Η απόφαση της Τουρκίας να ανακηρύξει δύο «εθνικά θαλάσσια πάρκα», στο Βόρειο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως μια ακόμη περιβαλλοντική πρωτοβουλία. Πίσω από τη γλώσσα της προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος επανέρχονται με σαφή τρόπο οι πάγιες τουρκικές διεκδικήσεις και η αντίληψη της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Με δύο προεδρικά διατάγματα, η Άγκυρα χωροθετεί το πρώτο πάρκο μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης και το δεύτερο στην περιοχή από τις τουρκικές ακτές απέναντι από τη Ρόδο έως το Καστελλόριζο. Η επιλογή των συγκεκριμένων περιοχών μόνο τυχαία δεν είναι. Αγγίζει τον πυρήνα της ελληνοτουρκικής διαφοράς για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών και επαναφέρει στην πράξη την τουρκική θέση ότι τα ελληνικά νησιά δεν διαθέτουν πλήρη επήρεια στη διαμόρφωση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ.
Από το περιβάλλον στη γεωπολιτική
Τα θαλάσσια πάρκα θα έπρεπε, υπό φυσιολογικές συνθήκες, να αποτελούν πεδίο συνεργασίας. Η Μεσόγειος αντιμετωπίζει πραγματικές και επείγουσες περιβαλλοντικές προκλήσεις: υπεραλίευση, απώλεια βιοποικιλότητας, κλιματική αλλαγή, υποβάθμιση θαλάσσιων οικοσυστημάτων.
Στην προκειμένη περίπτωση, όμως, η περιβαλλοντική πολιτική μετατρέπεται σε εργαλείο γεωπολιτικής.
Η χρονική στιγμή είναι χαρακτηριστική. Η Ελλάδα έχει ήδη προχωρήσει στον σχεδιασμό των δικών της θαλάσσιων πάρκων, με σημαντικότερο εκείνο των Νοτίων Κυκλάδων, όπου προβλέπονται εκτεταμένες ζώνες προστασίας και αυστηροί περιορισμοί, μεταξύ άλλων στην αλιεία με συρόμενα εργαλεία.
Η τουρκική απάντηση δεν περιορίζεται, όμως, σε περιοχές όπου η δικαιοδοσία της είναι αδιαμφισβήτητη. Σύμφωνα με την ελληνική θέση, οι τουρκικές χωροθετήσεις επεκτείνονται και πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων, σε περιοχές όπου δεν έχει υπάρξει οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών. Γι’ αυτό και η Αθήνα επισημαίνει ότι μια μονομερής ανακήρυξη προστατευόμενης περιοχής δεν μπορεί να παράγει κυριαρχικά δικαιώματα ούτε να δημιουργήσει νομικά τετελεσμένα.
Το πραγματικό διακύβευμα: τα δικαιώματα των νησιών
Η ουσία βρίσκεται στον χάρτη.
Στο Βόρειο Αιγαίο, η τουρκική προσέγγιση παραπέμπει στην παλαιά θέση της Άγκυρας για χάραξη μέσης γραμμής με βάση τις ηπειρωτικές ακτές.
Στην Ανατολική Μεσόγειο, το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο εμφανές γύρω από το Καστελλόριζο, καθώς η τουρκική χαρτογράφηση περιορίζει ουσιαστικά την επίδραση του νησιωτικού συμπλέγματος στα υφιστάμενα χωρικά του ύδατα.
Εδώ βρίσκεται η σύνδεση με τη «Γαλάζια Πατρίδα».
Δεν πρόκειται απλώς για έναν χάρτη. Πρόκειται για μια συνολική στρατηγική αντίληψη μέσω της οποίας η Τουρκία επιχειρεί, σταδιακά και με διαφορετικά μέσα, να παγιώσει τη δική της ερμηνεία για τον θαλάσσιο χώρο του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου.
Άλλοτε το μέσο είναι το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Άλλοτε οι άδειες ερευνών. Άλλοτε οι NAVTEX. Άλλοτε η αμφισβήτηση ελληνικών πρωτοβουλιών. Και τώρα, τα θαλάσσια πάρκα.
Οι επιμέρους κινήσεις αλλάζουν. Η στρατηγική παραμένει σταθερή.
