Η υπογραφή του Μνημονίου Κατανόησης ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν θεωρήθηκε από πολλούς ως μια ιστορική καμπή, όμως η πραγματικότητα στο πεδίο αποδεικνύεται εξαιρετικά περίπλοκη. Αντί για την πανηγυρική έναρξη των διμερών συνομιλιών, η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί ένα έντονο διπλωματικό θρίλερ με φόντο την Ελβετία, γεμάτο ακυρώσεις της τελευταίας στιγμής, γεωπολιτικές πιέσεις και εσωτερικές πολιτικές μάχες τόσο στην Ουάσιγκτον όσο και στην Τεχεράνη.
Η πρώτη προγραμματισμένη επαφή των δύο πλευρών μετά τη συμφωνία των Ντόναλντ Τραμπ και Μασούντ Πεζεσκιάν δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ, αφήνοντας την επόμενη μέρα των διαπραγματεύσεων για τα «καυτά» ζητήματα να αιωρείται σε ένα κλίμα έντονης αβεβαιότητας.
Το μυστήριο στο Μπούργκενστοκ και το πρόσχημα των Logistics
Η ξαφνική ακύρωση του ταξιδιού του Αμερικανού αντιπροέδρου, Τζέι Ντι Βανς, στο ελβετικό θέρετρο Μπούργκενστοκ, αποτέλεσε το πρώτο σαφές δείγμα ότι η πορεία προς την εξομάλυνση θα είναι γεμάτη εμπόδια. Οι πληροφορίες που θέλουν τον Αμερικανό αντιπρόεδρο να βρίσκεται ήδη στο αεροδρόμιο έτοιμο για αναχώρηση ενισχύουν την αίσθηση ότι η απόφαση λήφθηκε υπό το βάρος αιφνίδιων εξελίξεων.
Η επίσημη θέση του Λευκού Οίκου απέδωσε την αναβολή σε τεχνικά ζητήματα και οργανωτική πολυπλοκότητα. Εκπρόσωπος της αμερικανικής προεδρίας έσπευσε να διευκρινίσει ότι ο προγραμματισμός των τεχνικών συνομιλιών παραμένει ανοιχτός, τονίζοντας ότι η οργάνωση τέτοιων διαπραγματεύσεων είναι από τη φύση της σύνθετη και απρόβλεπτη. Παράλληλα, κατέστησε σαφές ότι ο Βανς δεν θα αναχωρήσει άμεσα για την Ελβετία, αν και η Ουάσιγκτον προσβλέπει στην έναρξη των συζητήσεων το συντομότερο δυνατό.
Ωστόσο, η ελβετική διπλωματία επιβεβαίωσε ότι οι σχεδιαζόμενες συνομιλίες δεν θα διεξαχθούν, ενώ η πραγματική αιτία της αναβολής φαίνεται πως κρύβεται στη Μέση Ανατολή. Ρεπορτάζ του δικτύου Αλ Μαγιαντίν, το οποίο πρόσκειται στη Χεζμπολάχ, αποκάλυψε ότι η ιρανική αντιπροσωπεία πάγωσε τη μετάβασή της στην Ελβετία, ως αντίδραση στη συνεχιζόμενη ισραηλινή στρατιωτική δραστηριότητα στον νότιο Λίβανο. Το γεγονός αυτό επιβεβαιώθηκε έμμεσα και από την πλευρά του Πακιστάν, με τον υπουργό Εξωτερικών Ισάκ Νταρ να δηλώνει ότι η τελετή δεν είχε πλέον νόημα, καθώς το μνημόνιο είχε ήδη υπογραφεί εξ αποστάσεως, με τη συμμετοχή και του Πακιστανού πρωθυπουργού Σαχμπάζ Σαρίφ.
Το ηχηρό μήνυμα Βανς και η αδιάλλακτη γραμμή Νετανιάχου
Πριν από την ακύρωση του ταξιδιού του, ο Τζέι Ντι Βανς είχε φροντίσει να στείλει ένα πρωτοφανές και ιδιαίτερα σκληρό μήνυμα προς την κυβέρνηση του Ισραήλ, υπεραμυνόμενος της στρατηγικής επιλογής του Ντόναλντ Τραμπ να προχωρήσει σε deal με το Ιράν.
«Αν ήμουν μέλος του Υπουργικού Συμβουλίου της ισραηλινής κυβέρνησης, ίσως δεν θα έκανα επίθεση στον μοναδικό ισχυρό σύμμαχο που μου έχει απομείνει σε ολόκληρο τον κόσμο», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Αμερικανός αντιπρόεδρος.
Η τοποθέτηση αυτή αντανακλά τη νέα προσέγγιση της Ουάσιγκτον, η οποία επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην παραδοσιακή στήριξη του Ισραήλ και την ανάγκη για περιφερειακή σταθερότητα. Από την άλλη πλευρά, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου, αν και αναγνώρισε ότι οι ΗΠΑ στάθηκαν στο πλευρό του Ισραήλ κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης με το Ιράν, ξεκαθάρισε ότι οι επιχειρήσεις στον Λίβανο δεν πρόκειται να σταματήσουν.
