Εικονικός ανταγωνισμός, επαναλαμβανόμενες εταιρείες, καταγγελίες για υπερκοστολογήσεις έως 300% και πιέσεις σε ελεγκτές – Τι αποκαλύπτει η έρευνα για τις προμήθειες των ΔΕΥΑ
Μια υπόθεση που αγγίζει τον πυρήνα της διαχείρισης εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ δημόσιου και ευρωπαϊκού χρήματος βρίσκεται πλέον στο μικροσκόπιο των ελεγκτικών αρχών.
Σύμφωνα με αποκαλυπτικό δημοσίευμα της εφημερίδας «Το Βήμα», ερευνώνται διαδικασίες προμηθειών σε περίπου 50 δήμους και Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης (ΔΕΥΑ), με επίκεντρο έργα για «έξυπνα» υδρόμετρα και συστήματα τηλεμετρίας.
Το συνολικό ύψος των υπό διερεύνηση ή σχετιζόμενων προμηθειών φέρεται να μπορεί να προσεγγίζει τα 500 εκατ. ευρώ, ενώ οι καταγγελίες που εξετάζονται περιλαμβάνουν εξαιρετικά σοβαρές ενδείξεις: διαγωνισμούς με περιορισμένο ή προσχηματικό ανταγωνισμό, τεχνικές προδιαγραφές που ενδέχεται να ευνοούσαν συγκεκριμένους προμηθευτές, επαναλαμβανόμενη παρουσία συγκεκριμένων εταιρειών και υπερβολικά υψηλές τιμές.
Από τον ψηφιακό εκσυγχρονισμό στην έρευνα
Η αρχική λογική των έργων ήταν απολύτως εύλογη.
Οι ΔΕΥΑ χρειάζονται σύγχρονα ψηφιακά εργαλεία για να γνωρίζουν σε πραγματικό χρόνο την κατανάλωση νερού, να εντοπίζουν διαρροές, να περιορίζουν απώλειες και να διαχειρίζονται αποτελεσματικότερα τα δίκτυά τους.
Τα «έξυπνα» υδρόμετρα συνδέονται με συστήματα τηλεμετρίας και λογισμικό, επιτρέποντας στις δημοτικές επιχειρήσεις να παρακολουθούν απομακρυσμένα χιλιάδες σημεία του δικτύου.
Ακριβώς όμως το μεγάλο ύψος των διαθέσιμων χρηματοδοτήσεων φαίνεται ότι προσέλκυσε το ενδιαφέρον των ελεγκτικών αρχών.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, σχετική πρόσκληση του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο του 2023, στο πλαίσιο του ΕΣΠΑ και του προγράμματος «Περιβάλλον και Κλιματική Αλλαγή».
Οι ΔΕΥΑ υπέβαλαν προτάσεις για περίπου 55 έργα, συνολικού επιλέξιμου προϋπολογισμού περίπου 550 εκατ. ευρώ.
Και κάπου εκεί αρχίζουν τα ερωτήματα.
Οι 28 υποθέσεις που μπήκαν στο μικροσκόπιο
Όπως αναφέρει το «Βήμα», από το σύνολο των έργων επιλέχθηκαν αρχικά 28 περιπτώσεις προκειμένου να εξεταστούν από κρατικούς ελεγκτές.
Η εξέταση των φακέλων φέρεται να ανέδειξε επαναλαμβανόμενα χαρακτηριστικά στις διαδικασίες προμηθειών.
Μεταξύ αυτών, η παρουσία περιορισμένου αριθμού εταιρειών σε διαφορετικούς διαγωνισμούς και η χρήση τεχνικών προδιαγραφών που δημιουργούν ερωτήματα για το κατά πόσο εξασφαλιζόταν πραγματικός ανταγωνισμός.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο εάν τηρήθηκε τυπικά η διαδικασία.
Είναι εάν υπήρχε ουσιαστικός ανταγωνισμός.
Οι ίδιες εταιρείες ξανά και ξανά
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναφορά ότι οι ελεγκτές φέρονται να εντόπισαν ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο εταιρειών που εμφανίζονταν στους διαγωνισμούς.
