Η εισαγωγή του Άρθρου 57 και η θεσμοθέτηση του λεγόμενου δεύτερου σταδίου προσμέτρησης αποτελεί τη μεγαλύτερη βόμβα στα θεμέλια της τοπικής αυτοδιοίκησης και της εκλογικής διαδικασίας στη χώρα μας.
Με το πρόσχημα της μείωσης του κόστους και της αποφυγής της δεύτερης Κυριακής, το νομοθέτημα αυτό καταργεί την παραδοσιακή επαναληπτική ψηφοφορία και την αντικαθιστά με μια μαθηματική αλχημεία εναλλακτικών ψήφων στα χαρτιά.
Άρθρο 57
Δεύτερο στάδιο προσμέτρησης
- Αν κανένας συνδυασμός δεν πληροί τις προϋποθέσεις της παρ. 1 του άρθρου 56, περί επιτυχόντος συνδυασμού, επιλαχόντων συνδυασμών και εκλογής δημάρχου και περιφερειάρχη, τότε, για τους δύο (2) επικρατέστερους συνδυασμούς, το αρμόδιο δικαστήριο προβαίνει στο δεύτερο στάδιο προσμέτρησης, σύμφωνα με την περ. θ) της παρ. 5 του άρθρου 68, περί διαλογής ψήφων στα καταστήματα ψηφοφορίας
- Αν κατά την ψηφοφορία υπάρξει ισοψηφία μεταξύ δύο (2) ή περισσότερων συνδυασμών στην πρώτη θέση, στο δεύτερο στάδιο προσμέτρησης μετέχουν οι συνδυασμοί που ισοψήφησαν στην πρώτη θέση.
- Αν κατά την ψηφοφορία υπάρξει ισοψηφία μεταξύ δύο (2) ή περισσότερων συνδυασμών στη δεύτερη θέση, στο δεύτερο στάδιο προσμέτρησης μετέχουν ο πρώτος σε αριθμό έγκυρων ψηφοδελτίων συνδυασμός και όλοι οι συνδυασμοί που ισοψήφησαν στη δεύτερη θέση.
- Στις ψήφους των συνδυασμών που συμμετέχουν στο δεύτερο στάδιο της προσμέτρησης, αθροίζονται, ανά συνδυασμό, οι εναλλακτικές ψήφοι της παρ. 6 του άρθρου 54, περί σταυρών προτίμησης, που τους αντιστοιχούν, από τα ψηφοδέλτια των λοιπών συνδυασμών οι οποίοι δεν μετέχουν στο δεύτερο στάδιο της προσμέτρησης.
- Επιτυχών συνδυασμός ανακηρύσσεται ο συνδυασμός που έλαβε στο δεύτερο στάδιο της προσμέτρησης, σύμφωνα με την παρ. 4, την απόλυτη ή σχετική πλειοψηφία. Αν στην προσμέτρηση αυτή ισοψηφήσουν στην πρώτη θέση δύο (2) τουλάχιστον συνδυασμοί, το αρμόδιο δικαστήριο διενεργεί δημόσια κλήρωση μεταξύ τους για την ανάδειξη του επιτυχόντος συνδυασμού.
- Δήμαρχος ή περιφερειάρχης εκλέγεται ο επικεφαλής του επιτυχόντος συνδυασμού και επιλαχόντες συνδυασμοί του δημοτικού και περιφερειακού συμβουλίου, αντίστοιχα, αυτοί που έλαβαν έστω και μία (1) έδρα, σύμφωνα με το άρθρο 58, περί κατανομής των εδρών του δημοτικού και περιφερειακού συμβουλίου.
Η ανάλυση που ακολουθεί ξεδιπλώνει κάθε πιθανό σενάριο, κάθε κρυφή παράγραφο και κάθε πρακτική, πολιτική και συνταγματική στρέβλωση που εισάγει αυτό το άρθρο.
Πρόκειται για έναν οδηγό πλήρους αποδόμησης ενός συστήματος που, αν εφαρμοστεί, θα μετατρέψει τις δημοτικές εκλογές και τις περιφερειακές εκλογές σε δικαστικό θρίλερ εβδομάδων.
Η θεωρητική παγίδα: Πώς λειτουργεί η «προσμέτρηση»
Το άρθρο ορίζει ότι αν κανένας συνδυασμός δεν πιάσει το απαιτούμενο όριο εκλογής (π.χ. το 42% του άρθρου 56) κατά την πρώτη Κυριακή, η εκλογή δεν επαναλαμβάνεται στις κάλπες. Αντίθετα, το αρμόδιο δικαστήριο αναλαμβάνει να ανοίξει τους σάκους και να εφαρμόσει το σύστημα της μεταφερόμενης ψήφου.
Στο στάδιο αυτό, απομονώνονται οι δύο επικρατέστεροι συνδυασμοί. Στις ψήφους που έλαβαν, προστίθενται οι σταυροί προτίμησης (δεύτερες εναλλακτικές επιλογές) που είχαν σημειώσει οι πολίτες στα ψηφοδέλτια των υπόλοιπων, αποκλεισμένων συνδυασμών. Ο νικητής προκύπτει από το άθροισμα αυτών των δύο μεγεθών.
