Στο Μικροσκόπιο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας Διαγωνισμοί του Υπουργείου Παιδείας Ύψους 150 Εκατ. Ευρώ

Σοβαρότατες θεσμικές, πολιτικές και δικαστικές προεκτάσεις λαμβάνει η υπόθεση των δύο μεγάλων διαγωνισμών του Υπουργείου Παιδείας, συνολικού προϋπολογισμού 150 εκατομμυρίων ευρώ, οι οποίοι σχεδιάστηκαν και προκηρύχθηκαν με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έχει ήδη ξεκινήσει κατεπείγουσα έρευνα προκειμένου να διαπιστωθεί εάν έχει διαπραχθεί το αδίκημα της κακουργηματικής απιστίας σε βάρος του κοινοτικού προϋπολογισμού. Στο πλαίσιο αυτό, έχει σχηματιστεί δικογραφία και έχουν κληθεί για εξέταση τα πρώτα πρόσωπα ως μάρτυρες.

Η έρευνα πυροδοτήθηκε από τις επώνυμες, αναλυτικές καταγγελίες του επιχειρηματία Γιώργου Φλωρά, οι οποίες διαβιβάστηκαν τόσο στις ευρωπαϊκές δικαστικές αρχές όσο και στην εγχώρια Επιτροπή Ανταγωνισμού, παρουσιάζοντας εκτενή στοιχεία που δείχνουν συστηματική απουσία ανταγωνισμού και ενδείξεις προσυνεννόησης μεταξύ των ισχυρότερων παικτών της αγοράς τηλεπικοινωνιών και πληροφορικής.

Η Υπόθεση των 36.000 Διαδραστικών Πινάκων (120 Εκατ. Ευρώ)

Στις 26 Ιουλίου του 2022, το Υπουργείο Παιδείας προχώρησε στην προκήρυξη ανοικτού ηλεκτρονικού διαγωνισμού για την «προμήθεια και εγκατάσταση διαδραστικών συστημάτων μάθησης». Το φυσικό αντικείμενο του έργου αφορούσε την πλήρη αναβάθμιση 36.000 σχολικών αιθουσών της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με την τοποθέτηση λευκών πινάκων, διαδραστικών προβολέων, φορητών υπολογιστών και των απαραίτητων εσωτερικών καλωδιώσεων. Σύμφωνα με τη διακήρυξη, το έργο αποτελούσε τον πυρήνα του ψηφιακού μετασχηματισμού της εκπαίδευσης, εισάγοντας τη νέα τεχνολογία στην «καρδιά» της διδασκαλίας.

Για την υλοποίηση του έργου, η συνολική σύμβαση «έσπασε» σε τρία ισοδύναμα τμήματα (Lots), με κριτήριο ανάθεσης την πλέον συμφέρουσα από οικονομική άποψη προσφορά βάσει της βέλτιστης σχέσης ποιότητας – τιμής:

• LOT 1: Προϋπολογισμός 50,163 εκατομμύρια ευρώ.
• LOT 2: Προϋπολογισμός 49,425 εκατομμύρια ευρώ.
• LOT 3: Προϋπολογισμός 49,093 εκατομμύρια ευρώ.

Στη διαδικασία συμμετείχαν τρία μεγάλα κοινοπρακτικά σχήματα: η ένωση εταιρειών «WIND-AKTIB», η ένωση εταιρειών «COSMOTE-BYTE ABEE» και η εταιρεία «VODAFONE».

Παρότι η διακήρυξη έδινε τη δυνατότητα σε κάθε υποψήφιο να καταθέσει προσφορά σε δύο από τα τρία τμήματα, η κατανομή των προσφορών και τα αποτελέσματα δημιούργησαν μια εικόνα που, σύμφωνα με την καταγγελία, απέχει από τις συνθήκες ελεύθερης αγοράς:

1. Στο LOT 1 κατέθεσαν προσφορές και οι τρεις εταιρείες. Οι τιμές που προσφέρθηκαν (χωρίς ΦΠΑ) ήταν εξαιρετικά κοντινές: VODAFONE στα 40,349 εκατ. ευρώ, WIND-AKTIB στα 40,351 εκατ. ευρώ και COSMOTE-BYTE στα 40,450 εκατ. ευρώ. Ανάδοχος ανακηρύχθηκε η VODAFONE λόγω οριακά υψηλότερης βαθμολογίας.
2. Στο LOT 2 κατέθεσαν προσφορές μόνο δύο εταιρείες. Η COSMOTE-BYTE με 39,721 εκατ. ευρώ και η VODAFONE με 39,755 εκατ. ευρώ. Ανάδοχος ορίστηκε η COSMOTE-BYTE.
3. Στο LOT 3 κατέθεσε προσφορά μία και μοναδική εταιρεία, η WIND-AKTIB, με ποσό 39,514 εκατ. ευρώ, η οποία και ανακηρύχθηκε αυτόματα ανάδοχος.

