Το ιστορικό προηγούμενο των Dixiecrats
Στην πολιτική ιστορία των ΗΠΑ, ο όρος Dixiecrats περιγράφει τη συντηρητική, λευκή πτέρυγα του Δημοκρατικού Κόμματος στις νότιες πολιτείες. Για δεκαετίες, ο αμερικανικός Νότος αποτελούσε το «Solid South» των Δημοκρατικών. Όταν όμως η ομοσπονδιακή ηγεσία του κόμματος προώθησε τη νομοθεσία για τα πολιτικά δικαιώματα (Civil Rights Act του 1964 και Voting Rights Act του 1965) τερματίζοντας τον φυλετικό διαχωρισμό, τα στελέχη αυτά αντέδρασαν σφοδρά.
Η ρήξη οδήγησε αρχικά σε εσωκομματική ανταρσία και σταδιακά στην πλήρη έξοδο και απορρόφησή τους από το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα μέσω της λεγόμενης «Νότιας Στρατηγικής» (Southern Strategy). Το πολιτικό προσωπικό που δήλωνε κάποτε πυρήνας της δημοκρατικής παράταξης, μετακινήθηκε μαζικά στον ιστορικό αντίπαλο όταν η παράταξη επέλεξε τον δρόμο των ριζικών κοινωνικών μεταρρυθμίσεων.
Οι εγχώριοι «Dixiecrats»: Το ρεύμα μετακίνησης από το ΠΑΣΟΚ στη Νέα Δημοκρατία
Στην ελληνική πολιτική σκηνή, καταγράφεται ένα ανάλογο φαινόμενο στελεχών που γαλουχήθηκαν, αναδείχθηκαν και κατέλαβαν κορυφαίους ρόλους εντός του ΠΑΣΟΚ, για να βρεθούν τελικά στα έδρανα, στα ψηφοδέλτια και στα υπουργικά συμβούλια της Νέας Δημοκρατίας.
Στο επίπεδο των πρώην υπουργών και κοινοβουλευτικών στελεχών, ξεχωρίζουν οι περιπτώσεις του Μιχάλη Χρυσοχοΐδη (πρώην Γραμματέα και ιστορικού υπουργού του ΠΑΣΟΚ, υπουργού στις κυβερνήσεις της ΝΔ και εκλεγμένου βουλευτή της), του Γιώργου Φλωρίδη (πρώην υπουργού των κυβερνήσεων Σημίτη, επικεφαλής του Υπουργείου Δικαιοσύνης στην κυβέρνηση Μητσοτάκη), του Ανδρέα Λοβέρδου (πρώην υποψήφιου προέδρου, κοινοβουλευτικού εκπροσώπου και υπουργού του ΠΑΣΟΚ/ΚΙΝΑΛ, μετέπειτα ενταγμένου στη Νέα Δημοκρατία), της Εύης Χριστοφιλοπούλου (επί σειρά ετών βουλευτή και υφυπουργού του ΠΑΣΟΚ, η οποία δοκίμασε τις δυνάμεις της στη ΝΔ), της Άντζελας Γκερέκου (πρώην βουλευτή και υφυπουργού του ΠΑΣΟΚ, υποψήφιας με τη ΝΔ και προέδρου του ΕΟΤ), καθώς και του Κώστα Κιλτίδη (στελέχους με διαδρομή ανάμεσα στους δύο χώρους και επάνoδο στη ΝΔ).
Παράλληλα, στα επιτελικά και τεχνοκρατικά στελέχη του εκσυγχρονιστικού κέντρου εντάσσονται ο Κυριάκος Πιερρακάκης (πρώην μέλος του Πολιτικού Συμβουλίου του ΠΑΣΟΚ, μετέπειτα βασικός υπουργός των κυβερνήσεων ΝΔ), η Λίνα Μενδώνη (πρώην Γενική Γραμματέας του Υπουργείου Πολιτισμού επί ΠΑΣΟΚ, υπουργός Πολιτισμού επί ΝΔ), ο Άκης Σκέρτσος (στέλεχος με διαδρομή σε επιτελικά γραφεία, όπως στην υπηρεσιακή κυβέρνηση Πικραμμένου και στο γραφείο Χρυσοχοΐδη, νυν υπουργός Επικρατείας), ο Θόδωρος Λιβάνιος (ειδικός σύμβουλος και γενικός γραμματέας σε υπουργεία επί κυβερνήσεων ΠΑΣΟΚ και συνεργασίας, υπουργός Εσωτερικών), καθώς και ο Χάρης Θεοχάρης (πρώην Γενικός Γραμματέας Δημοσίων Εσόδων και βουλευτής του Ποταμιού, μετέπειτα υπουργός και βουλευτής της ΝΔ).
Τέλος, στη δεξαμενή των κομματικών και περιφερειακών στελεχών συγκαταλέγονται ο Σπύρος Καρανικόλας (πρώην αναπληρωτής εκπρόσωπος τύπου του ΚΙΝΑΛ/ΠΑΣΟΚ, που προσχώρησε στη ΝΔ), ο Απόστολος Σπυρόπουλος (πρώην συντονιστής τομέων πολιτικής του ΠΑΣΟΚ, γιος του ιστορικού στελέχους Ροβέρτου Σπυρόπουλου, υποψήφιος με τη ΝΔ), αλλά και η Ελευθερία Φτακλάκη (πρώην τομεάρχης Νησιωτικής Πολιτικής του ΠΑΣΟΚ, υποψήφια βουλευτής με τη ΝΔ) και πολλοί πολλοί άλλοι.
