Η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να εξαπολύσει νέες επιθέσεις κατά του Ιράν μπορεί να ικανοποιεί την εσωτερική του λογική, ωστόσο, όπως επισημαίνει ανάλυση του CNN, μάλλον περιορίζει παρά βελτιώνει τη θέση της Αμερικής στη διεθνή σκακιέρα.
Το δίκτυο περιγράφει τον πόλεμο του Τραμπ ως μια οπτική ψευδαίσθηση, παρόμοια με τη διάσημη «σκάλα Πένροουζ», όπου τα σκαλιά μοιάζουν ατελείωτα αλλά καταλήγουν πάντα στο ίδιο σημείο, χωρίς ποτέ να οδηγούν κάπου πραγματικά.
Το αδιέξοδο στο οποίο έχει περιέλθει η αμερικανική πολιτική είναι προϊόν των ίδιων των ενεργειών του προέδρου.
Ο Τραμπ ξεκίνησε μια σύγκρουση χωρίς να δεσμευτεί για οριστική έξοδο από αυτήν, ενώ το μνημόνιο συνεργασίας που υπέγραψε με την Τεχεράνη παρέμενε κενό ουσιαστικών λύσεων για τις πραγματικές αιτίες του πολέμου.
Έτσι, πάνω από τον Αμερικανό πρόεδρο πλανώνται τα ίδια διαχρονικά ερωτήματα:
Θα κλιμακώσει τη σύγκρουση, αναλαμβάνοντας το ενδεχομένως υψηλό ανθρώπινο, οικονομικό και πολιτικό κόστος, ή θα επιχειρήσει να αναβιώσει μια εύθραυστη εκεχειρία που αποφέρει στο Ιράν δισεκατομμύρια δολάρια, απλώς για να διατηρηθεί ο διάλογος;
Η Ματαιότητα της Στρατηγικής
Η τελευταία κλιμάκωση της έντασης, μόλις τρεις εβδομάδες μετά την υπογραφή του μνημονίου συνεργασίας με την Τεχεράνη, αποκαλύπτει τη ματαιότητα των πολεμικών προσπαθειών των ΗΠΑ. Στην ουσία, ο Τραμπ διακινδυνεύει τώρα να εξαπολύσει έναν δεύτερο πόλεμο για να αποκαταστήσει τον αμερικανικό έλεγχο στο Στενό του Ορμούζ, έναν έλεγχο που ήδη είχε χαθεί εξαιτίας του πρώτου πολέμου. Οι επιθέσεις του Ιράν κατά της ναυτιλίας υπογραμμίζουν με τρόπο σαφή την αποφασιστικότητα της Τεχεράνης να διατηρήσει το στρατηγικό αυτό πλεονέκτημα, το οποίο, πέρα από την ίδια την επιβίωση του καθεστώτος, της εξασφαλίζει τα σημαντικότερα κέρδη από τη σύγκρουση. Το Ιράν επιδιώκει να μετατρέψει τον ζωτικής σημασίας θαλάσσιο διάδρομο μεταφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου σε πηγή τακτικών εσόδων, επιβάλλοντας ουσιαστικά διόδια. Οι επιθέσεις κατά των πλοίων φάνηκαν να έχουν ως στόχο να αναγκάσουν τα σκάφη να πλέουν αποκλειστικά κατά μήκος των προτιμώμενων ιρανικών διαδρομών, επιβεβαιώνοντας έτσι την κυριαρχία τους στην περιοχή.