Το τελικό αποτέλεσμα ήταν κάθε ένας από τους τρεις συμμετέχοντες να λάβει από ένα διακριτό τμήμα του συνολικού έργου, εξασφαλίζοντας σχεδόν ισομερή κατανομή των κονδυλίων.

Τα Στοιχεία της Καταγγελίας για τους Διαδραστικούς Πίνακες

Ο κ. Φλωράς, αναλύοντας τα δημόσια έγγραφα των διαγωνισμών που έχουν αναρτηθεί στο σύστημα «Διαύγεια», προσδιορίζει συγκεκριμένα σημεία που εγείρουν σοβαρά ερωτήματα:

• Η Στρατηγική των Προσφορών: Εφόσον ο κανονισμός επέτρεπε τη συμμετοχή σε δύο κατηγορίες, η λογική του δημοσίου συμφέροντος επέβαλλε τη μέγιστη δυνατή συμμετοχή σε όλα τα Lots, ώστε μέσω του ανταγωνισμού να συμπιεστούν οι τιμές. Αντίθετα, οι εταιρείες περιόρισαν την ένταση της διεκδίκησής τους.
• Προσχηματικές Εκπτώσεις: Στα τμήματα όπου υπήρξε συνάντηση των εταιρειών, οι εκπτώσεις που δόθηκαν χαρακτηρίζονται ως «αστείες» για έργα τέτοιας οικονομικής κλίμακας. Σε διαγωνισμούς αξίας άνω των 40 εκατομμυρίων ευρώ ανά τμήμα, οι μειώσεις κυμάνθηκαν από 0,01% έως 0,26%. Πρακτικά, η μέγιστη έκπτωση δεν ξεπέρασε τις 4.000 ευρώ ανά τμήμα, κάτι που κρίνεται στατιστικά και εμπορικά παράδοξο, εκτός εάν οι συμμετέχοντες είχαν τη βεβαιότητα ότι δεν απειλούνταν από τον ανταγωνισμό ή εάν τα περιθώρια κέρδους είχαν υπολογιστεί με απόλυτη ακρίβεια εκ των προτέρων.
• Ταυτόσημη Τεχνική Αξιολόγηση: Οι βαθμολογίες που έλαβαν οι εταιρείες στο τεχνικό σκέλος των προσφορών τους ήταν σχεδόν ολόιδιες. Η σύμπτωση αυτή θεωρείται στατιστικά αδύνατη, εκτός εάν τα προσφερόμενα προϊόντα και οι τεχνικές προδιαγραφές των φακέλων ήταν εκ των προτέρων εναρμονισμένες.
• Η «Σιωπή» των Εξειδικευμένων Προμηθευτών: Κατά τη διαδικασία της αρχικής δημόσιας διαβούλευσης, πολλές εταιρείες που δραστηριοποιούνται αποκλειστικά στην αγορά των διαδραστικών συστημάτων είχαν καταθέσει παρατηρήσεις και είχαν δείξει ενδιαφέρον. Ωστόσο, καμία από αυτές τις εξειδικευμένες επιχειρήσεις δεν εμφανίστηκε στην τελική φάση υποβολής προσφορών, αφήνοντας το πεδίο ελεύθερο αποκλειστικά στους τρεις τηλεπικοινωνιακούς ομίλους.

Το Προηγούμενο με τα Κιτ Ρομποτικής (30,122 Εκατ. Ευρώ)

Η έρευνα για τους διαδραστικούς πίνακες συνδέεται άμεσα με μια προγενέστερη υπόθεση του ίδιου Υπουργείου. Πρόκειται για τον διαγωνισμό «Προμήθειας εξοπλισμού ρομποτικής και STEM για την εκπαίδευση», συνολικού κόστους 30,122 εκατομμυρίων ευρώ, που αφορούσε 177.000 σετ ρομποτικής, επίσης χρηματοδοτούμενο από το Ταμείο Ανάκαμψης.

Στον διαγωνισμό αυτό, ο οποίος ομοίως είχε χωριστεί σε τρία τμήματα (Lots), η απουσία ανταγωνισμού ήταν ακόμα πιο ξεκάθαρη:

• Στο LOT 1 υπέβαλε προσφορά μόνο η NOVA.
• Στο LOT 2 υπέβαλε προσφορά μόνο η COSMOTE.
• Στο LOT 3 υπέβαλε προσφορά μόνο η VODAFONE.

Και σε αυτή την περίπτωση, οι τρεις εταιρείες τηλεπικοινωνιών μοιράστηκαν από ένα τμήμα χωρίς να βρεθούν αντιμέτωπες σε κανένα σημείο της διαδικασίας, προσφέροντας επίσης ελάχιστες εκπτώσεις λίγων χιλιάδων ευρώ. Για το ζήτημα αυτό, ο Τομέας Διαφάνειας του Κινήματος Δημοκρατίας είχε εκδώσει σκληρή ανακοίνωση, κάνοντας λόγο για «στημένο διαγωνισμό» και «σκάνδαλο διασπάθισης ευρωπαϊκών κονδυλίων», επισημαίνοντας ότι η επιλογή των εταιρειών να μην διασταυρωθούν σε κανένα Lot υποδεικνύει κεντρικό συντονισμό.

