Τα νέα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος αποκαλύπτουν τη μεγάλη απόσταση ανάμεσα στην πιστωτική επέκταση και στην πραγματική πρόσβαση των μικρών επαγγελματιών στη χρηματοδότηση
Μια οικονομία μπορεί να εμφανίζει ισχυρή πιστωτική επέκταση και, ταυτόχρονα, ένα μεγάλο τμήμα της αγοράς να παραμένει αποκλεισμένο από τον τραπεζικό δανεισμό. Αυτήν ακριβώς τη διπλή εικόνα αποτυπώνουν τα νέα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος για τον Αύγουστο του 2026.
Ο ετήσιος ρυθμός μεταβολής της χρηματοδότησης προς τις επιχειρήσεις αυξήθηκε στο 9,4%, από 9% τον Ιούλιο. Την ίδια περίοδο, όμως, η χρηματοδότηση προς ελεύθερους επαγγελματίες, αγρότες και ατομικές επιχειρήσεις μειώθηκε κατά 3,1%, έναντι πτώσης 3% τον προηγούμενο μήνα.
Η αντίθεση είναι εντυπωσιακή: +9,4% για το σύνολο των επιχειρήσεων – −3,1% για τους αυτοαπασχολούμενους και τις ατομικές επιχειρήσεις.
Δεν πρόκειται απλώς για δύο διαφορετικές στατιστικές κατηγορίες. Πίσω από τους αριθμούς βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα της ελληνικής οικονομίας: τα διαθέσιμα τραπεζικά κεφάλαια δεν φτάνουν με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις επιχειρήσεις.
Θετική χρηματοδότηση €508 εκατ. – αλλά πού κατευθύνθηκε;
Τον Αύγουστο η καθαρή ροή τραπεζικής χρηματοδότησης προς τις επιχειρήσεις ήταν θετική κατά €508 εκατ., μετά την αρνητική ροή των €2,48 δισ. που είχε καταγραφεί τον Ιούλιο.
Η ανάλυση της κατανομής, όμως, αλλάζει σημαντικά την εικόνα.
Από τα €508 εκατ., μόλις €34 εκατ. κατευθύνθηκαν στις μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις, δηλαδή στον βασικό κορμό της πραγματικής οικονομίας, ενώ €474 εκατ. κατευθύνθηκαν σε ασφαλιστικές εταιρείες και λοιπά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.
Με άλλα λόγια, περισσότερο από το 93% της θετικής καθαρής επιχειρηματικής ροής του Αυγούστου αφορούσε τον ευρύτερο χρηματοπιστωτικό τομέα και λιγότερο από το 7% τις μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις.
Η εικόνα ενός μόνο μήνα χρειάζεται προσοχή, καθώς οι χρηματοδοτικές ροές παρουσιάζουν μεγάλες διακυμάνσεις και επηρεάζονται από αποπληρωμές, μεγάλες εταιρικές συναλλαγές και εποχικούς παράγοντες. Ωστόσο, το στοιχείο είναι αρκετά ισχυρό ώστε να δείξει ότι ο γενικός τίτλος «αυξάνονται τα επιχειρηματικά δάνεια» δεν περιγράφει ολόκληρη την πραγματικότητα.
Μόλις €34 εκατ. στην πραγματική οικονομία
Οι μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις κατέγραψαν θετική καθαρή χρηματοδοτική ροή €34 εκατ. τον Αύγουστο, έναντι αρνητικής ροής €1,724 δισ. τον Ιούλιο. Παράλληλα, ο ετήσιος ρυθμός πιστωτικής επέκτασης προς αυτές διαμορφώθηκε στο 9%, ελαφρώς χαμηλότερα από το 9,2% του προηγούμενου μήνα.
Αυτό σημαίνει ότι το συνολικό απόθεμα χρηματοδότησης των επιχειρήσεων εξακολουθεί να αυξάνεται με σχετικά υψηλό ρυθμό, αλλά η νέα καθαρή πίστωση του συγκεκριμένου μήνα ήταν περιορισμένη για τις παραγωγικές και εμπορικές επιχειρήσεις.
Και ακόμη και μέσα στην κατηγορία των μη χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων δεν γνωρίζουμε από το συγκεκριμένο δελτίο πόσο μέρος της πίστωσης κατευθύνθηκε σε μεγάλους ομίλους και πόσο σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις.