Οι αμοιβαίες επιθέσεις και τα αντίποινα φαίνεται να έρχονται σε πλήρη αντίθεση με το πρόσφατο μνημόνιο συνεργασίας. Ωστόσο, το έγγραφο αυτό, το οποίο διαπραγματεύτηκε η ομάδα του Στιβ Γουίτκοφ και του γαμπρού του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ, είναι τόσο ασαφές, στερείται μηχανισμών επιβολής και είναι υπερβολικά εύπιστο απέναντι στις προθέσεις του Ιράν, ώστε η αποτυχία του δεν προκαλεί καμία έκπληξη. Ο Τραμπ εμφανίστηκε εξοργισμένος στη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, δηλώνοντας πως το μνημόνιο «έχει τελειώσει» και αποκαλώντας τους Ιρανούς «τρελούς», ενώ ταυτόχρονα άφηνε ανοιχτό το ενδεχόμενο οι διαπραγματευτές του να συνεχίσουν τις συνομιλίες. Ενισχύοντας αυτή τη στρατηγική ασυνέπεια, πρόσθεσε με χαρακτηριστική αμφισημία: «Δεν θα κατασκευάσουν ποτέ πυρηνικό όπλο στο πλαίσιο της συμφωνίας μας, αλλά δεν ξέρω αν θα καταλήξουμε σε συμφωνία. Ίσως το κάνουμε και χωρίς συμφωνία, γιατί, ξέρετε, είναι πιο εύκολο».
Μόνο Κακές Επιλογές
Εκτός κι αν ο Τραμπ επινοήσει κάποιο πρωτότυπο σχέδιο, οι επιλογές του είναι εξαιρετικά περιορισμένες και πιθανότατα αναποτελεσματικές. Θα μπορούσε να διατάξει μαζική κλιμάκωση της σύγκρουσης, αν και μια χερσαία εισβολή στο Ιράν είναι επί του παρόντος αδιανόητη. Θα μπορούσε να εξετάσει αεροπορικές επιθέσεις εναντίον ιρανικών υποδομών πολιτικής χρήσης ή σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, ή ακόμα και μια περιορισμένη εισβολή σε παράκτιες περιοχές κατά μήκος του Στενού για να απωθήσει τις ιρανικές δυνάμεις. Μια άλλη πιθανότητα είναι μια επιχείρηση κατάληψης του πετρελαϊκού κόμβου του νησιού Χαργκ. Ωστόσο, το κόστος για τις ΗΠΑ θα ήταν τεράστιο, ενώ μια επιδρομή πεζοναυτών ή ειδικών δυνάμεων στο Χαργκ είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα προκαλούσε απώλειες ζωών. Και όπως παρατηρεί το CNN, παρά τα υπόλοιπα λάθη του, ο Τραμπ δεν έχει ακολουθήσει μέχρι στιγμής το παράδειγμα προηγούμενων προέδρων που προσπάθησαν να ανακτήσουν την αξιοπιστία τους διατάζοντας ενέργειες που οδήγησαν στον θάνατο πολλών Αμερικανών στρατιωτών ή αμάχων.
Οποιαδήποτε αμερικανική κλιμάκωση θα προκαλούσε σοβαρά αντίποινα. Το Ιράν θα απαντούσε, όπως ήδη πράττει, με επιθέσεις σε χώρες του Κόλπου, ενώ αν βρεθούν στη γραμμή πυρός εγκαταστάσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου, θα μπορούσε να πυροδοτηθεί μια νέα παγκόσμια ενεργειακή κρίση. Παράλληλα, ο Τραμπ θα δεχόταν πυρά και από το εσωτερικό της χώρας του, σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο καθώς πλησιάζουν οι ενδιάμεσες εκλογές. Επιπλέον, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι ένας πόλεμος πλήρους κλίμακας θα κατέστρεφε την ικανότητα του Ιράν να ελέγχει το Ορμούζ. Θεωρητικά, οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να επαναφέρουν τον ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών πλοίων και λιμανιών, αλλά ούτε αυτή η τακτική απέδωσε την άνευ όρων παράδοση του Ιράν, την οποία απαιτούσε ο Τραμπ.
Μια εναλλακτική επιλογή θα ήταν ο πλήρης αποσυρσμός από τον πόλεμο, αφήνοντας τον πλανήτη να αντιμετωπίσει την πραγματικότητα της αστάθειας στο Ορμούζ. Αυτό θα σήμαινε ακριβότερη ενέργεια και μια επικίνδυνη, πιο δαπανηρή διέλευση για τα πλοία. Οι αγορές ίσως τελικά προσαρμοστούν, ωστόσο αυτό δεν θα ήταν αρκετό για να προστατεύσει τις ΗΠΑ από τις οικονομικές συνέπειες, συμπεριλαμβανομένων των χρηματιστηριακών δεικτών που ο Τραμπ χρησιμοποιεί ως βαρόμετρο της προσωπικής του επιτυχίας.