Παράλληλα, στην καταγγελία αναδεικνύεται σοβαρό ζήτημα υπερκοστολόγησης των προϊόντων σε σχέση με τις τρέχουσες τιμές της ελεύθερης αγοράς:

• Για το προϊόν τύπου R2, το Υπουργείο πλήρωσε 168 ευρώ ανά σετ, όταν η λιανική τιμή της εταιρείας POLYTECH ήταν 120,30 ευρώ.
• Για το προϊόν τύπου S1, το κόστος ανήλθε στα 240 ευρώ ανά σετ, με τη λιανική τιμή να βρίσκεται στα 114,16 ευρώ.
• Για το προϊόν τύπου R3, το Δημόσιο κατέβαλε 198 ευρώ ανά σετ, έναντι λιανικής τιμής 100,40 ευρώ.

Η διαφορά μεταξύ των τιμών του διαγωνισμού και των τιμών λιανικής αγοράς για τα συγκεκριμένα τεμάχια (88.413 σετ που προορίζονταν αποκλειστικά για τα Δημοτικά σχολεία) υπολογίζεται ότι ζημίωσε το Ταμείο Ανάκαμψης κατά περίπου 8 εκατομμύρια ευρώ.

Η Στάση της Επιτροπής Ανταγωνισμού και η Απάντηση στη Βουλή

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διαχείριση της υπόθεσης από τα αρμόδια εγχώρια όργανα. Ο κ. Φλωράς έλαβε απαντητική επιστολή από την Επιτροπή Ανταγωνισμού, η οποία, σύμφωνα με δημοσιογραφικές κριτικές, αναλώθηκε σε νομικές διατυπώσεις σχετικά με το αν η αναφορά πληρούσε τις τυπικές προϋποθέσεις μιας «επίσημης καταγγελίας».

Ωστόσο, στην ίδια επιστολή αποκαλύπτεται ότι η Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού διεξάγει ήδη ευρεία αυτεπάγγελτη έρευνα σε δημόσιους διαγωνισμούς του κλάδου πληροφορικής και τεχνολογίας (υλικό, λογισμικό, υπηρεσίες υποστήριξης και συμβουλευτικής), εξετάζοντας πιθανές παραβάσεις του άρθρου 1 του Ν. 3959/2011 περί «Προστασίας του Ελεύθερου Ανταγωνισμού». Στο πλαίσιο αυτής της αυτεπάγγελτης έρευνας έχουν ήδη πραγματοποιηθεί αιφνιδιαστικοί επιτόπιοι έλεγχοι στα γραφεία μεγάλων επιχειρήσεων της αγοράς, και τα στοιχεία για τους διαδραστικούς πίνακες έχουν ενταχθεί στον σχετικό φάκελο προς συνεκτίμηση.

Στο πολιτικό επίπεδο, το ζήτημα μεταφέρθηκε στο Κοινοβούλιο μέσω επίσημης ερώτησης. Η απάντηση της αρμόδιας ηγεσίας του Υπουργείου Παιδείας υποστήριξε τη νομιμότητα των διαδικασιών, σημειώνοντας τα εξής:

• Όλα τα στάδια των διαγωνισμών πέρασαν από τους προβλεπόμενους προσυμβατικούς ελέγχους, λαμβάνοντας τις απαραίτητες εγκρίσεις δημοσιότητας, καθώς και το πράσινο φως από το Ελεγκτικό Συνέδριο και την Ειδική Υπηρεσία Συντονισμού του Ταμείου Ανάκαμψης (ΕΥΣΤΑ).
• Η κατάτμηση των μεγάλων έργων σε χωριστά τμήματα (Lots) αποτελεί συνήθη, νόμιμη και διεθνώς διαδεδομένη πρακτική (βάσει της Οδηγίας 2014/24/ΕΕ και του ν. 4412/2016). Στόχος της πρακτικής αυτής είναι η διευκόλυνση της πρόσβασης μικρότερων οικονομικών φορέων, η ενίσχυση του ανταγωνισμού, ο επιμερισμός του επιχειρηματικού κινδύνου και η διασφάλιση ότι το έργο δεν θα καθυστερήσει σε περίπτωση αποτυχίας ενός και μόνο αναδόχου.

Η εξέλιξη της κατεπείγουσας έρευνας από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αναμένεται να δείξει εάν οι διαδικασίες αυτές περιορίστηκαν στην τυπική τήρηση του νόμου ή αν πίσω από τις συμπτώσεις των προσφορών κρύβεται ζημία εκατομμυρίων ευρώ για τους Έλληνες και Ευρωπαίους φορολογούμενους.

Δείτε τα έγγραφα

Διαβάστε αναλυτικά την απαντητική επιστολή της Επιτροπής Ανταγωνισμού: 

Με πληροφορίες από datajournalist