Ο Νετανιάχου τόνισε ότι οι ισραηλινές δυνάμεις θα παραμείνουν στη λεγόμενη «ζώνη ασφαλείας» στον νότιο Λίβανο για όσο διάστημα το απαιτούν οι ανάγκες της χώρας, με στόχο να κρατήσουν τους μαχητές της Χεζμπολάχ μακριά από τα ισραηλινά σπίτια. Η συνέχιση των εκατέρωθεν πληγμάτων αμέσως μετά την ανακοίνωση της αμερικανοϊρανικής συμφωνίας αποδεικνύει ότι το μέτωπο του Λιβάνου παραμένει ο μεγάλος αστάθμητος παράγοντας.
Το πράσινο φως της Τεχεράνης και οι «κόκκινες γραμμές»
Στο εσωτερικό του Ιράν, οι πολιτικές ισορροπίες είναι εξίσου λεπτές. Ο Ανώτατος Ηγέτης της χώρας, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, προχώρησε σε μια κίνηση υψηλού συμβολισμού, παρέχοντας την επίσημη εξουσιοδότησή του στους Ιρανούς διαπραγματευτές για τη διεξαγωγή άμεσων, δια ζώσης συνομιλιών με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η κίνηση αυτή, αν και ιστορική, συνοδεύτηκε από την αυστηρή διευκρίνιση ότι η συζήτηση δεν συνεπάγεται σε καμία περίπτωση την αποδοχή των αμερικανικών θέσεων.
Ο επικεφαλής της ιρανικής διαπραγματευτικής ομάδας και Πρόεδρος του Κοινοβουλίου, Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, έσπευσε να ανταποκριθεί, ξεκαθαρίζοντας ότι η Τεχεράνη θα προσέλθει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων χωρίς να υποχωρήσει από τις βασικές της «κόκκινες γραμμές». Παράλληλα, έστειλε μια σαφή προειδοποίηση προς την Ουάσιγκτον, τονίζοντας ότι οποιαδήποτε αθέτηση των δεσμεύσεων από την αμερικανική πλευρά θα λάβει μια αποφασιστική και ισχυρή απάντηση, υπογραμμίζοντας το βαθύ έλλειμμα εμπιστοσύνης που εξακολουθεί να χωρίζει τις δύο πρωτεύουσες.
Η επιχείρηση κατευνασμού στο Κογκρέσο και οι πυρηνικοί επιθεωρητές
Ενώ η διπλωματία στο εξωτερικό μοιάζει να πατάει φρένο, στο εσωτερικό των ΗΠΑ βρίσκεται σε εξέλιξη μια μεγάλη επιχείρηση πολιτικού κατευνασμού. Ο ειδικός απεσταλμένος του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, ανέλαβε το δύσκολο έργο να ενημερώσει κεκλεισμένων των θυρών την ηγεσία του Κογκρέσου και τα μέλη των επιτροπών εθνικής ασφάλειας, προκειμένου να αναχαιτίσει τις έντονες αντιδράσεις στο Ρεπουμπλικανικό στρατόπεδο.
Ο Γουίτκοφ αποκάλυψε στους Αμερικανούς νομοθέτες ότι η συμφωνία περιλαμβάνει μια εξαιρετικά σημαντική παράπλευρη επιστολή ανάμεσα στην Τεχεράνη και τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας. Σύμφωνα με αυτήν, το Ιράν δεσμεύεται να επιτρέψει εκτεταμένες επιθεωρήσεις στις πυρηνικές του εγκαταστάσεις, με σκοπό τον εντοπισμό και την αποκάλυψη του εμπλουτισμένου υλικού που πιστεύεται ότι βρίσκεται θαμμένο κάτω από υπόγειες δομές.
Το πιο κρίσιμο στοιχείο της ενημέρωσης του Γουίτκοφ είναι ότι η επιστολή προς τον Γενικό Διευθυντή του ΔΟΑΕ, Ραφαέλ Μαριάνο Γκρόσι, ανοίγει τον δρόμο ώστε να συμμετάσχουν και Αμερικανοί πυρηνικοί επιθεωρητές στις αποστολές εντός του ιρανικού εδάφους. Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Ολίβια Ουέιλς, επιβεβαίωσε ότι η συμφωνία απαιτεί από το Ιράν να αποκηρύξει εγγράφως τις πυρηνικές του φιλοδοξίες. Αυτή η παράμετρος αποτελεί το βασικό χαρτί της κυβέρνησης Τραμπ για να κάμψει τις εσωτερικές ανησυχίες περί «αντάρτικου» από τους σκληροπυρηνικούς του κόμματος, αν και η πρακτική εφαρμογή αυτών των επιθεωρήσεων μένει να αποδειχθεί στην πράξη.