Σενάριο 1ο: Ο ψηφοφόρος του πρώτου επιλέγει τον δεύτερο
Ας εξετάσουμε την περίπτωση όπου ένας πολίτης στηρίζει ως πρώτη επιλογή τον 1ο συνδυασμό (ο οποίος λαμβάνει π.χ. 38%) και ως δεύτερη επιλογή τον 2ο συνδυασμό.
Σε αυτή την περίπτωση, η ψήφος συμπεριφέρεται με τρόπο που ακυρώνει την ίδια τη χρησιμότητα της δεύτερης επιλογής. Καθώς ο 1ος συνδυασμός περνάει στο δεύτερο στάδιο, η ψήφος «κλειδώνει» εκεί. Η δεύτερη προτίμηση του πολίτη προς τον 2ο συνδυασμό δεν πρόκειται να διαβαστεί ποτέ, ούτε θα ληφθεί υπόψη από το Πρωτοδικείο. Η παράγραφος 4 ξεκαθαρίζει ότι αθροίζονται μόνο οι εναλλακτικές ψήφοι που προέρχονται από τα ψηφοδέλτια των λοιπών συνδυασμών, δηλαδή αυτών που έμειναν εκτός της τελικής δυάδας.
Σενάριο 2ο: Η ψήφος που «καίγεται» στα σκουπίδια (3ος προς 4ο)
Αυτό είναι το πιο εξόφθαλμο δείγμα αλλοίωσης της λαϊκής βούλησης και θεσμικής αδικίας. Ένας ψηφοφόρος επιλέγει ως πρώτη προτίμηση τον 3ο συνδυασμό και ως δεύτερη εναλλακτική τον 4ο συνδυασμό, κινούμενος προφανώς με βάση την πολιτική και ιδεολογική τουγγένεια προς αυτές τις δύο παρατάξεις.
Όταν ο 3ος και ο 4ος συνδυασμός αποκλείονται από το δεύτερο στάδιο, η ψήφος αυτού του πολίτη καίγεται ολοσχερώς. Το σύστημα δεν προβλέπει τρίτη ή τέταρτη επιλογή. Επειδή ο πολίτης επέλεξε να μην «μαντέψει» ποιοι θα είναι οι δύο πρώτοι, αλλά ψήφισε συνειδητά, το σύστημα τον τιμωρεί. Η εναλλακτική του ψήφος δεν προσμετράται πουθενά, μειώνοντας τεχνητά τη δύναμη των ψηφοφόρων που στηρίζουν μικρότερες, ανεξάρτητες παρατάξεις.
Σενάριο 3ο: Το απόλυτο χάος της οριακής μάχης για τη δεύτερη Θέση
Τι συμβαίνει όταν σε έναν μεγάλο δήμο ο 1ος συνδυασμός είναι καθαρά μπροστά, αλλά ο 2ος και ο 3ος συνδυασμός δίνουν μάχη σώμα με σώμα, με τη διαφορά τους να μεταβάλλεται ανά λεπτό καθώς ενσωματώνονται τα εκλογικά τμήματα;
Εδώ καταρρέει κάθε έννοια διοικητικής μέριμνας στα εκλογικά κέντρα. Την Κυριακή το βράδυ, ο δικαστικός αντιπρόσωπος και η εφορευτική επιτροπή στο κάθε μεμονωμένο τμήμα είναι αδύνατον να γνωρίζουν ποιος είναι ο πραγματικός 2ος συνδυασμός σε επίπεδο δήμου. Κατά συνέπεια, είναι αδύνατον να προχωρήσουν στη διαλογή των εναλλακτικών ψήφων.
Αυτό οδηγεί μαθηματικά σε δύο εφιαλτικές εναλλακτικές:
- Είτε οι δικαστικοί αντιπρόσωποι θα αναγκαστούν να συντάξουν τεράστιους, δυσνόητους πίνακες διπλής εισόδου για κάθε πιθανό ζευγάρι επικρατούντων (μια διαδικασία που εγγυάται μαζικά ανθρώπινα λάθη λόγω εξάντλησης).
- Είτε η διαλογή των δεύτερων ψήφων θα απαγορευτεί στα τμήματα και οι σάκοι θα σφραγιστούν με τα ψηφοδέλτια ανέγγιχτα.
Σενάριο 4ο: Το παράδοξο των ισοψηφιών (Παράγραφοι 2 και 3)
Οι διατάξεις για τις ισοψηφίες μοιάζουν με μαθηματικό γρίφο που μετατρέπει μια απλή εκλογική διαδικασία σε χαοτική εξίσωση.
