Οι βουλευτικές εκλογές στην Ισπανία το 2023 αποτέλεσαν χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο λειτουργούν τα πολυκομματικά κοινοβουλευτικά συστήματα στην Ευρώπη, αναδεικνύοντας ότι η πρωτιά στις εκλογές δεν αρκεί πάντοτε για τον σχηματισμό κυβέρνησης.
Σε εκείνη την εκλογική αναμέτρηση, το Λαϊκό Κόμμα Ισπανίας (PP), η αντίστοιχη Νέα Δημοκρατία της Ισπανίας, αναδείχθηκε πρώτο σε έδρες, χωρίς όμως να διαθέτει την απαραίτητη κοινοβουλευτική πλειοψηφία για τον σχηματισμό κυβέρνησης. Αντίθετα, το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα Ισπανίας (PSOE) του Πέδρο Σάντσεθ, παρότι ήρθε δεύτερο, κατάφερε να παραμείνει στην εξουσία οικοδομώντας μια ευρεία προοδευτική κοινοβουλευτική συμμαχία και αποδεικνύοντας στην πράξη την ικανότητά του να συνθέτει διαφορετικές πολιτικές και περιφερειακές δυνάμεις γύρω από ένα κοινό πρόγραμμα διακυβέρνησης απέναντι σε έναν συγκεκριμένο πολιτικό αντίπαλο.
Η εξέλιξη αυτή ανέδειξε με σαφήνεια τον καθοριστικό ρόλο των μετεκλογικών διαπραγματεύσεων, καθώς η κυβερνητική σταθερότητα δεν εξαρτάται μόνο από την εκλογική πρωτιά, αλλά κυρίως από τη δυνατότητα συγκρότησης πλειοψηφίας στο κοινοβούλιο. Παράλληλα, κατέδειξε ότι η πολιτική ηγεσία, η αξιοπιστία και η ικανότητα επίτευξης συναινέσεων μπορούν να αποδειχθούν εξίσου σημαντικές με το ίδιο το εκλογικό αποτέλεσμα. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι οι πολιτικές δυνάμεις που συμμετείχαν σε αυτή τη διαδικασία δεν βριζόντουσαν μεταξύ τους, αλλά αναζήτησαν κοινό τόπο για τη διαμόρφωση κυβερνητικής πλειοψηφίας.
Το πολιτικό «μήνυμα» για την Ευρώπη
Το αποτέλεσμα των ισπανικών εκλογών τροφοδότησε ευρύτερη συζήτηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο σχετικά με το κατά πόσο το εκλογικό αποτέλεσμα και η κυβερνητική εξουσία ταυτίζονται.
Η βασική πολιτική πραγματικότητα που προκύπτει είναι ότι, στις κοινοβουλευτικές δημοκρατίες, κυβερνά όποιος εξασφαλίζει την εμπιστοσύνη της πλειοψηφίας της Βουλής, ανεξάρτητα από το αν ήρθε πρώτος στις εκλογές. Η περίπτωση του Πέδρο Σάντσεθ αναδείχθηκε ως ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεσματικής πολιτικής διαχείρισης και ικανότητας συγκρότησης πλειοψηφικών κοινωνικών και κοινοβουλευτικών συμμαχιών απέναντι σε έναν κατακερματισμένο πολιτικό χάρτη.
Το ελληνικό πολιτικό πλαίσιο και το ενδεχόμενο συνεργασιών
Στην Ελλάδα, όπου το πολιτικό σκηνικό παραμένει πιο συγκεντρωτικό σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, η συζήτηση για κυβερνήσεις συνεργασίας επανέρχεται κατά καιρούς, ιδιαίτερα σε περιόδους πολιτικής ρευστότητας.
Σε ένα υποθετικό σενάριο όπου κανένα κόμμα δεν εξασφαλίζει κοινοβουλευτική αυτοδυναμία, το βάρος μεταφέρεται στις μετεκλογικές διερευνητικές εντολές και στις πιθανές συνεργασίες μεταξύ πολιτικών δυνάμεων.
Σε μια τέτοια περίπτωση, κόμματα όπως το ΠΑΣΟΚ θα μπορούσαν να διαδραματίσουν ρόλο-κλειδί στη διαμόρφωση κυβερνητικού σχήματος, είτε ως βασικός πυλώνας είτε ως κρίσιμος εταίρος σε ευρύτερη συμμαχία.
Το δίδαγμα από την Ισπανία
Παρά το γεγονός ότι το ισπανικό παράδειγμα δείχνει πως σε κοινοβουλευτικά συστήματα οι κυβερνήσεις μπορούν να προκύψουν ακόμη και χωρίς το πρώτο κόμμα, μέσω μετεκλογικών συνεργασιών, η περίπτωση Σάντσεθ ανέδειξε επίσης τη δυναμική της σύγχρονης σοσιαλδημοκρατίας να διαμορφώνει βιώσιμες κυβερνητικές πλειοψηφίες μέσα από τον διάλογο, τις συνθέσεις και την αναζήτηση κοινών προγραμματικών συγκλίσεων. Αν και η ελληνική πραγματικότητα διαφοροποιείται σημαντικά λόγω του ισχύοντος εκλογικού πλαισίου της ενισχυμένης αναλογικής, που ευνοεί τη δημιουργία αυτοδυναμιών και ενισχύει τον ρόλο του πρώτου κόμματος, σε ένα διαρκώς πιο πολυκομματικό πολιτικό περιβάλλον η σημασία των συνεργασιών δεν μπορεί να υποτιμηθεί.
Το ενδεχόμενο άθροισμα ΠΑΣΟΚ, ΕΛΑΣ, και λοιπών προοδευτικών δυνάμεων κυμαίνεται από 25% έως 32%, την ώρα που η Νέα Δημοκρατία με το ζόρι φτάνει το 25%. Ο νοών νοείτω.
Αν δεν ξέρουμε απλά μαθηματικά, θα καταλήξουμε να μετράμε τα ευρώ του μισθού μας που θα τελειώνει στις 15 του μήνα, γιατί θα έχουμε κυβέρνηση τη Νέα Δημοκρατία και θα κάνουν πάρτυ οι κερδοσκόποι ως το 2031.