Αν αυτό επιβεβαιωθεί από την τελική έρευνα, δημιουργείται ένα πολύ σοβαρό ερώτημα:
Υπήρχε πραγματικός ανταγωνισμός ή ένα κλειστό σύστημα εταιρειών που εναλλασσόταν στις διαδικασίες;
Η ύπαρξη των ίδιων προμηθευτών σε διαφορετικούς διαγωνισμούς ασφαλώς δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη παρανομίας. Όταν όμως συνδυάζεται με παρόμοιες τεχνικές προδιαγραφές, περιορισμένο αριθμό συμμετεχόντων και μεγάλες αποκλίσεις τιμών, αποτελεί στοιχείο που δικαιολογεί ενδελεχή έλεγχο.
Το μεγάλο ερώτημα των τιμών – Καταγγελίες για αποκλίσεις έως 300%
Ίσως το σημαντικότερο οικονομικό σκέλος της υπόθεσης αφορά το κόστος των υδρομέτρων.
Σύμφωνα με όσα αναφέρονται στο δημοσίευμα, στις υπό εξέταση συμβάσεις εμφανίζονται περιπτώσεις στις οποίες το κόστος ανά υδρόμετρο παρουσιάζει πολύ μεγάλες αποκλίσεις.
Γίνεται μάλιστα λόγος για ενδεχόμενες υπερκοστολογήσεις που μπορεί να φθάνουν ακόμη και το 200%-300% σε σχέση με τιμές που εξετάζουν οι ελεγκτές.
Πρόκειται για στοιχείο που χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.
Δεν είναι όλα τα «έξυπνα» υδρόμετρα ίδια και μια σύμβαση δεν περιλαμβάνει υποχρεωτικά μόνο το φυσικό ρολόι. Μπορεί να περιλαμβάνει τηλεπικοινωνιακό εξοπλισμό, εγκατάσταση, λογισμικό, συλλέκτες δεδομένων, υποδομές, συντήρηση και υπηρεσίες.
Άρα η σύγκριση πρέπει να γίνεται σε ομοειδείς τεχνικές προδιαγραφές και συνολικά πακέτα υπηρεσιών.
Εφόσον όμως ακόμη και μετά από αυτή την προσαρμογή διαπιστωθούν αποκλίσεις τέτοιας κλίμακας, τότε προκύπτει σοβαρό ζήτημα προστασίας του δημόσιου χρήματος.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο: οι καταγγελίες για πιέσεις στους ελεγκτές
Η υπόθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα από ένα άλλο στοιχείο του δημοσιεύματος.
Γίνεται λόγος για πιέσεις και απόπειρες εκφοβισμού στελεχών που συμμετείχαν στους ελέγχους, ακόμη και για ελεγκτές που φέρονται να απομακρύνθηκαν από την υπόθεση.
Εφόσον τέτοιες καταγγελίες επιβεβαιωθούν, το θέμα ξεφεύγει από τα στενά όρια μιας προβληματικής δημόσιας προμήθειας.
Γιατί άλλο πράγμα είναι μια διαφωνία για την τιμή ενός έργου ή για τις τεχνικές προδιαγραφές ενός διαγωνισμού και εντελώς διαφορετικό η ενδεχόμενη προσπάθεια επηρεασμού εκείνων που καλούνται να ελέγξουν τη νομιμότητά του.
Στο κάδρο και η Εθνική Αρχή Διαφάνειας
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η υπόθεση έχει απασχολήσει την Εθνική Αρχή Διαφάνειας, ενώ αναφέρεται ότι για συγκεκριμένη περίπτωση εκδόθηκε πολυσέλιδο πόρισμα.
Παράλληλα, η έρευνα φαίνεται να επεκτείνεται σε περισσότερες δημοτικές επιχειρήσεις και συμβάσεις, ώστε να διαπιστωθεί εάν πρόκειται για μεμονωμένες περιπτώσεις ή για ένα επαναλαμβανόμενο μοντέλο προμηθειών.
