Η κάλπη της 6ης Σεπτεμβρίου μπορεί να γράψει ιστορία στη Γερμανία. Το AfD προηγείται με διαφορά περίπου 20 μονάδων και διεκδικεί κάτι που μέχρι πρόσφατα έμοιαζε αδιανόητο: την πρώτη περιφερειακή κυβέρνηση της άκρας δεξιάς στη μεταπολεμική Γερμανία. Πίσω όμως από την άνοδό του δεν βρίσκεται μόνο το μεταναστευτικό. Βρίσκεται μια βαθύτερη οικονομική και κοινωνική ανασφάλεια.
Η Σαξονία-Άνχαλτ δεν είναι απλώς ακόμη ένα γερμανικό κρατίδιο που πηγαίνει στις κάλπες. Την Κυριακή 6 Σεπτεμβρίου μπορεί να μετατραπεί σε πολιτικό ορόσημο για ολόκληρη τη μεταπολεμική Γερμανία.
Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις δίνουν στο AfD περίπου 40%-42%, με τους Χριστιανοδημοκράτες να κινούνται μόλις στο 22%-23%. Στην τελευταία έρευνα της Infratest dimap το AfD καταγράφεται στο 42% έναντι 22% της CDU, ενώ η έρευνα της Forschungsgruppe Wahlen για το ZDF το τοποθετεί στο 40% και την CDU στο 23%. Και στις δύο περιπτώσεις η απόσταση είναι τεράστια, αν και μέχρι στιγμής δεν προκύπτει βέβαιη απόλυτη κοινοβουλευτική πλειοψηφία για το AfD.
Εάν όμως το κόμμα καταφέρει να εξασφαλίσει την πλειοψηφία των εδρών, ο 35χρονος Ulrich Siegmund θα μπορούσε να γίνει ο πρώτος επικεφαλής κρατιδιακής κυβέρνησης της άκρας δεξιάς στη σύγχρονη μεταπολεμική ιστορία της Γερμανίας. Η ίδια η ημερομηνία των εκλογών, 6 Σεπτεμβρίου 2026, έχει οριστεί επίσημα από το κρατίδιο.
Δεν είναι πια μόνο το μεταναστευτικό
Η περίπτωση της Σαξονίας-Άνχαλτ έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον γιατί αποκαλύπτει κάτι ευρύτερο για την άνοδο της ευρωπαϊκής άκρας δεξιάς.
Το AfD εξακολουθεί να επενδύει σκληρά στο μεταναστευτικό. Ο Siegmund προαναγγέλλει εντατικοποίηση των απελάσεων, περιορισμό των κινήτρων για την είσοδο μεταναστών στη χώρα και σημαντικές αλλαγές στην εκπαίδευση και στον δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό φορέα. Η περιφερειακή οργάνωση του AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ έχει χαρακτηριστεί από τις γερμανικές υπηρεσίες εσωτερικής ασφαλείας ως «αποδεδειγμένα ακροδεξιά εξτρεμιστική», χαρακτηρισμό που το κόμμα απορρίπτει κατηγορηματικά.
Όμως το πολιτικό καύσιμο πλέον είναι πολύ μεγαλύτερο.
Η Σαξονία-Άνχαλτ, με περίπου 2,1 εκατομμύρια κατοίκους, παραμένει μία από τις λιγότερο εύπορες περιοχές της Γερμανίας. Παρά τη μεγάλη πρόοδο που έχει συντελεστεί μετά την επανένωση, η αίσθηση της οικονομικής υστέρησης και της απόστασης από τα πλουσιότερα δυτικά κρατίδια παραμένει ισχυρή. Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση του καγκελάριου Friedrich Merz δυσκολεύεται να πείσει ότι μπορεί να δώσει γρήγορη απάντηση στη μακρόχρονη οικονομική στασιμότητα της χώρας.
Και εδώ βρίσκεται ίσως το πιο σημαντικό μάθημα.
Η οικονομική ανασφάλεια δεν μετατρέπεται αυτόματα σε ψήφο στην άκρα δεξιά. Μετατρέπεται όμως σε πρόσφορο έδαφος όταν συνδυάζεται με την αίσθηση εγκατάλειψης, τη δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς και την πεποίθηση ότι τα παραδοσιακά κόμματα δεν μπορούν πλέον να αλλάξουν την καθημερινότητα.
