Ο μύθος της «υπεύθυνης παράταξης» 

Εδώ και 52 χρόνια η Νέα Δημοκρατία συστήνεται ως το κόμμα της σοβαρότητας, της σταθερότητας και της δημοσιονομικής πειθαρχίας. Η ιστορία της στην εξουσία γράφει κάτι διαφορετικό. 

Πέντε περίοδοι διακυβέρνησης, ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο: μεγάλες υποσχέσεις, πελατειακό κράτος, δημοσιονομικός εκτροχιασμός, αδιαφάνεια και σκάνδαλα. Και κάθε φορά ο λογαριασμός περνά στην επόμενη κυβέρνηση και, τελικά, στον πολίτη. 

Αυτή είναι η μαύρη βίβλος μιας παράταξης που κυβέρνησε τη χώρα περισσότερο από κάθε άλλη στη Μεταπολίτευση, και που σπάνια λογοδότησε για όσα άφησε πίσω της. 

1974-1981: Ο Καραμανλής που άνοιξε τον δρόμο στον Ανδρέα 

Η πρώτη κυβέρνηση της Μεταπολίτευσης έχει έναν αδιαμφισβήτητο τίτλο: την ομαλή επάνοδο στη δημοκρατία, το δημοψήφισμα για το πολίτευμα και την ένταξη στην ΕΟΚ. Ακριβώς γι’ αυτό αξίζει να ειπωθεί και η άλλη πλευρά. 

Η «αποχουντοποίηση» έμεινε μισή. Οι πρωταίτιοι δικάστηκαν, αλλά ο κρατικός μηχανισμός, ο στρατός και η διοίκηση κράτησαν σε μεγάλο βαθμό τη μετεμφυλιακή τους νοοτροπία. Η Εθνική Αντίσταση έμεινε αναγνώριστη μέχρι το 1982, όταν την αναγνώρισε η επόμενη κυβέρνηση. 

Το Σύνταγμα του 1975 ράφτηκε με ισχυρές αρμοδιότητες για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, θέση που ο ίδιος ο Καραμανλής κατέλαβε το 1980. Και η «φιλελεύθερη» παράταξη έστησε ένα εκτεταμένο κρατικό οικονομικό συγκρότημα: κρατικοποιήσεις όπως η Ολυμπιακή, ο όμιλος της Εμπορικής Τράπεζας και τα διυλιστήρια. Ο όρος «σοσιαλμανία» δεν επινοήθηκε για το ΠΑΣΟΚ, αλλά για την ίδια την κυβέρνηση της ΝΔ. 

Η οικονομία μπήκε στη δεκαετία του ’80 με πληθωρισμό πάνω από 20% και κόπωση. Όταν ο Καραμανλής μετακόμισε στο Προεδρικό Μέγαρο, άφησε πίσω του ένα κόμμα χωρίς διάδοχο, διχασμένο ανάμεσα σε Ράλλη και Αβέρωφ. Το Οκτώβριο του 1981 το ΠΑΣΟΚ πήρε 48%. 

Η ΝΔ δεν έχασε απλώς το 1981. Δημιούργησε τις συνθήκες για την ήττα της: ένα κράτος που δεν είχε συμφιλιωθεί με τη μισή κοινωνία, και μια κοινωνία που ζητούσε «Αλλαγή» επειδή η ΝΔ δεν μπόρεσε να την προσφέρει. 

1989-1993: Το βρώμικο ’89 και η «δεξιά παρένθεση» 

Το 1989 η χώρα πήγε τρεις φορές στις κάλπες μέσα σε δέκα μήνες: Ιούνιο 1989, Νοέμβριο 1989, Απρίλιο 1990. Η ΝΔ του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη έστησε όλη της τη στρατηγική πάνω σε μία λέξη: «κάθαρση». 