Αυτό είναι και το σημαντικότερο σημείο της έρευνας.
Γιατί εάν διαπιστωθούν παρόμοιες πρακτικές σε διαφορετικές περιοχές της χώρας, με κοινές εταιρείες, παρόμοιες προδιαγραφές και αντίστοιχες τιμολογήσεις, τότε το ερώτημα παύει να αφορά έναν δήμο ή μία ΔΕΥΑ.
Αφορά ολόκληρο τον μηχανισμό διάθεσης εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ για τον ψηφιακό μετασχηματισμό των δικτύων ύδρευσης.
Η τεχνολογία δεν μπορεί να αποτελεί άλλοθι για αδιαφανείς προμήθειες
Τα έξυπνα δίκτυα ύδρευσης αποτελούν αναγκαία επένδυση. Η Ελλάδα χάνει τεράστιες ποσότητες νερού από παλαιωμένα δίκτυα και οι ψηφιακές τεχνολογίες μπορούν πραγματικά να περιορίσουν τις απώλειες και να μειώσουν το λειτουργικό κόστος των δημοτικών επιχειρήσεων.
Ακριβώς γι’ αυτό όμως οι σχετικές προμήθειες πρέπει να χαρακτηρίζονται από πλήρη διαφάνεια, ανοικτό ανταγωνισμό και τεκμηριωμένες τιμές.
Σε έργα εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ δεν αρκεί να υπάρχει ένας νόμιμος διαγωνισμός στα χαρτιά. Πρέπει να μπορεί να αποδειχθεί ότι οι προδιαγραφές δεν «φωτογραφίζουν» προμηθευτές, ότι υπάρχει πραγματικός ανταγωνισμός και ότι κάθε ευρώ δημόσιου και ευρωπαϊκού χρήματος αντιστοιχεί σε πραγματική αξία.
Τα ερωτήματα που τώρα πρέπει να απαντηθούν
Η έρευνα για τα έξυπνα υδρόμετρα ανοίγει επομένως μια πολύ μεγαλύτερη συζήτηση: ποιοι πήραν τις συμβάσεις, με ποιες τιμές, πόσες προσφορές υποβλήθηκαν, πόσο διαφοροποιούνται οι τιμές για αντίστοιχο εξοπλισμό από δήμο σε δήμο και πόσο συχνά επαναλαμβάνονται οι ίδιοι ανάδοχοι;
Αυτά τα δεδομένα μπορούν να δώσουν την πραγματική εικόνα.
Και εδώ βρίσκεται ίσως το επόμενο —και σημαντικότερο— στάδιο της δημοσιογραφικής έρευνας: να ανοίξουν μία προς μία οι συμβάσεις των ΔΕΥΑ, να καταγραφούν δήμος, ανάδοχος, αριθμός υδρομέτρων, συνολικό τίμημα, κόστος ανά μονάδα και αριθμός συμμετεχόντων στον διαγωνισμό.
Γιατί όταν στο τραπέζι βρίσκονται έως και μισό δισεκατομμύριο ευρώ, η απάντηση δεν μπορεί να περιορίζεται στο αν τηρήθηκαν οι τυπικές διαδικασίες.
Το πραγματικό ερώτημα είναι πολύ απλούστερο:
Πόσο πλήρωσε τελικά ο πολίτης για κάθε «έξυπνο» υδρόμετρο — και ποιος κέρδισε από κάθε σύμβαση;
Πηγή και αφετηρία της έρευνας: δημοσίευμα της εφημερίδας «Το Βήμα» για τους ελέγχους στις προμήθειες έξυπνων υδρομέτρων. Οι αναφορές σε υπερκοστολογήσεις, πιέσεις και πρακτικές εταιρειών αποτελούν υπό διερεύνηση ευρήματα/καταγγελίες και δεν συνιστούν τελεσίδικη διαπίστωση ευθύνης.
Πηγή: Το Βήμα
ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΑΝΑΓΝΩΣΤΩΝ
Σχόλια (0)