Η ελληνική κυβέρνηση προσπαθεί εδώ και χρόνια, με διάφορα μέτρα, να περιορίσει το κύμα της ακρίβειας στα τρόφιμα. Μάταια όμως, καθώς η χώρα μας είχε κατά 5,5% ακριβότερα τρόφιμα από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το τελευταίο μέτρο που ανακοίνωσε είναι τα περίφημα «κουπόνια σίτισης».
Το 2023 και το 2024, όλη η Γηραιά Ήπειρος είχε ακριβώς το ίδιο πρόβλημα· οι τιμές στα τρόφιμα είχαν μεγάλη άνοδο εξαιτίας του Ρωσο-Ουκρανικού πολέμου. Η Ισπανία πήρε δραστικά μέτρα και μηδένισε τον ΦΠΑ σε μια σειρά από τρόφιμα, όπως το ψωμί, το γάλα, το τυρί, τα αυγά, τα φρούτα, τα λαχανικά, τα όσπρια και τα δημητριακά, ενώ στο μαγειρικό λάδι, αν και αρχικά επέβαλαν ΦΠΑ 5%, τελικά μηδένισαν κι εκεί τον ΦΠΑ.
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης επέμενε να αναφέρει συνεχώς την Ισπανία, που το έκανε αυτό, ως αρνητικό παράδειγμα. Τα επίσημα στοιχεία όμως τον διαψεύδουν. Σύμφωνα με την Κεντρική Τράπεζα της Ισπανίας, το μέτρο αυτό λειτούργησε, καθώς σχεδιάστηκε για να ελαφρύνει το βάρος της ακρίβειας, ιδίως για τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος.
Στην Ισπανία, τα στοιχεία έδειξαν ότι η μείωση πέρασε τελικά στις τιμές λιανικής. Μόνο για το 2023, η κυβέρνηση της Ισπανίας εκτιμά ότι τα νοικοκυριά εξοικονόμησαν 1,32 δισεκατομμύρια ευρώ. Μάλιστα, οι αναλυτές επισημαίνουν ότι οι επιπτώσεις αυτού του μέτρου πολιτικής επηρεάζουν όλα τα επίπεδα εισοδήματος και ότι αυτό είναι προτιμότερο από άλλα εναλλακτικά μέτρα, όπως για παράδειγμα η παροχή κουπονιών σίτισης στα πιο ευάλωτα νοικοκυριά.
Στην έρευνα με τίτλο «Αναλύοντας τη μετακύλιση της μείωσης του ΦΠΑ στις λιανικές τιμές των προϊόντων με ψηφιακή συλλογή δεδομένων από σούπερ μάρκετ και μοντέλα μηχανικής μάθησης», εξετάστηκε ένα σύνολο δεδομένων από το διαδίκτυο, αξιοποιώντας τεχνικές μηχανικής μάθησης για την ταξινόμηση κάθε προϊόντος. Στη συνέχεια, μελετήθηκαν οι επιπτώσεις της προσωρινής μείωσης του συντελεστή ΦΠΑ στις τιμές, εξετάζοντας τις ημερήσιες τιμές περίπου 10.000 προϊόντων διατροφής που πωλούνται διαδικτυακά από ένα ισπανικό σούπερ μάρκετ.
Όπως σημειώνουν οι αναλυτές της τράπεζας: «Για να εντοπίσουμε τις αιτιώδεις επιδράσεις στις τιμές, συγκρίναμε την εξέλιξη των τιμών για τα προϊόντα που υπόκειντο στη φορολογική πολιτική με μια άλλη ομάδα ειδών διατροφής, που ήταν εκτός του πεδίου εφαρμογής της συγκεκριμένης πολιτικής». Αν και παρατηρήθηκαν διαφορές στην ταχύτητα της μετακύλισης του μειωμένου ΦΠΑ σε διαφορετικούς τύπους προϊόντων, τα ευρήματα έδειξαν ότι, σε επίπεδο σούπερ μάρκετ, η μετακύλιση ήταν σχεδόν πλήρης.
Πόσο σύντομα και σε τι ποσοστό;
Η ισπανική έρευνα εξέτασε το πόσο σύντομα και σε τι ποσοστό ενσωματώθηκε στις τελικές τιμές η μείωση του ΦΠΑ σε διαφορετικές κατηγορίες τροφίμων: νωπά και επεξεργασμένα, επώνυμα και ιδιωτικής ετικέτας, εισαγόμενα και εγχώρια.
