Νέα επικίνδυνη κλιμάκωση καταγράφεται στη Μέση Ανατολή, καθώς τρεις παράλληλες εξελίξεις διαμορφώνουν ένα ιδιαίτερα εύθραυστο σκηνικό. Οι Χούθι της Υεμένης ανακοίνωσαν επίθεση σε εγκατάσταση της Saudi Aramco, η Τεχεράνη συνδέει την πλήρη επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ με μια σειρά σκληρών απαιτήσεων προς την Ουάσινγκτον, ενώ την ίδια ώρα το Πεντάγωνο ζητά από την αμερικανική αμυντική βιομηχανία να αυξήσει και να επιταχύνει την παραγωγή κρίσιμων πυρομαχικών.
Οι εξελίξεις ενισχύουν τις ανησυχίες ότι η προσπάθεια αποκλιμάκωσης παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη, την ώρα που το κλείσιμο ή ο περιορισμός της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ απειλεί μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη.
Νέο χτύπημα των Χούθι σε εγκατάσταση της Aramco
Οι Χούθι ανακοίνωσαν την Κυριακή ότι εξαπέλυσαν επίθεση με drone εναντίον εγκατάστασης της Saudi Aramco στην Τζαζάν, στη νοτιοδυτική Σαουδική Αραβία.
Ο στρατιωτικός εκπρόσωπος της οργάνωσης, Γιαχία Σάρι, υποστήριξε ότι στόχος ήταν το διυλιστήριο της Aramco και χαρακτήρισε την επίθεση απάντηση στις, όπως ανέφερε, παραβιάσεις του εναέριου χώρου της Υεμένης από σαουδαραβικά drones.
Την ίδια ώρα, το υπουργείο Ενέργειας της Σαουδικής Αραβίας ανακοίνωσε ότι εκδηλώθηκε πυρκαγιά σε εγκατάσταση του διυλιστηρίου στην Τζαζάν, η οποία τέθηκε γρήγορα υπό έλεγχο και κατασβέστηκε χωρίς να αναφερθούν τραυματισμοί. Οι σαουδαραβικές αρχές, πάντως, δεν συνέδεσαν επισήμως τη φωτιά με την επίθεση που ανακοίνωσαν οι Χούθι.
Το συγκεκριμένο διυλιστήριο έχει δυναμικότητα περίπου 400.000 βαρελιών ημερησίως και έχει αποτελέσει και στο παρελθόν στόχο επιθέσεων.
Φόβοι για νέο μέτωπο μεταξύ Χούθι και Ριάντ
Η νέα εξέλιξη επαναφέρει στο προσκήνιο τον κίνδυνο αναζωπύρωσης της αντιπαράθεσης μεταξύ των Χούθι και της Σαουδικής Αραβίας.
Η εκεχειρία του 2022 είχε περιορίσει σημαντικά τις μεγάλης κλίμακας συγκρούσεις στον πολυετή εμφύλιο της Υεμένης. Ωστόσο, η ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση έχει επαναφέρει τους Χούθι σε ενεργό ρόλο, με επιθέσεις με drones και πυραύλους αλλά και ενέργειες που επηρεάζουν τη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα.
Μια νέα σοβαρή αντιπαράθεση με τη Σαουδική Αραβία θα μπορούσε να προσθέσει ένα ακόμη μέτωπο σε μια ήδη εξαιρετικά σύνθετη περιφερειακή κρίση.
Το Ιράν βάζει όρους για το άνοιγμα του Ορμούζ
Την ίδια ώρα, η Τεχεράνη σκληραίνει τη στάση της σχετικά με τα Στενά του Ορμούζ.
Το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν διαμηνύει ότι η πλήρης επαναλειτουργία της κρίσιμης θαλάσσιας διόδου δεν πρόκειται να προχωρήσει εάν προηγουμένως οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αλλάξουν τη στάση τους απέναντι στο Ιράν.
Στις απαιτήσεις που παρουσιάστηκαν περιλαμβάνονται η δέσμευση των ΗΠΑ ότι δεν θα απειλήσουν ξανά το Ιράν, ο τερματισμός του πολέμου εναντίον της χώρας και των συμμάχων της στην περιοχή, η άρση του ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών και η αποχώρηση των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων από την περιοχή.
Η Τεχεράνη ζητά ακόμη αποζημιώσεις για τις πολεμικές ζημιές, άρση των οικονομικών κυρώσεων και αποδέσμευση των παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων.
Το μεγάλο «αγκάθι» στις διαπραγματεύσεις
Οι απαιτήσεις αυτές δυσκολεύουν σημαντικά την προσπάθεια επίτευξης μιας συνολικής συμφωνίας.
Η Ουάσινγκτον επιδιώκει να διασφαλιστεί πρώτα η ασφαλής και ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά και στη συνέχεια να προχωρήσουν τα υπόλοιπα ζητήματα που συνδέονται με την άρση των περιορισμών και τις οικονομικές σχέσεις.
Η ιρανική πλευρά, αντίθετα, επιχειρεί να συνδέσει την πλήρη επαναλειτουργία του Ορμούζ με μια ευρύτερη συμφωνία για το σύνολο των διαφορών μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον.
Στο τραπέζι προσωρινή λύση με τη διαμεσολάβηση του Ομάν
Παρά τη σκληρή δημόσια ρητορική, οι διπλωματικές επαφές συνεχίζονται.