Αυτό είναι κρίσιμο, διότι στην Ελλάδα η συντριπτική πλειονότητα των επιχειρήσεων είναι μικρές ή πολύ μικρές. Μια αύξηση της εταιρικής χρηματοδότησης που συγκεντρώνεται σε περιορισμένο αριθμό μεγάλων και αξιόχρεων επιχειρήσεων μπορεί να βελτιώνει τον συνολικό δείκτη, χωρίς να αλλάζει ουσιαστικά την καθημερινότητα της μικρής αγοράς.
Αρνητική ροή για επαγγελματίες, αγρότες και ατομικές επιχειρήσεις
Για τους ελεύθερους επαγγελματίες, τους αγρότες και τις ατομικές επιχειρήσεις, η εικόνα ήταν αρνητική και σε μηνιαία και σε ετήσια βάση.
Η καθαρή ροή χρηματοδότησης διαμορφώθηκε σε −€21 εκατ. τον Αύγουστο, μετά τα −€83 εκατ. του Ιουλίου. Παρά τη μικρότερη μηνιαία εκροή, το συνολικό απόθεμα της χρηματοδότησης αυτής της κατηγορίας εξακολουθεί να συρρικνώνεται, με ετήσιο ρυθμό −3,1%.
Πρακτικά, οι αποπληρωμές υφιστάμενων δανείων ήταν περισσότερες από τις νέες καθαρές χορηγήσεις. Την ώρα που ο συνολικός εταιρικός δανεισμός αυξάνεται, η χρηματοδότηση των μικρότερων οικονομικών μονάδων συνεχίζει να περιορίζεται.
Αυτή είναι η ουσία του πιστωτικού χάσματος: η ρευστότητα υπάρχει στο τραπεζικό σύστημα, αλλά δεν μεταδίδεται ισόρροπα προς ολόκληρη την παραγωγική βάση.
Γιατί οι μικροί δυσκολεύονται να περάσουν την πόρτα της τράπεζας
Οι τράπεζες αξιολογούν κάθε αίτημα χρηματοδότησης με βάση τη δυνατότητα αποπληρωμής, τις οικονομικές καταστάσεις, το ιστορικό του οφειλέτη και τις διαθέσιμες εξασφαλίσεις. Οι μικρότερες επιχειρήσεις συχνά υστερούν σε όλα αυτά τα πεδία.
Πολλές διαθέτουν περιορισμένα ίδια κεφάλαια, ασταθή έσοδα, παλαιές φορολογικές ή ασφαλιστικές οφειλές και ακίνητα ήδη επιβαρυμένα με προσημειώσεις. Άλλες έχουν βρεθεί στο παρελθόν σε ρύθμιση ή εμφανίζονται στα συστήματα αξιολόγησης ως υψηλότερου κινδύνου.
Το αποτέλεσμα είναι ένας μηχανισμός αυτοτροφοδοτούμενου αποκλεισμού: χαμηλή ρευστότητα, δυσκολία επένδυσης, χαμηλότερη παραγωγικότητα, ασθενέστερη πιστοληπτική εικόνα και ακόμη δυσκολότερη πρόσβαση σε δανεισμό.
Έτσι, οι επιχειρήσεις που έχουν ήδη καλύτερες οικονομικές επιδόσεις αποκτούν ευκολότερα πρόσβαση σε νέα κεφάλαια, ενώ εκείνες που χρειάζονται περισσότερο χρηματοδότηση για να εκσυγχρονιστούν παραμένουν εκτός τραπεζικού συστήματος.
Οι καταθέσεις αυξάνονται ταχύτερα στις επιχειρήσεις
Το χάσμα εμφανίζεται και στην πλευρά των καταθέσεων. Οι καταθέσεις του ιδιωτικού τομέα αυξήθηκαν κατά €2,965 δισ. τον Αύγουστο, αντιστρέφοντας τη μείωση των €2,014 δισ. του Ιουλίου.
Οι επιχειρηματικές καταθέσεις ενισχύθηκαν κατά €2,38 δισ., με ετήσια αύξηση 25,2%. Αντίθετα, οι καταθέσεις των νοικοκυριών αυξήθηκαν κατά €585 εκατ., αλλά ο ετήσιος ρυθμός τους επιβραδύνθηκε στο 3,6%, από 3,9%.