Η κυβέρνηση Τζαννετάκη, με τη στήριξη του Συνασπισμού, οδήγησε τον Ανδρέα Παπανδρέου και πρώην υπουργούς στο Ειδικό Δικαστήριο. Η δικαιοσύνη έγινε όπλο εκλογικής αναμέτρησης. Το 1992 ο Παπανδρέου αθωώθηκε με ψήφους 7-6. Η «κάθαρση» αποδείχθηκε, για τη ΝΔ, εργαλείο εξουσίας. 

Τον Απρίλιο του 1990 η ΝΔ πήρε 150 έδρες. Κυβέρνησε με την 151η ψήφο ενός μόνου βουλευτή, του Θεόδωρου Κατσίκη της ΔΗΑΝΑ. Μια πλειοψηφία-κλωστή για ένα πρόγραμμα που ήθελε να αλλάξει τα πάντα. 

Η ατζέντα ήταν σκληρά νεοφιλελεύθερη: αυξήσεις φόρων και ΦΠΑ, περικοπές, ασφαλιστική μεταρρύθμιση σε βάρος των νέων, ιδιωτικοποιήσεις. Η πώληση της ΑΓΕΤ Ηρακλής και η απόπειρα ιδιωτικοποίησης των αστικών συγκοινωνιών έγιναν σύμβολα. Η πώληση της ΑΓΕΤ και οι τηλεφωνικές υποκλοπές οδήγησαν αργότερα σε πρόταση παραπομπής του ίδιου του Μητσοτάκη, που αποσύρθηκε το 1995. 

Και το αποτέλεσμα; Παρά τη λιτότητα, τα ελλείμματα έμειναν διψήφια και το δημόσιο χρέος εκτινάχθηκε. Η «σοβαρή» κυβέρνηση παρέδωσε το 1993 μια οικονομία με περισσότερο χρέος από όσο παρέλαβε. Και ο λόγος περί «λιγότερου κράτους» συνυπήρξε με το γνώριμο πελατειακό παιχνίδι. 

Το τέλος ήρθε από μέσα. Το Μακεδονικό διέλυσε την κυβέρνηση: ο Αντώνης Σαμαράς αποπέμφθηκε από το υπουργείο Εξωτερικών το 1992, ίδρυσε την Πολιτική Άνοιξη το 1993, και οι αποχωρήσεις βουλευτών στέρησαν από τον Μητσοτάκη την πλειοψηφία. Τον Οκτώβριο του 1993 το ΠΑΣΟΚ επέστρεψε με 46,9%. Η «δεξιά παρένθεση» έκλεισε με το χεράκι του Σαμαρά. 

2004-2009: Η «επανίδρυση του κράτους» που έγινε ωρολογιακή βόμβα 

Ο Κώστας Καραμανλής κέρδισε το 2004 υποσχόμενος «επανίδρυση του κράτους» και «μεσαίο χώρο». Πέντε χρόνια μετά, παρέδωσε τη χώρα με έλλειμμα 15,4% του ΑΕΠ, σύμφωνα με τα αναθεωρημένα στοιχεία της Eurostat για το 2009. 

Η πρώτη πράξη ήταν η «απογραφή»: η αναδρομική αναθεώρηση των ελλειμμάτων του παρελθόντος, που έπληξε την αξιοπιστία της χώρας στις Βρυξέλλες για εσωκομματικά οφέλη. Η δεύτερη ήταν η επιστροφή του κομματικού κράτους. Με το Π.Δ. 164/2004 χιλιάδες συμβασιούχοι μονιμοποιήθηκαν, και ακολούθησαν κύματα προσλήψεων γύρω από κάθε εκλογική αναμέτρηση. 

Οι δαπάνες ξέφυγαν, τα έσοδα δεν ακολούθησαν, και η κυβέρνηση συνέχισε να δηλώνει ότι η οικονομία είναι «θωρακισμένη». Ενώ η παγκόσμια κρίση ξεσπούσε το 2008, η ελληνική κυβέρνηση δεν έλαβε κανένα ουσιαστικό διορθωτικό μέτρο. 