Η διαπίστωση είναι ότι, κατά μέσο όρο, όλα τα προϊόντα μετέφεραν στις τιμές λιανικής τη μείωση του ΦΠΑ σε ποσοστό από 70% έως 100% με την πάροδο του χρόνου, αλλά με διαφορετικό ρυθμό ανταπόκρισης. Σε γενικές γραμμές, μολονότι οι λιανέμποροι συμμορφώθηκαν με τη μετακύλιση της μείωσης του ΦΠΑ από τις πρώτες τρεις εβδομάδες σε ποσοστό 90%, χρειάστηκε να περάσουν περίπου 2,5 μήνες για να φτάσει το ποσοστό της μετακύλισης στο 100%, ενώ στη συνέχεια η επίπτωση της μείωσης στις τιμές έπεσε στο 70%.
Στα φρέσκα τρόφιμα, οι τιμές των οποίων είναι πιο ευμετάβλητες αφού επηρεάζονται πιο άμεσα από εξωγενείς παράγοντες (πανδημία, κλίμα, εποχικότητα, χαμηλή διαθεσιμότητα, πόλεμος Ρωσίας-Ουκρανίας κ.λπ.), η μετακύλιση της μείωσης του ΦΠΑ στις τιμές λιανικής υπήρξε πιο αργή, ενώ στη συνέχεια εμφάνισε έντονες κυκλικές διακυμάνσεις, κυμαινόμενη από το 65% έως το 140% (σε σύγκριση πάντα με τα τρόφιμα που δεν συμμετείχαν στο μέτρο).
Τα ψέματα της ελληνικής κυβέρνησης
Ο πρωθυπουργός, το 2024, σε ομιλία του στη Βουλή επικαλέστηκε την τελευταία τροπολογία της οδηγίας 2006/112. Η συγκεκριμένη όμως οδηγία, στο άρθρο 98, προβλέπει τα εξής:
- Τα κράτη-μέλη μπορούν να εφαρμόζουν έναν ή δύο μειωμένους συντελεστές.
- Οι μειωμένοι συντελεστές εφαρμόζονται μόνο στις παραδόσεις αγαθών και στις παροχές υπηρεσιών των κατηγοριών που περιλαμβάνονται στο Παράρτημα ΙΙΙ. Οι μειωμένοι συντελεστές δεν εφαρμόζονται στις υπηρεσίες του άρθρου 56, παράγραφος 1, στοιχείο ια).
- Κατά την εφαρμογή των μειωμένων συντελεστών που αναφέρονται στην παράγραφο 1 στις κατηγορίες που αφορούν αγαθά, τα κράτη-μέλη μπορούν να χρησιμοποιούν τη συνδυασμένη ονοματολογία για να οριοθετούν επακριβώς την οικεία κατηγορία.
Στο Παράρτημα ΙΙΙ, η πρώτη κατηγορία προϊόντων που προβλέπεται είναι η εξής:
α) Τα τρόφιμα (περιλαμβανομένων των ποτών, εκτός των αλκοολούχων) που προορίζονται για κατανάλωση από ανθρώπους ή από ζώα, τα ζώντα ζώα, οι σπόροι, τα φυτά και τα συστατικά που χρησιμοποιούνται συνήθως στην παρασκευή τροφίμων, καθώς και τα προϊόντα που χρησιμοποιούνται συνήθως για τη συμπλήρωση ή υποκατάσταση τροφίμων.
Καμία, μα καμία τροπολογία δεν περιλαμβάνει αυτό που ισχυρίστηκε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης. Με λίγα λόγια, η Ελλάδα μπορεί να μειώσει ή και να μηδενίσει τον ΦΠΑ στα βασικά τρόφιμα, όπως για παράδειγμα στο ψωμί, το γάλα, το λάδι, το τυρί, τα δημητριακά, το κρέας, τα φρούτα και τα λαχανικά.
Αλήθεια, τόσα χρόνια που ισχύει αυτό, γιατί ο πρωθυπουργός δεν το έχει κάνει έως τώρα; Ποια θα είναι η επόμενή του δικαιολογία στις νέες ανατιμήσεις των τιμών που έρχονται στα τρόφιμα και θα επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο τον οικογενειακό προϋπολογισμό;