Οι αριθμοί δεν σημαίνουν ότι όλες οι επιχειρήσεις έχουν πλεονάζουσα ρευστότητα. Οι καταθέσεις μπορεί να είναι ιδιαίτερα συγκεντρωμένες σε μεγάλες επιχειρήσεις και να επηρεάζονται από εποχικές εισπράξεις. Επιβεβαιώνουν, όμως, ότι η χρηματοοικονομική κανονικοποίηση δεν κατανέμεται ομοιόμορφα ανάμεσα στις επιχειρήσεις, στα νοικοκυριά και στους μικρούς επαγγελματίες.
Το πραγματικό τεστ για τα νέα χρηματοδοτικά εργαλεία
Η κυβέρνηση έχει ανακοινώσει νέα εργαλεία μέσω της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας, με εγγυήσεις και συγχρηματοδότηση που στοχεύουν να κινητοποιήσουν αρκετά δισεκατομμύρια ευρώ προς την αγορά.
Το πραγματικό τεστ αυτών των προγραμμάτων δεν είναι, όμως, πόσα χρήματα θα ανακοινωθούν ούτε πόσα θα είναι θεωρητικά διαθέσιμα. Είναι πόσες επιχειρήσεις που σήμερα απορρίπτονται θα μπορέσουν πράγματι να χρηματοδοτηθούν.
Εάν τα νέα προγράμματα εξακολουθούν να βασίζονται σχεδόν αποκλειστικά στα ίδια τραπεζικά κριτήρια, υπάρχει κίνδυνος οι πόροι να κατευθυνθούν ξανά στις ήδη αξιόχρεες επιχειρήσεις. Η κρατική εγγύηση θα μειώσει τον κίνδυνο για την τράπεζα, χωρίς απαραίτητα να διευρύνει σημαντικά την περίμετρο των δικαιούχων.
Χρειάζονται, επομένως, μετρήσιμοι στόχοι: ο αριθμός των νέων επιχειρήσεων που αποκτούν για πρώτη φορά χρηματοδότηση, το ποσοστό δανείων προς πολύ μικρές επιχειρήσεις, η γεωγραφική και κλαδική κατανομή των χορηγήσεων, το μέσο επιτόκιο ανά μέγεθος επιχείρησης, το ποσοστό απορρίψεων και οι βασικοί λόγοι απόρριψης, καθώς και η συμμετοχή αυτοαπασχολουμένων, αγροτών και νεοφυών επιχειρήσεων.
Χωρίς αυτά τα στοιχεία, θα γνωρίζουμε πόσα κεφάλαια διοχετεύθηκαν, αλλά όχι αν διορθώθηκε το πρόβλημα πρόσβασης.
Η τραπεζική κανονικοποίηση δεν έχει φτάσει παντού
Οι ελληνικές τράπεζες έχουν πλέον υψηλή κερδοφορία, ισχυρότερη κεφαλαιακή βάση και πολύ χαμηλότερα μη εξυπηρετούμενα ανοίγματα στους ισολογισμούς τους. Η θετική αυτή εξέλιξη είναι αναγκαία για τη σταθερότητα της οικονομίας.
Δεν αρκεί, όμως, για να θεωρηθεί ολοκληρωμένη η επιστροφή στην κανονικότητα.
Η πραγματική κανονικοποίηση θα κριθεί από το αν μια βιώσιμη μικρή επιχείρηση μπορεί να χρηματοδοτήσει ένα νέο μηχάνημα, την ενεργειακή της αναβάθμιση ή το αναγκαίο κεφάλαιο κίνησης χωρίς να αποκλείεται εκ των προτέρων λόγω μεγέθους και έλλειψης εξασφαλίσεων.
Τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος δίνουν ένα καθαρό προειδοποιητικό σήμα: η πίστωση αυξάνεται, αλλά δεν φτάνει σε όλους. Όσο το +9,4% των επιχειρήσεων συνυπάρχει με το −3,1% των αυτοαπασχολουμένων και ατομικών επιχειρήσεων, η τραπεζική ανάκαμψη θα παραμένει ισχυρή στους συνολικούς δείκτες αλλά άνιση στην πραγματική οικονομία.
