικλετιστές, ενώ οι συγκεντρωμένοι κρατούσαν σημαίες πανεπιστημίων, σχολείων και της Σερβίας. Μαζί τους μετέφεραν τα κουτιά με τις υπογραφές, ένα μεγάλο πανό με το σύνθημα «Οι φοιτητές νικούν» και αντίγραφο του εμβληματικού αγάλματος του «Νικητή» του Βελιγραδίου.

Η εικόνα είχε έντονο συμβολισμό. Ένα κίνημα το οποίο απέφευγε για μεγάλο διάστημα να αποκτήσει κομματική μορφή εμφανίστηκε μπροστά στους επίσημους θεσμούς διεκδικώντας πλέον κοινοβουλευτική εκπροσώπηση και κυβερνητική αλλαγή.

«Είναι πλέον η στιγμή να αναλάβουμε τους θεσμούς αυτής της χώρας», ήταν το μήνυμα της φοιτητικής εκπροσώπου Μίλιτσα Πόποβιτς προς τους συγκεντρωμένους.

Από την τραγωδία του Νόβι Σαντ στην πολιτική αμφισβήτηση

Το φοιτητικό κίνημα γεννήθηκε μετά την κατάρρευση τμήματος του σιδηροδρομικού σταθμού στο Νόβι Σαντ, την 1η Νοεμβρίου 2024, που στοίχισε τη ζωή σε 16 ανθρώπους.

Ο σταθμός είχε ανακαινιστεί λίγους μήνες πριν από την τραγωδία. Για τους φοιτητές και μεγάλο μέρος της σερβικής κοινωνίας, η κατάρρευση δεν αποτέλεσε απλώς ένα τεχνικό δυστύχημα. Μετατράπηκε σε σύμβολο ενός συστήματος αδιαφάνειας, διαφθοράς, πελατειακών σχέσεων και απουσίας πραγματικής λογοδοσίας.

Οι διαδηλωτές ζήτησαν τη δημοσιοποίηση των εγγράφων που αφορούσαν την ανακαίνιση, την απόδοση ευθυνών και την ανεξάρτητη διερεύνηση των καταγγελιών. Όταν τα αιτήματα δεν ικανοποιήθηκαν, οι κινητοποιήσεις εξαπλώθηκαν από το Νόβι Σαντ και το Βελιγράδι σε ολόκληρη τη χώρα.

Πανεπιστήμια και σχολές τέθηκαν σε πολύμηνους αποκλεισμούς, ενώ στις διαδηλώσεις συμμετείχαν κατά περιόδους εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες. Οι φοιτητές κατάφεραν να κινητοποιήσουν κοινωνικές ομάδες που είχαν απομακρυνθεί από την παραδοσιακή αντιπολίτευση και να δημιουργήσουν τη σοβαρότερη πολιτική πρόκληση για τον Αλεξάνταρ Βούτσιτς από τότε που το κόμμα του ανέλαβε την εξουσία το 2012.

Το σχέδιο Βούτσιτς για επιστροφή στην πρωθυπουργία

Απέναντι στους φοιτητές βρίσκεται ο ίδιος ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς, ο οποίος προχωρά σε μια μεγάλη πολιτική μετακίνηση.

Ο Σέρβος πρόεδρος έχει ανακοινώσει ότι θα παραιτηθεί στις 27 Σεπτεμβρίου, ώστε να ηγηθεί της προεκλογικής εκστρατείας του κυβερνώντος Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος ως «απλός πολίτης». Εφόσον το SNS επικρατήσει, στόχος του είναι να επιστρέψει στην πρωθυπουργία, καθώς δεν μπορεί να διεκδικήσει άλλη προεδρική θητεία λόγω του συνταγματικού ορίου.

Πρόκειται ουσιαστικά για σχέδιο διατήρησης της πολιτικής εξουσίας με αλλαγή αξιώματος. Ο Βούτσιτς έχει ήδη διατελέσει πρωθυπουργός και πρόεδρος και κυριαρχεί στη σερβική πολιτική ζωή για περισσότερο από μία δεκαετία.

Ο ίδιος δήλωσε ότι θα θεωρούσε απογοητευτικό για το κόμμα του οποιοδήποτε αποτέλεσμα χαμηλότερο από το 50%. Παράλληλα, επιτέθηκε στο φοιτητικό ψηφοδέλτιο, χαρακτηρίζοντάς το «ανώνυμο», χωρίς πρόγραμμα και χωρίς σαφές σχέδιο για τη χώρα.

Η σύγκρουση αποκτά και προσωπικά χαρακτηριστικά: από τη μία ένας πολιτικός μηχανισμός που ελέγχει την κυβέρνηση, σημαντικό τμήμα των μέσων ενημέρωσης και μεγάλο μέρος του κρατικού μηχανισμού· από την άλλη, ένα αποκεντρωμένο κίνημα νέων που επιχειρεί για πρώτη φορά να δοκιμάσει τη δύναμή του στις εκλογές.