Ιράν και Ομάν φέρονται να επεξεργάζονται ένα προσωρινό σχέδιο για την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στα Στενά. Σύμφωνα με πληροφορίες, τα πλοία θα μπορούσαν να εισέρχονται από θαλάσσια διαδρομή κοντά στις ιρανικές ακτές και να εξέρχονται από διαδρομή πλησιέστερη στην πλευρά του Ομάν.
Για τη μεταβατική περίοδο εξετάζεται η ελεύθερη διέλευση χωρίς τέλη ή διόδια, αν και οι λεπτομέρειες δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί.
Στόχος της προσωρινής ρύθμισης δεν είναι μόνο η αποκατάσταση της εμπορικής ναυσιπλοΐας, αλλά και η δημιουργία ενός νέου διαύλου για την επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.
Γιατί το Ορμούζ αποτελεί παγκόσμιο «κλειδί»
Η σημασία των Στενών ξεπερνά τα όρια της αμερικανοϊρανικής αντιπαράθεσης.
Από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα μεταφέρεται σημαντικό μέρος του πετρελαίου και του φυσικού αερίου που εξάγονται από τις χώρες του Περσικού Κόλπου. Ως αποτέλεσμα, οποιαδήποτε παρατεταμένη διακοπή της ναυσιπλοΐας μπορεί να προκαλέσει ισχυρούς κραδασμούς στις διεθνείς αγορές ενέργειας και να επηρεάσει τις τιμές σε παγκόσμιο επίπεδο.
Το Πεντάγωνο ζητά ταχύτερη παραγωγή πυρομαχικών
Την ίδια στιγμή, στις Ηνωμένες Πολιτείες αυξάνεται η πίεση προς την αμυντική βιομηχανία.
Το Πεντάγωνο ζητά από μεγάλες εταιρείες να επιταχύνουν την παραγωγή και τις παραδόσεις κρίσιμων οπλικών συστημάτων, με στόχο την ενίσχυση των αμερικανικών αποθεμάτων.
Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Άμυνας, Σον Πάρνελ, υπογράμμισε την ανάγκη οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις να διαθέτουν τα απαιτούμενα πυρομαχικά στον ρυθμό που επιβάλλουν οι εξελίξεις.
Παράλληλα, ο αναπληρωτής υπουργός Άμυνας Στιβ Φάινμπεργκ ζήτησε από τις αμυντικές εταιρείες να παρουσιάσουν μέσα σε 21 ημέρες σχέδια για την επιτάχυνση των παραδόσεων και την αύξηση της παραγωγικής δυναμικότητας.
Στο επίκεντρο Patriot και THAAD
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η κατάσταση των αμερικανικών αποθεμάτων προηγμένων αναχαιτιστικών πυραύλων, καθώς οι ανάγκες που έχουν δημιουργηθεί από τη σύγκρουση με το Ιράν έχουν αυξήσει την πίεση στα διαθέσιμα συστήματα.
Στο επίκεντρο βρίσκονται οι Patriot και THAAD, τα οποία θεωρούνται κρίσιμα για την αντιμετώπιση βαλλιστικών πυραύλων.
Το ζήτημα, μάλιστα, έχει ευρύτερη στρατηγική διάσταση για την Ουάσινγκτον, καθώς τα ίδια συστήματα θα μπορούσαν να χρειαστούν σε μια μελλοντική κρίση στον δυτικό Ειρηνικό.
Το Πεντάγωνο υποστηρίζει πάντως ότι η προσπάθεια ενίσχυσης της αμυντικής παραγωγής δεν αποτελεί αποκλειστική συνέπεια της σημερινής σύγκρουσης, αλλά εντάσσεται σε ένα ευρύτερο σχέδιο αναβάθμισης της αμερικανικής αμυντικής βιομηχανικής βάσης.
Τρία μέτωπα που συγκλίνουν σε μία κρίση
Η επίθεση των Χούθι στη Σαουδική Αραβία, οι σκληροί όροι της Τεχεράνης για το Ορμούζ και η κινητοποίηση του Πενταγώνου για την αύξηση της παραγωγής πυρομαχικών αποτελούν διαφορετικές εξελίξεις, οι οποίες όμως συνδέονται άμεσα με τη γενικότερη εικόνα της Μέσης Ανατολής.
Το Ιράν χρησιμοποιεί το Ορμούζ ως σημαντικό διαπραγματευτικό εργαλείο, οι σύμμαχοί του στην περιοχή διατηρούν τη δυνατότητα να ασκούν στρατιωτική πίεση σε διαφορετικά μέτωπα, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να διασφαλίσουν ότι διαθέτουν επαρκή στρατιωτικά αποθέματα για μια σύγκρουση χωρίς σαφές χρονοδιάγραμμα λήξης.
Και όσο δεν διαμορφώνεται μια συνολική συμφωνία για την ασφαλή λειτουργία του Ορμούζ, κάθε νέα επίθεση σε ενεργειακή εγκατάσταση ή κάθε νέα στρατιωτική κίνηση αυξάνει τον κίνδυνο η περιφερειακή κρίση να μετατραπεί σε μια ακόμη ευρύτερη και πιο δύσκολα ελεγχόμενη σύγκρουση.
