Γράφει ο Κωνσταντίνος Ταχτσίδης
Ας ξεκαθαρίσουμε πρώτα κάτι βασικό, η λέξη «θυσία» στον τίτλο του άρθρου δεν είναι κάποια δική μου αντιπολιτευτική και λαϊκίστικη επινόηση, αλλά μια λέξη που έχουν χρησιμοποιήσει αρκετές φορές κυβερνητικά στελέχη για ανθρώπους που έχασαν τη ζωή τους σε τραγωδίες οι οποίες, εκ των υστέρων, αποκάλυψαν κενά, παραλείψεις και χρόνιες ανεπάρκειες του ίδιου του κράτους.
Το 2008, μετά τη δολοφονία του 15χρονου Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου από ειδικό φρουρό στα Εξάρχεια, η ίδια η πολιτική εξουσία χρησιμοποίησε τη λέξη «θυσία». Ο τότε υπουργός Υγείας Δημήτρης Αβραμόπουλος δήλωνε στη Βουλή ότι «η θυσία, γιατί περί θυσίας πρόκειται, αυτού του παιδιού» έπρεπε να οδηγήσει τη χώρα «προς τη σωστή κατεύθυνση». Και πράγματι, αμέσως μετά άνοιξε η συζήτηση για αλλαγές στην εκπαίδευση, την οπλοφορία και τον ψυχολογικό έλεγχο των αστυνομικών.
Γιατί όταν ένας άνθρωπος πεθαίνει και μετά τον θάνατό του το κράτος ανακαλύπτει ότι πρέπει να αλλάξει έναν κανονισμό, να ενισχύσει έναν έλεγχο, να καλύψει ένα θεσμικό κενό ή να εφαρμόσει επιτέλους έναν νόμο που ήδη υπήρχε, δεν έχουμε να κάνουμε με «θυσία», αλλα με ενδεχόμενο δόλο.
Η θυσία προϋποθέτει επιλογή.
Κανένας από τους ανθρώπους που ανεβαίνει σε ένα τρένο δεν επέλεξε να πεθάνει για να αποκτήσει κάποτε η χώρα ασφαλέστερο σιδηρόδρομο.
Κανένας εργαζόμενος δεν πηγαίνει στη δουλειά του σε ένα εργοστάσιο για να γίνει ο φρικτός θάνατός του αφορμή να ελεγχθεί αυστηρότερα η ασφάλεια στους χώρους εργασίας.
Κανένας πολίτης δεν οφείλει να χάσει τη ζωή του για να αποδειχθεί ότι ένα σύστημα δεν λειτουργεί.
Κι όμως, στην Ελλάδα έχουμε σχεδόν εξοικειωθεί με αυτή τη φρικτή αλληλουχία. Πρώτα η προειδοποίηση, μετά η αδιαφορία, ύστερα η τραγωδία, κατόπιν η δημόσια συγκίνηση και στο τέλος η κυβερνητική υπόσχεση ότι «αυτό δεν θα ξανασυμβεί και ότι έγινε οφείλεται είτε σε διαχρονικές παθογένειες, είτε σε ανθρώπινο λάθος».
Στα Τέμπη χάθηκαν 57 άνθρωποι. Οι προειδοποιήσεις για την ασφάλεια του σιδηροδρόμου είχαν προηγηθεί. Στις 7 Φεβρουαρίου 2023, τρεις εβδομάδες πριν από τη σύγκρουση, συνδικαλιστές της ΔΕΣΚ-Σ προειδοποιούσαν: «Δεν θα περιμένουμε το δυστύχημα που έρχεται».
Ο κίνδυνος είχε περιγραφεί όσο οι άνθρωποι που θα σκοτώνονταν έκαναν ακόμη σχέδια για τη ζωή τους, την ίδια στιγμη που μία εβδομάδα πριν το δυστύχημα ο αρμόδιος υπουργός Κώστας Καραμανλής δήλωνε σηκώνοντας το δάχτυλο στη βουλή πως «είναι ντροπή και ντρέπομαι που θέτετε θέματα ασφαλείας».
Αυτό είναι ίσως το πιο ανατριχιαστικό στοιχείο των Τεμπών.
Δεν πρόκειται για έναν κίνδυνο που κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει, ούτε εμφανίστηκε από το πουθενά. Είχε περιγραφεί, είχε καταγγελθεί, είχε φτάσει μέχρι τη Βουλή. Κι όμως, αντί το κράτος να ακούσει εκείνους που προειδοποιούσαν, ο πολιτικός προϊστάμενος εγκαλούσε δημόσια όσους τολμούσαν να αμφισβητήσουν την ασφάλεια του συστήματος.
Στις 26 Ιανουαρίου 2026, πέντε εργαζόμενες γυναίκες σκοτώθηκαν στην έκρηξη στο εργοστάσιο της Βιολάντα στα Τρίκαλα. Η Πυροσβεστική έκανε λγο για διαρροή προπανίου που εκτιμούσε ότι διαρκούσε μήνες.
Πέντε γυναίκες πήγαν στη νυχτερινή βάρδια και δεν επέστρεψαν. Η διερεύνηση των ευθυνών είναι αναγκαία, αλλά το ερώτημα προηγείται της έκρηξης, ποιος προστάτευε τη ζωή τους όσο ο κίνδυνος συσσωρευόταν στον χώρο όπου εργάζονταν;
Η Κυριακή Γρίβα πήγε στο αστυνομικό τμήμα για να προστατευτεί και δολοφονήθηκε έξω από αυτό. Δέκα ημέρες αργότερα, τον Απρίλιο του 2024, ανακοινώνονταν ασφαλείς χώροι προσωρινής φιλοξενίας θυμάτων και οδηγίες προς τους αστυνομικούς. Εκείνη είχε ζητήσει βοήθεια όσο ήταν ζωντανή και αυτή ήταν η στιγμή που έπρεπε να λειτουργήσει η προστασία.