Από την καταγγελία στο πρόγραμμα

Η φοιτητική λίστα δεν περιορίζεται πλέον στο αίτημα για αλλαγή κυβέρνησης. Έχει αρχίσει να παρουσιάζει προτάσεις για την αποκατάσταση του κράτους δικαίου και την αντιμετώπιση της διαφθοράς.

Μεταξύ των παρεμβάσεων που έχουν παρουσιαστεί βρίσκονται η συγκρότηση ειδικής εισαγγελικής αστυνομίας, ο έλεγχος της περιουσίας αξιωματούχων, ο αποκλεισμός καταδικασμένων για διαφθορά προσώπων από δημόσια αξιώματα, η ενίσχυση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης, δωρεάν σχολικά βιβλία και ευκολότερη πρόσβαση των πολιτών σε βασικά φάρμακα.

Αυτό αποτελεί ένα κρίσιμο βήμα. Μέχρι σήμερα, η μεγάλη δύναμη του κινήματος ήταν η ηθική του νομιμοποίηση και η απόρριψη του σημερινού συστήματος. Στην εκλογική μάχη, όμως, θα χρειαστεί να απαντήσει και στο θετικό ερώτημα: όχι μόνο τι θέλει να ανατρέψει, αλλά τι ακριβώς θέλει να δημιουργήσει.

Η μεγάλη πρόκληση της ανεξαρτησίας

Η μετάβαση από ένα οριζόντιο κοινωνικό κίνημα σε εκλογικό συνδυασμό κρύβει σοβαρούς κινδύνους. Το κίνημα θα πρέπει να επιλέξει πρόσωπα, να λάβει θέση σε διχαστικά ζητήματα, να χρηματοδοτήσει μια εθνική εκστρατεία και να αντιμετωπίσει έναν πολύ ισχυρό κυβερνητικό μηχανισμό.

Ταυτόχρονα, πρέπει να αποφύγει την ενσωμάτωσή του από την παραδοσιακή αντιπολίτευση. Ορισμένα μικρότερα κόμματα έχουν ήδη αποσύρει τις δικές τους υποψηφιότητες για να στηρίξουν τη φοιτητική λίστα. Η υποστήριξη μπορεί να ενισχύσει εκλογικά το εγχείρημα, αλλά δημιουργεί και το ερώτημα κατά πόσο το κίνημα θα διατηρήσει τον αυτόνομο χαρακτήρα του.

Υπάρχει επίσης ο κίνδυνος της καταστολής και της άνισης προεκλογικής αναμέτρησης. Φοιτητές και υποστηρικτές του κινήματος έχουν καταγγείλει πιέσεις, απολύσεις, συλλήψεις και σωματικές επιθέσεις. Διεθνείς παρατηρητές έχουν εκφράσει ανησυχία για την αστυνομική βία, την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και τις συνθήκες διεξαγωγής των προηγούμενων εκλογών.

Μια εκλογή με ευρωπαϊκή σημασία

Οι εκλογές της 25ης Οκτωβρίου δεν αφορούν μόνο τη μελλοντική κυβέρνηση της Σερβίας. Θα επηρεάσουν και την ευρωπαϊκή πορεία μιας χώρας που παραμένει επισήμως υποψήφια για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά διατηρεί στενές σχέσεις με τη Ρωσία και την Κίνα.

Η ενταξιακή διαδικασία έχει ουσιαστικά παγώσει, με το κράτος δικαίου, την ανεξαρτησία των θεσμών και την ελευθερία του Τύπου να βρίσκονται στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής κριτικής.

Η επιτυχία της φοιτητικής λίστας θα μπορούσε να αλλάξει την πολιτική ισορροπία και να επαναφέρει τη συζήτηση για μια περισσότερο δημοκρατική και ευρωπαϊκή Σερβία. Μια καθαρή νίκη του Βούτσιτς, αντίθετα, θα του επέτρεπε να παρουσιάσει την επιστροφή του στην πρωθυπουργία ως ανανεωμένη λαϊκή εντολή.

Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει ανοιχτό: μπορεί ένα κίνημα που γεννήθηκε από μια τραγωδία και οργανώθηκε στους δρόμους και στα πανεπιστήμια να μετατραπεί σε αποτελεσματική πολιτική δύναμη χωρίς να χάσει τη συλλογικότητα, την ανεξαρτησία και την ηθική του δύναμη;

Η επίσημη έγκριση του ψηφοδελτίου δείχνει ότι οι φοιτητές ξεπέρασαν το πρώτο θεσμικό εμπόδιο. Στις 25 Οκτωβρίου θα φανεί αν μπορούν να ξεπεράσουν και το πολύ δυσκολότερο: τον πολιτικό μηχανισμό που κυβερνά τη Σερβία επί 14 χρόνια.