Η ομιλία του στο συνέδριο των Εργατικών ανοίγει συζήτηση για κοινωνική φροντίδα, συντάξεις, δημόσιο έλεγχο βασικών υπηρεσιών, εκλογική μεταρρύθμιση και τη σχέση της Βρετανίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση. 

Η ομιλία του Άντι Μπέρναμ στο συνέδριο των Εργατικών στο Λίβερπουλ αποτέλεσε μια προσπάθεια να τοποθετήσει τη νέα πολιτική κατεύθυνση σε σαφή απόσταση από το οικονομικό και κοινωνικό μοντέλο που κυριάρχησε στη Βρετανία από τη δεκαετία του 1980. 

Ο ίδιος συμπύκνωσε την κριτική του σε πέντε έννοιες: αποβιομηχάνιση, απορρύθμιση, ιδιωτικοποίηση, λιτότητα και Brexit. Στο επίκεντρο της επιχειρηματολογίας του βρίσκεται η θέση ότι βασικές δημόσιες υπηρεσίες και κοινωνικά αγαθά χρειάζονται ισχυρότερη προστασία και διαφορετική ισορροπία ανάμεσα στο κράτος και την αγορά. 

Από το NHS σε μια Εθνική Υπηρεσία Φροντίδας 

Κεντρικό σημείο της ομιλίας ήταν η πρόταση για ένα National Care Service, μια εθνική υπηρεσία κοινωνικής φροντίδας που θα επιχειρούσε να αντιμετωπίσει ένα από τα δυσκολότερα προβλήματα του βρετανικού κοινωνικού κράτους: το κόστος της μακροχρόνιας φροντίδας ηλικιωμένων και ευάλωτων πολιτών. 

Στο ίδιο πλαίσιο τέθηκε και η συζήτηση για τη μελλοντική μεταρρύθμιση του λεγόμενου «triple lock» των κρατικών συντάξεων. Το σημερινό σύστημα συνδέει την ετήσια αύξηση της σύνταξης με το υψηλότερο από τρία μεγέθη: την αύξηση των μισθών, τον πληθωρισμό ή το 2,5%. Η συζήτηση αφορά το πώς μπορεί να διατηρηθεί η προστασία των συνταξιούχων, ενώ παράλληλα δημιουργείται δημοσιονομικός χώρος για την κοινωνική φροντίδα. 

Η επιλογή αυτή έχει δύο όψεις. Από τη μία, το triple lock έχει λειτουργήσει ως μηχανισμός προστασίας του εισοδήματος των συνταξιούχων. Από την άλλη, η μακροχρόνια δημοσιονομική του επίπτωση αποτελεί αντικείμενο έντονης συζήτησης στη Βρετανία. Η πρόταση του Μπέρναμ επιχειρεί να συνδέσει τις δύο ανάγκες: αξιοπρεπείς συντάξεις και καθολικότερη κοινωνική φροντίδα. 

Νερό, ενέργεια και κατοικία: επιστροφή του Δημοσίου 

Εξίσου χαρακτηριστική ήταν η αναφορά στις ιδιωτικοποιήσεις των προηγούμενων δεκαετιών. Κατοικία, νερό, ενέργεια, μεταφορές και κοινωνική φροντίδα βρέθηκαν στο επίκεντρο μιας ευρύτερης συζήτησης για το εάν βασικές υποδομές πρέπει να λειτουργούν αποκλειστικά με όρους αγοράς. 

Η πολιτική λογική που περιέγραψε είναι ότι ορισμένα βασικά αγαθά αποτελούν κοινωνικές υποδομές και συνεπώς το δημόσιο συμφέρον πρέπει να έχει ισχυρότερο ρόλο στον τρόπο με τον οποίο οργανώνονται, ρυθμίζονται και χρηματοδοτούνται. 

Αλλαγή ακόμη και του εκλογικού συστήματος 

Η ατζέντα δεν περιορίζεται στην οικονομία. Στην ομιλία άνοιξε και η συζήτηση για μεταρρύθμιση του εκλογικού συστήματος του Westminster, με στόχο να εξεταστούν εναλλακτικές στο παραδοσιακό βρετανικό first-past-the-post. Μια τέτοια αλλαγή θα άγγιζε έναν από τους πιο σταθερούς θεσμούς της βρετανικής πολιτικής ζωής και θα μπορούσε να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο μετατρέπονται οι ψήφοι σε κοινοβουλευτική εκπροσώπηση. 

Και ξανά η Ευρώπη 

Σημαντική θέση είχε επίσης η μελλοντική σχέση της Βρετανίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η συζήτηση δεν ταυτίζεται με άμεση ανατροπή του Brexit, αλλά αφορά το πόσο στενή μπορεί να γίνει η οικονομική και θεσμική συνεργασία με την ΕΕ τα επόμενα χρόνια. 

Το γεγονός ότι το Brexit εντάσσεται από τον Μπέρναμ στην ευρύτερη κριτική του για την πορεία της βρετανικής οικονομίας δείχνει ότι η ευρωπαϊκή σχέση επιστρέφει σταδιακά στο κέντρο της πολιτικής συζήτησης, έστω με διαφορετικούς όρους από εκείνους του δημοψηφίσματος του 2016. 

Η επιστροφή του «κοινού καλού» 

Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ομιλίας είναι η προσπάθεια να συνδεθούν διαφορετικές πολιτικές – συντάξεις, κοινωνική φροντίδα, δημόσιες επιχειρήσεις, κατοικία, εκλογικό σύστημα και Ευρώπη – κάτω από μία κοινή ιδέα: την ενίσχυση του «κοινού καλού» ως κριτηρίου δημόσιας πολιτικής. 

Η αναφορά στη μεταπολεμική κυβέρνηση των Εργατικών και στην περίοδο δημιουργίας του NHS δεν είναι τυχαία. Παραπέμπει σε μια εποχή κατά την οποία το βρετανικό κράτος ανέλαβε πολύ μεγαλύτερη ευθύνη για την υγεία, την κοινωνική ασφάλεια και τις δημόσιες υπηρεσίες. 

Το κρίσιμο ερώτημα είναι πλέον πώς ένα τόσο εκτεταμένο πρόγραμμα μπορεί να χρηματοδοτηθεί, να νομοθετηθεί και να εφαρμοστεί. Η συζήτηση που ανοίγει δεν αφορά μόνο επιμέρους κοινωνικές παροχές. Αφορά τον ίδιο τον ρόλο του κράτους, το ποιος πρέπει να ελέγχει βασικά αγαθά και πώς μπορεί να διαμορφωθεί μια νέα ισορροπία ανάμεσα στην αγορά, τις δημόσιες υπηρεσίες και την κοινωνική προστασία στη Βρετανία της επόμενης δεκαετίας.