Τον Αύγουστο του ίδιου χρόνου, ο 19χρονος Γιάννης σκοτώθηκε σε λούνα παρκ στο Πευκοχώρι.
Τα ΜΜΕ μετέφεραν κατόπιν ευρήματα της πραγματογνωμοσύνης για εκτεταμένη διάβρωση και παλαιότητα των στηριγμάτων του παιχνιδιού. Ακολούθησε έκτακτος τεχνικός έλεγχος, έπειτα από αιτήματα του πατέρα του στην Εισαγγελία. Ένας γονιός βρέθηκε να διεκδικεί μετά τον θάνατο του παιδιού του την εξέταση της ασφάλειας του εξοπλισμού.
Είχε προηγηθεί η δολοφονία του Άλκη Καμπανού στη Θεσσαλονίκη. Μετά τον θάνατό του ανακοινώθηκαν αυστηρότερα μέτρα για την οπαδική βία και μαζικοί έλεγχοι στους συνδέσμους. Στις 21 Φεβρουαρίου 2022, το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη ανακοίνωνε 575 ελέγχους και κλείσιμο 67 συνδέσμων. Η δυνατότητα κινητοποίησης υπήρχε. Το ερώτημα είναι γιατί απέκτησε τέτοια ένταση αφού δολοφονήθηκε ένα παιδί.
Και τώρα, μετά τον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη, συζητάμε ξανά ποιος ελέγχει, τι ελέγχει και με ποια μέσα. Ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών ανακοίνωσε ότι στην αυτοψία εντοπίστηκαν δύο μηχανήματα πλασμαφαίρεσης που δεν επιτρεπόταν να εγκαθίστανται σε ιατρείο, ενώ σε προηγούμενους ελέγχους δεν είχαν εντοπιστεί. Οι αιτίες του θανάτου και οι επιμέρους ευθύνες εξακολουθούν να διερευνώνται.
Η κυβέρνηση οφείλει να απαντήσει τι γνώριζε, τι έκανε και τι άφησε να εκκρεμεί.
Πώς γίνεται ο αρμόδιος υπουργός Υγείας να στηρίζει δημόσια την ανάπτυξη ενός ολόκληρου πεδίου ιδιωτικής «μακροζωίας» και μετά τον θάνατο ενός ανθρώπου, να αναγνωρίζει ότι γύρω από τις υπηρεσίες αντιγήρανσης και longevity υπήρχε μέχρι σήμερα ένα «άναρχο τοπίο με γκρίζες ζώνες» και να ανακοινώνει τότε τη δημιουργία νέου θεσμικού πλαισίου;
Κι ας υποθέσουμε πως δεν είναι πρόβλημα ότι ένας υπουργός διαφημίζει μια ιδιωτική επένδυση.
Είναι όμως μεγάλο πρόβλημα είναι όταν η πολιτεία εμφανίζεται πρόθυμη να στηρίξει, να προωθήσει, να συμμετέχει σε συνέδρια με την ιατρό που ευθύνεται για το θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη και να φωτογραφίζεται δίπλα σε ιδιοκτήτες ενός ταχύτατα αναπτυσσόμενο κλάδο πριν έχει φροντίσει να απαντήσει στα βασικά. Δηλαδή, τι ακριβώς είναι «ιατρική μακροζωίας», ποιες πράξεις επιτρέπεται να γίνονται, από ποιες ειδικότητες, σε ποιες δομές, με ποιον εξοπλισμό και ποιος ακριβώς τις ελέγχει.
Η πρόληψη χρειάζεται χρήματα, προσωπικό, συντήρηση και ελέγχους. Χρειάζεται σύγκρουση με όσους κερδίζουν από την ανοχή και τους κανόνες που μένουν στα χαρτιά. Επιβάλλει υποχρεώσεις σε υπηρεσίες και επιχειρήσεις, περιορίζοντας τη δυνατότητά τους να μεταφέρουν το ρίσκο στον πολίτη.
Μόνο που δυστυχώς στη χώρα μας, για να μη ξανασυμβεί, πρέπει πρώτα να έχει συμβεί.
Αυτό είναι ίσως το πιο σκοτεινό και επικίνδυνο χαρακτηριστικό του περίφημου “επιτελικού κράτους”.
Δεν λειτουργεί προληπτικά, αλλά μεταθανάτια.
Δεν εντοπίζει εγκαίρως τον κίνδυνο, αλλά τον αναγνωρίζει όταν αποκτήσει ονοματεπώνυμο, φωτογραφία και οικογένεια που ζητά απαντήσεις.
Και τότε η ανθρώπινη απώλεια βαφτίζεται «θυσία», λες και το θύμα συμμετείχε συνειδητά σε κάποιο μεγάλο συλλογικό μεταρρυθμιστικό σχέδιο.
Δεν συμμετείχε. Απλώς βρέθηκε μπροστά σε ένα κράτος που άργησε να κάνει αυτό που όφειλε να έχει κάνει πριν χρειαστεί να πεθάνει κάποιος.