Το AfD επιχειρεί να ενώσει όλα αυτά τα διαφορετικά παράπονα σε μία ενιαία πολιτική αφήγηση: ότι το «σύστημα» απέτυχε και ότι απαιτείται ριζική ανατροπή του.
Το δύσκολο «τείχος» απέναντι στο AfD
Υπάρχει, όμως, μια ακόμη γερμανική ιδιαιτερότητα. Το λεγόμενο firewall, το πολιτικό τείχος που έχουν υψώσει τα υπόλοιπα κόμματα αρνούμενα συνεργασία με το AfD.
Εάν το AfD δεν κερδίσει απόλυτη πλειοψηφία, οι πιθανότητες να σχηματίσει κυβέρνηση παραμένουν πολύ περιορισμένες. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν καταγραφεί ως μακράν πρώτο κόμμα, θα μπορούσε να δημιουργηθεί μια πολυκομματική κυβέρνηση χωρίς αυτό.
Πρόκειται για ένα πραγματικό δημοκρατικό και πολιτικό δίλημμα.
Από τη μία πλευρά, τα κόμματα έχουν κάθε δικαίωμα να αρνούνται συνεργασία με μια πολιτική δύναμη της οποίας θέσεις θεωρούν ασύμβατες με τις δικές τους δημοκρατικές αρχές. Από την άλλη, όσο το AfD πλησιάζει ή ξεπερνά το 40%, μια κυβέρνηση που θα στηρίζεται σε πολλά μικρότερα κόμματα μπορεί να χρησιμοποιηθεί από την άκρα δεξιά για να ενισχύσει το αφήγημά της ότι «όλοι ενώνονται εναντίον μας».
Η απάντηση επομένως δεν μπορεί να περιορίζεται στο ποιος συνεργάζεται με ποιον μετά τις εκλογές.
Το μήνυμα για την ευρωπαϊκή Κεντροαριστερά
Η Σαξονία-Άνχαλτ είναι ένα πολιτικό εργαστήριο που αξίζει να παρακολουθήσει προσεκτικά και η ευρωπαϊκή Κεντροαριστερά.
Διότι δείχνει τα όρια μιας στρατηγικής που αντιμετωπίζει την άνοδο της άκρας δεξιάς αποκλειστικά ως ζήτημα ρητορικής, μεταναστευτικής πολιτικής ή επικοινωνίας.
Όταν ένα σημαντικό τμήμα της κοινωνίας αισθάνεται ότι η περιοχή του μένει πίσω, ότι η οικονομία δεν προσφέρει προοπτική, ότι οι δημόσιες υπηρεσίες υποχωρούν και ότι το πολιτικό σύστημα ακούει αλλά δεν αλλάζει τίποτα, τότε δημιουργείται ένας πολύ πιο επικίνδυνος μηχανισμός.
Η κοινωνική δυσαρέσκεια μετατρέπεται σε αντισυστημική ταυτότητα.
Και τότε η άκρα δεξιά δεν χρειάζεται πλέον να πείσει τους ψηφοφόρους για κάθε επιμέρους θέση της. Αρκεί να τους πείσει ότι αποτελεί τη μοναδική δύναμη που βρίσκεται απέναντι σε όλους τους υπόλοιπους.
Αυτό είναι ίσως το πραγματικό διακύβευμα της Κυριακής στη Σαξονία-Άνχαλτ. Όχι μόνο αν το AfD θα κυβερνήσει, αλλά αν μια από τις ισχυρότερες δημοκρατίες της Ευρώπης βρίσκεται μπροστά σε μια νέα πολιτική πραγματικότητα, όπου η οικονομική ανασφάλεια και η περιφερειακή εγκατάλειψη μπορούν να γίνουν η ισχυρότερη εκλογική μηχανή της άκρας δεξιάς.
Με στοιχεία από Associated Press, ARD/Infratest dimap, ZDF/Forschungsgruppe Wahlen και τις εκλογικές αρχές της Σαξονίας-Άνχαλτ.