Η μείωση του όγκου πετρελαίου στην αγορά θα μπορούσε να εξαντλήσει σοβαρά τα παγκόσμια αποθέματα ασφαλείας, γεγονός που θα αποτελούσε μια ντροπιαστική ήττα για τον πρόεδρο και θα κατέστρεφε την παγκόσμια εικόνα της αμερικανικής ισχύος. Ταυτόχρονα, θα έδινε στο Ιράν την ευκαιρία να επιδεικνύει επ’ αόριστον πως κατέχει το βασικό πλεονέκτημα σε αυτόν τον πόλεμο. Αυτή η δυνατότητα είναι πλέον τόσο πολύτιμη για την Τεχεράνη, που οδήγησε τους νέους ηγέτες της να διακινδυνεύσουν μια συμφωνία η οποία εξασφάλιζε δισεκατομμύρια δολάρια από την άρση των αμερικανικών κυρώσεων και από κονδύλια ανασυγκρότησης.
Κίνδυνοι και για το Ιράν
Παράλληλα, όμως, η επιθετική στάση του Ιράν ενέχει σοβαρούς κινδύνους για το ίδιο το καθεστώς. Η πιθανή υπερβολή εκ μέρους του θα μπορούσε να ενισχύσει την περιφερειακή υποστήριξη προς οποιαδήποτε σκληρότερη στάση των ΗΠΑ. Μπορεί επίσης να επιφέρει εσωτερικούς διχασμούς εντός του καθεστώτος, καθώς αξιωματούχοι των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, οι οποίοι ανέλαβαν πρόσφατα υψηλότερες θέσεις και διακρίνονται για τον έντονο εθνικισμό τους, επιδιώκουν να δυσφημίσουν τους πιο μετριοπαθείς συναδέλφους τους που επιθυμούν να διαπραγματευτούν με τη Δύση.
Οι περιορισμένες επιλογές των ΗΠΑ αποτελούν μια πιθανή εξήγηση για το γιατί ο Τραμπ, αμέσως μετά τη διαταγή των επιθέσεων της Τετάρτης, επανήλθε σε τρομοκρατικές απειλές. «Αν συμβεί ξανά, τα πράγματα θα γίνουν πολύ χειρότερα», έγραψε χαρακτηριστικά στο Truth Social. Ωστόσο, το Ιράν δεν υπέκυψε στις απειλές του, δείχνοντας πως η στρατηγική της εκφοβιστικής ρητορικής έχει πλέον εξαντλήσει την αποτελεσματικότητά της.
Κατά τη διάρκεια της επιστροφής του από την Τουρκία, ο Τραμπ επανήλθε στο παλιό, γνωστό ρεπερτόριό του. «Μου τηλεφώνησαν πριν από λίγο, θέλουν πάρα πολύ να κλείσουν συμφωνία», είπε από το Air Force One, επαναλαμβάνοντας ένα ρεφρέν που λέει εδώ και μήνες, αλλά που δεν φαίνεται ποτέ να γίνεται πραγματικότητα. Ο Τραμπ, καταλήγει το CNN, φαίνεται ορισμένες φορές πως διεξάγει έναν πόλεμο όχι μόνο κατά του Ιράν, αλλά και κατά της ίδιας της πραγματικότητας, επιμένοντας σε αφηγήματα που δεν αντέχουν στον έλεγχο των γεγονότων. Σε αυτό το αδιέξοδο, τόσο η Ουάσινγκτον όσο και η Τεχεράνη φαίνονται παγιδευμένες σε έναν φαύλο κύκλο κλιμάκωσης, όπου κάθε πλευρά περιμένει από την άλλη να υποχωρήσει πρώτη, ενώ το πραγματικό τίμημα το πληρώνουν η σταθερότητα της περιοχής και η παγκόσμια οικονομία.