Στο μεταξύ η κυβέρνηση βυθιζόταν: Βατοπέδι, δομημένα ομόλογα, Ζαχόπουλος, Siemens. Ο Δεκέμβρης του 2008 έδειξε μια κοινωνία που δεν εμπιστευόταν πια το κράτος. Και τον Σεπτέμβριο του 2009 ο Καραμανλής προκήρυξε πρόωρες εκλογές, εγκαταλείποντας τη διακυβέρνηση στη μέση της καταιγίδας. 

Η βόμβα δεν έσκασε στα χέρια του. Έσκασε στα χέρια της κυβέρνησης ΠΑΣΟΚ, λίγες εβδομάδες αργότερα. Όταν φάνηκε το πραγματικό μέγεθος του ελλείμματος, οι αγορές έκλεισαν και η χώρα οδηγήθηκε στο πρώτο μνημόνιο. Το χρονοδιάγραμμα της κρίσης γράφτηκε στα χρόνια 2004-2009. 

2012-2015: Από τα Ζάππεια στο «success story» 

Κανείς δεν εκμεταλλεύτηκε την κρίση πολιτικά όσο ο Αντώνης Σαμαράς. Και κανείς δεν απέδειξε πιο καθαρά την απόσταση ανάμεσα στα λόγια και τις πράξεις. 

Από το 2010 και μετά, στα «Ζάππεια», ο αρχηγός της ΝΔ υποσχόταν «άλλο μείγμα πολιτικής»: λιγότερους φόρους, ανάπτυξη, επαναδιαπραγμάτευση. Η ΝΔ καταψήφισε το πρώτο μνημόνιο, ενώ η κυβέρνηση Παπανδρέου κρατούσε μόνη της το βάρος. Μέχρι να έρθει η σειρά του. 

Το Νοέμβριο του 2011 ο Σαμαράς υπέγραψε την επιστολή δέσμευσης. Τον Φεβρουάριο του 2012 η ΝΔ ψήφισε το δεύτερο μνημόνιο και στήριξε το PSI, που «κούρεψε» και τα αποθεματικά των ασφαλιστικών ταμείων. Ο αντιμνημονιακός ρήτορας έγινε συνυπογράφων. 

Ως πρωθυπουργός από τον Ιούνιο του 2012, εφάρμοσε το σκληρότερο πακέτο μέτρων της κρίσης: περικοπές σε συντάξεις και μισθούς τον Νοέμβριο του 2012, ΕΝΦΙΑ, το «μαύρο» στην ΕΡΤ τον Ιούνιο του 2013. Η ανεργία άγγιξε το 27%. Κι ενώ η κοινωνία κατέρρεε, η κυβέρνηση μιλούσε για «success story». 

Στα τέλη του 2014 η αξιολόγηση έμεινε ανοιχτή και η κυβέρνηση αδιέξοδη. Ο Σαμαράς επίσπευσε την προεδρική εκλογή, η Βουλή διαλύθηκε, και τον Ιανουάριο του 2015 η χώρα παραδόθηκε στον ΣΥΡΙΖΑ και τους ΑΝΕΛ. Ο λαϊκισμός των Ζαππείων είχε ανοίξει το παράθυρο στους δημαγωγούς και τις υποσχέσεις ότι υπήρχε τρόπος να βγούμε από τα μνημόνια. 

2019-2026: Το «επιτελικό κράτος» της αδιαφάνειας 

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ήρθε το 2019 με την υπόσχεση της αριστείας, της διαφάνειας και του «επιτελικού κράτους». Επτά χρόνια μετά, η κυβέρνησή του θα μείνει στην ιστορία για όσα συγκάλυψε. 