Η ιδιαίτερη περίπτωση της Άννας Διαμαντοπούλου
Η διαδρομή της Άννας Διαμαντοπούλου αποτυπώνει τη ρευστότητα των σχέσεων ανάμεσα στο εκσυγχρονιστικό κέντρο, τη Νέα Δημοκρατία και το ΠΑΣΟΚ. Το 2020, η πρόταση του Κυριάκου Μητσοτάκη για τη διεκδίκηση της ηγεσίας του ΟΟΣΑ από την πρώην Επίτροπο αποτέλεσε κίνηση υψηλού συμβολισμού, τροφοδοτώντας σενάρια για στενότερη συνεργασία.
Η εξέλιξη αυτή προκάλεσε την αντίδραση της Χαριλάου Τρικούπη, με την τότε πρόεδρο Φώφη Γεννηματά να υπενθυμίζει δημόσια την αποχώρησή της από το κόμμα το 2013 και να ξεκαθαρίζει ότι το μεταρρυθμιστικό κεκτημένο δεν αποτελεί πεδίο «μεταγραφών». Παρά τις συγκλίσεις, η πορεία της δεν κατέληξε σε ένταξη στη ΝΔ. Επέλεξε την παραμονή στον σοσιαλδημοκρατικό άξονα, επιστρέφοντας αργότερα στην ενεργό εσωκομματική δράση και τον στρατηγικό σχεδιασμό του ΠΑΣΟΚ.
Ο «Λούσκος» και οι «Λούσκοι»: Ο ρόλος των διαδρόμων και η απαξίωση των συλλογικών αποφάσεων
Η πολιτική διαδρομή προσώπων που κινούνται στους διαδρόμους των υπουργικών γραφείων και των εκάστοτε κομματικών τάσεων (από τη Βάσω Παπανδρέου και τον Ανδρέα Λοβέρδο έως την Άννα Διαμαντοπούλου) αποτελεί καθρέφτη των εσωκομματικών ισορροπιών. Όταν η παρουσία ενός προσώπου μετατοπίζεται διαρκώς από τη μία επιρροή στην άλλη, οι δημόσιες παρεμβάσεις παύουν να εκλαμβάνονται ως αυθόρμητες απόψεις και διαβάζονται ως έκφραση παρασκηνιακής ατζέντας ή ρόλος «μπροστινού».
Η ουσία εντοπίζεται στον σεβασμό των συλλογικών διαδικασιών:
Θεσμικός σεβασμός αλά καρτ: Η απαξίωση των συνεδριακών αποφάσεων με τη λογική ότι «δεν είναι γραμμένες σε πέτρα» αποδιαρθρώνει τη συλλογικότητα, καθώς τα συνέδρια χαράσσουν δεσμευτικές στρατηγικές και κόκκινες γραμμές.
Κόμμα αρχών έναντι λέσχης παραγόντων: Σε ένα δημοκρατικό κόμμα, η διαφωνία οφείλει να εκφράζεται και να διεκδικείται μέσα στα καταστατικά όργανα· η εκ των υστέρων ακύρωση μετατρέπει τον φορέα σε λέσχη παραγόντων με καταστατικό για ντεκόρ.
Η τάση της συγκυβέρνησης: Πέρα από μεμονωμένα πρόσωπα, διαμορφώνεται μια τάση συγκυβέρνησης από ένα ποσοστό στελεχών που επιδιώκει τη σύγκλιση με τη Νέα Δημοκρατία, αναπολώντας το σχήμα Σαμαρά-Βενιζέλου και προσδοκώντας κυβερνητικές θέσεις και ρόλους συνεργατών.
Το ιστορικό διακύβευμα
Αναπαράγω την φράση από το προχθεσινό άρθρο στην εφημερίδα των συντακτών του Δημάρχου Αθηναίων Χάρη Δούκα, όπου αναδεικνύει τον θεμελιώδη προσανατολισμό του χώρου:
«Τα παραπάνω οδηγούν στο πραγματικό δίλημμα: Οι προοδευτικές πολιτικές πρέπει να γίνουν δύναμη ανατροπής ή δύναμη αφομοίωσης; Το δίλημμα χρειάζεται να απαντηθεί εγκαίρως και σωστά. Αλλιώς, ο κίνδυνος δεν είναι απλώς να χαθεί ακόμη μία εκλογική μάχη. Αυτή την φορά, ο κίνδυνος είναι να χαθεί ο ίδιος ο ιστορικός ρόλος ύπαρξης της δημοκρατικής παράταξης. Η απάντηση και οι νέες πολιτικές του ΠΑΣΟΚ επιβάλλεται να ξεκινούν από τη συνεδριακή απόφαση του ΟΧΙ της ανατροπής και της υπέρβασης.»
Και όποιος κατάλαβε, κατάλαβε.