Αν υπάρξει ισοψηφία στην πρώτη θέση μεταξύ δύο ή περισσότερων συνδυασμών, στο δεύτερο στάδιο μετέχουν όλοι οι ισοψηφήσαντες. Αν υπάρξει ισοψηφία στη δεύτερη θέση, τότε μετέχει ο πρώτος και όλοι οι ισοψηφήσαντες της δεύτερης θέσης.
Αυτό σημαίνει ότι το «δεύτερο στάδιο» παύει να είναι μια αναμέτρηση για δύο. Μετατρέπεται σε μια πολυμερή διαδικασία όπου οι εναλλακτικές ψήφοι των ελάχιστων αποκλεισμένων πρέπει να μοιραστούν σε τρεις ή τέσσερις συνδυασμούς ταυτόχρονα. Η πολυπλοκότητα των υπολογισμών αυξάνεται εκθετικά, καθιστώντας τον έλεγχο από τους εκλογικούς αντιπροσώπους πρακτικά αδύνατο.
Σενάριο 5ο: Διοίκηση από την κληρωτίδα (Παράγραφος 5)
Αν μετά από όλο αυτό το μαθηματικό μαρτύριο της προσμέτρησης, δύο συνδυασμοί ισοψηφήσουν στην πρώτη θέση, το άρθρο επιστρατεύει την πιο αντιδημοκρατική λύση: τη δημόσια κλήρωση.
Η ανάδειξη του δημάρχου ή του περιφερειάρχη μέσω κληρωτίδας αποτελεί πλήρη θεσμική απαξίωση του θεσμού της αυτοδιοίκησης. Η διοίκηση και οι τύχες μιας πόλης ή μιας ολόκληρης περιφέρειας αφήνονται στην τύχη, στερώντας από τη νέα αρχή κάθε ίχνος δημοκρατικής νομιμοποίησης.
Πολιτικές και Δημοκρατικές Επιπτώσεις
Η νομιμοποίηση του «μη χείρονος βέλτιστου»
Το σύστημα αυτό μπορεί να αναδείξει ως νικητή έναν συνδυασμό που ήρθε δεύτερος με τεράστια διαφορά την πρώτη Κυριακή, απλώς επειδή συγκέντρωσε «χλιαρές» δεύτερες προτιμήσεις. Ο εκλεγμένος δήμαρχος δεν θα είναι η πραγματική, δυναμική επιλογή των πολιτών, αλλά το προϊόν ενός μαθηματικού συμβιβασμού.
Πρακτικό και λειτουργικό μπάχαλο
Η παράλυση των πρωτοδικείων
Καθώς η οριακή διαλογή των δεύτερων ψήφων μεταφέρεται αναγκαστικά στο αρμόδιο δικαστήριο, τα Πρωτοδικεία της χώρας θα υποστούν έμφραγμα. Δικαστές και γραμματείς θα πρέπει να ανοίξουν χειροκίνητα χιλιάδες σάκους για να μετρήσουν σταυρούς εναλλακτικών επιλογών. Το τελικό αποτέλεσμα σε πολλούς δήμους θα κάνει εβδομάδες ή και μήνες να εκδοθεί.
Η σύγχυση των ψηφοφόρων και τα ακυρα ψηφοδέλτια
Ο σχεδιασμός του ψηφοδελτίου θα είναι αναγκαστικά πολύπλοκος. Ο ψηφοφόρος, μη εξοικειωμένος με τέτοια συστήματα, θα υποπέσει σε σωρεία λαθών (διπλοί σταυροί, λάθος στήλες), οδηγώντας σε έναν πρωτοφανή όγκο από άκυρα ψηφοδέλτια που θα αλλοιώσουν το πραγματικό εκλογικό σώμα.
Το φάντασμα της νοθείας
Όταν οι κάλπες κλείνουν την Κυριακή, αλλά το αποτέλεσμα κρίνεται μέρες μετά στις κλειστές αίθουσες των δικαστηρίων μέσα από ανοιχτούς σάκους, η καχυποψία για νοθεία θα πλανάται πάνω από κάθε εκλογική διαδικασία. Η εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς θα δεχθεί θανάσιμο πλήγμα.
Ζητήματα Συνταγματικότητας: Στον αέρα ο νόμος
Το Άρθρο 57 ισορροπεί σε ένα εξαιρετικά ολισθηρό νομικό έδαφος. Το Σύνταγμα της Ελλάδας ορίζει ρητά ότι οι αρχές της τοπικής αυτοδιοίκησης εκλέγονται με άμεση, καθολική και μυστική ψηφοφορία.
Η μετατροπή της ψήφου σε μια έμμεση, μαθηματική διαδικασία μεταφοράς, όπου η τελική βούληση του πολίτη παραμορφώνεται μέσα από δικαστικές προσμετρήσεις και πιθανές κληρώσεις, παραβιάζει την αρχή της άμεσης εκλογής. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι ο νόμος αυτός θα οδηγήσει σε ένα μπαράζ προσφυγών στο Συμβούλιο της Επικρατείας, κρατώντας ολόκληρη την τοπική αυτοδιοίκηση της χώρας σε καθεστώς ομηρείας και αστάθειας.