Οι υποκλοπές. Πρώτη πράξη της κυβέρνησης ήταν η υπαγωγή της ΕΥΠ στο Μέγαρο Μαξίμου. Το 2022 αποκαλύφθηκε ότι παρακολουθούνταν ο Νίκος Ανδρουλάκης, τότε ευρωβουλευτής και υποψήφιος για την ηγεσία του ΠΑΣΟΚ, δημοσιογράφοι, υπουργοί και αξιωματικοί, ενώ στο ίδιο κάδρο εμφανίστηκε το Predator. Παραιτήθηκαν ο γενικός γραμματέας του πρωθυπουργού και ο διοικητής της ΕΥΠ. Ο πολιτικός προϊστάμενος δεν λογοδότησε ποτέ. 

Τα Τέμπη. Στις 28 Φεβρουαρίου 2023 χάθηκαν 57 άνθρωποι, οι περισσότεροι νέοι. Η σύμβαση 717 για την τηλεδιοίκηση είχε μείνει ανεκτέλεστη επί χρόνια. Ο χώρος του δυστυχήματος «μπαζώθηκε» μέσα σε λίγες μέρες. Η κοινοβουλευτική διερεύνηση περιορίστηκε από την πλειοψηφία. Χρειάστηκαν τα μεγαλύτερα συλλαλητήρια της Μεταπολίτευσης, τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο του 2025, για να ακουστεί το αίτημα των οικογενειών. 

Ο ΟΠΕΚΕΠΕ. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αποκάλυψε ένα σύστημα παράνομων αγροτικών επιδοτήσεων, με τα νήματα να οδηγούν σε κομματικούς μηχανισμούς της ΝΔ. Υπουργοί και υφυπουργοί παραιτήθηκαν το 2025. Τον λογαριασμό από τις ευρωπαϊκές δημοσιονομικές διορθώσεις θα τον πληρώσει ο Έλληνας φορολογούμενος. 

Το Ταμείο Ανάκαμψης. Η μεγαλύτερη ευκαιρία χρηματοδότησης μιας γενιάς διοχετεύτηκε σε μεγάλο βαθμό, μέσω των τραπεζών, σε λίγους μεγάλους ομίλους. Οι μικρομεσαίοι, οι δήμοι και η περιφέρεια έμειναν στο περιθώριο. Τώρα που η χρηματοδότηση ολοκληρώθηκε, το ερώτημα παραμένει: ποιος ωφελήθηκε; 

Και γύρω από όλα αυτά: απευθείας αναθέσεις, η χειρότερη θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση για την ελευθερία του Τύπου στις κατατάξεις των Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα, το ναυάγιο της Πύλου, η ακρίβεια και η στεγαστική κρίση που διώχνει τους νέους από τις πόλεις. Το «επιτελικό κράτος» αποδείχθηκε βαθιά συγκεντρωτικό. 

Επίλογος: Ο λογαριασμός πάντα στους επόμενους 

Πέντε κυβερνήσεις, πέντε αρχηγοί, ένα μοτίβο. Η ΝΔ ζητά ψήφο ως «διαχειριστής», κυβερνά ως μηχανισμός, και φεύγει αφήνοντας τον λογαριασμό στον επόμενο. 

Το 1981 άφησε ένα κράτος ασυμφιλίωτο με τη μισή κοινωνία. Το 1993 άφησε χρέος και διχασμό. Το 2009 άφησε ένα έλλειμμα-βόμβα. Το 2015 άφησε μια κοινωνία εξουθενωμένη και έτοιμη για κάθε λαϊκισμό. Το 2026 αφήνει θεσμούς τραυματισμένους από τις υποκλοπές, τα Τέμπη και τον ΟΠΕΚΕΠΕ. 

Η «υπεύθυνη παράταξη» είναι ο πιο επιτυχημένος μύθος της Μεταπολίτευσης. Η Νέα Δημοκρατία συνήθως, όταν παραδίδει στον επόμενο, αφήνει στάχτη, άδεια ταμεία και τη χώρα στο χείλος της καταστροφής. Μήπως και τώρα είμαστε πολύ κοντά;