Τα «ήρεμα νερά» έχουν όρια
Τα τελευταία χρόνια Αθήνα και Άγκυρα επένδυσαν στη διατήρηση των λεγόμενων «ήρεμων νερών». Και σωστά. Η αποκλιμάκωση είναι προς όφελος και των δύο κοινωνιών. Ο διάλογος είναι πάντοτε προτιμότερος από την ένταση και η συνεργασία σε πεδία κοινού ενδιαφέροντος πρέπει να επιδιώκεται.
Υπάρχει όμως μια κρίσιμη προϋπόθεση: ο διάλογος δεν μπορεί να μετατρέπεται σε ανοχή απέναντι στη σταδιακή διεύρυνση των διεκδικήσεων.
Μάλιστα, λίγες ώρες μετά την ανακήρυξη των τουρκικών πάρκων καταγράφηκαν, σύμφωνα με στοιχεία του ΓΕΕΘΑ που μεταδόθηκαν στον ελληνικό Τύπο, 12 παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου από τουρκικά UAV και αεροσκάφος CN-235.
Το περιστατικό δεν πρέπει να οδηγεί σε εύκολες προβλέψεις περί επικείμενης κρίσης. Αποτελεί όμως υπενθύμιση ότι η αποκλιμάκωση στο Αιγαίο παραμένει εύθραυστη.
Η Ελλάδα χρειάζεται στρατηγική, όχι αντανακλαστικές αντιδράσεις
Η απάντηση της χώρας δεν πρέπει να είναι ούτε η υποβάθμιση του ζητήματος ούτε η ρητορική υπερβολή.
Χρειάζεται ψυχραιμία, αλλά ψυχραιμία δεν σημαίνει αδράνεια.
Πρώτον, απαιτείται συστηματική διεθνοποίηση κάθε μονομερούς ενέργειας που επιχειρεί να δημιουργήσει την εικόνα άσκησης δικαιοδοσίας σε μη οριοθετημένες θαλάσσιες περιοχές. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, ο ΟΗΕ και οι αρμόδιοι διεθνείς οργανισμοί πρέπει να έχουν πλήρη και τεκμηριωμένη εικόνα των ελληνικών θέσεων.
Δεύτερον, η Ελλάδα πρέπει να συνεχίσει να ασκεί τα δικαιώματά της στην πράξη. Ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός, τα ελληνικά θαλάσσια πάρκα, οι ενεργειακές έρευνες και τα μεγάλα έργα διασύνδεσης αποτελούν κομμάτια μιας συνολικότερης παρουσίας στον θαλάσσιο χώρο.
Τρίτον, πρέπει να διατηρηθεί ανοικτός ο δίαυλος του διαλόγου με την Τουρκία. Όχι όμως ένας διάλογος στον οποίο η μία πλευρά προσθέτει διαρκώς νέες διεκδικήσεις στο τραπέζι. Για την Ελλάδα η διεθνώς αναγνωρισμένη διαφορά που μπορεί να επιλυθεί με βάση το Διεθνές Δίκαιο παραμένει η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ.
Και τέταρτον, χρειάζεται συνέπεια. Η εξωτερική πολιτική κρίνεται λιγότερο από τις ανακοινώσεις μιας ημέρας και περισσότερο από τη συνέχεια των επιλογών σε βάθος χρόνου.
Το Αιγαίο δεν χρειάζεται νέους χάρτες διεκδικήσεων
Η προστασία των θαλασσών είναι κοινό συμφέρον Ελλάδας και Τουρκίας. Θα μπορούσε μάλιστα να αποτελέσει πεδίο ουσιαστικής συνεργασίας ανάμεσα στις δύο χώρες.
Για να συμβεί αυτό, όμως, το περιβάλλον δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως όχημα για την προβολή κυριαρχικών αξιώσεων.
Η Ελλάδα δεν έχει κανέναν λόγο να επιδιώξει την ένταση. Έχει όμως κάθε λόγο να καταστήσει σαφές ότι η καλή γειτονία δεν οικοδομείται με μονομερείς χάρτες, ούτε με τη σταδιακή κανονικοποίηση αμφισβητήσεων.
Τα «ήρεμα νερά» έχουν αξία όταν στηρίζονται στον αμοιβαίο σεβασμό και στο Διεθνές Δίκαιο. Διαφορετικά κινδυνεύουν να γίνουν απλώς η ήρεμη επιφάνεια κάτω από την οποία συσσωρεύονται οι προϋποθέσεις της επόμενης κρίσης.
Και αυτό είναι ένα σενάριο που Αθήνα και Άγκυρα έχουν κάθε συμφέρον να αποτρέψουν.
Πηγή: Καθημερινή
