Στις σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο εκπαιδεύονται, τοποθετούνται και αξιοποιούνται οι στρατεύσιμοι, αλλά και σε ολόκληρη τη φιλοσοφία της εφεδρείας, αναφέρθηκε, από το βήμα της 3ης Συνόδου Αμυνας του International Institute for Strategic Studies (IISS) στην Πράγα, ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ, στρατηγός Δημήτριος Χούπης, παρουσιάζοντας την ελληνική προσέγγιση για τις Ενοπλες Δυνάμεις της επόμενης ημέρας.
Στον πυρήνα του σχεδιασμού που ανέπτυξε βρίσκονται η ταχύτερη επιχειρησιακή αξιοποίηση των στρατευσίμων, η εκπαίδευσή τους σε σύγχρονες τεχνολογίες –από τα drones και τον κυβερνοχώρο έως την τεχνητή νοημοσύνη–, η σύνδεση της τοποθέτησής τους με την καταγωγή και τον τόπο μόνιμης κατοικίας, καθώς και η ανάπτυξη ενός πιο ενεργού μοντέλου εφεδρείας.
Ειδικότερα, ανέφερε ως στόχο το 70% των στρατευσίμων να έχει επιτύχει επιχειρησιακή ένταξη μέσα σε 14 εβδομάδες, περιορίζοντας όσο το δυνατόν περισσότερο τον χρόνο που μεσολαβεί ανάμεσα στην ολοκλήρωση της εκπαίδευσης και στην ουσιαστική επιχειρησιακή αξιοποίησή τους.
Οι κατευθύνσεις αυτές εντάσσονται στο Στρατηγικό Σχέδιο «Ατζέντα 2030» και στη μεταρρύθμιση της στρατιωτικής θητείας, με ιδιαίτερη έμφαση στο μοντέλο της «Ενεργού Εθελοντικής Εφεδρείας».
Το μοντέλο του «Οπλίτη-Πολίτη»
Περιέγραψε τρεις βασικές αρχές πάνω στις οποίες στηρίζεται η ελληνική προσέγγιση, συνδέοντάς τες με την αντίληψη του «Οπλίτη-Πολίτη»: τη γεωγραφική σύνδεση των στρατευσίμων με τις περιοχές όπου καλούνται να υπηρετήσουν, την τεχνολογική αναβάθμιση της θητείας και την ταχύτερη επιχειρησιακή ένταξη.
Η πρώτη αρχή αφορά τη γεωγραφική τοποθέτηση των στρατευσίμων με βάση την καταγωγή και τον τόπο μόνιμης κατοικίας τους. Σύμφωνα με το σκεπτικό, μια τέτοια προσέγγιση μπορεί να ενισχύσει τόσο την παραμονή του προσωπικού όσο και την αμυντική ικανότητα των τοπικών κοινωνιών, δημιουργώντας ισχυρότερο δεσμό ανάμεσα στον στρατεύσιμο και την περιοχή την οποία καλείται να υπερασπιστεί.
Η δεύτερη αρχή αφορά την τεχνολογική διάσταση της θητείας. Ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ επισήμανε ότι οι νεότερες γενιές και ιδιαίτερα η Generation Z αντιμετωπίζουν με μεγαλύτερη επιφύλαξη μια στρατιωτική υπηρεσία, η οποία δεν συμβαδίζει με τις τεχνολογικές εξελίξεις.
Υπό αυτό το πρίσμα, υποστήριξε ότι η θητεία πρέπει να μπορεί να λειτουργεί και ως περίοδος απόκτησης τεχνικών και επαγγελματικών δεξιοτήτων και όχι απλώς ως διακοπή της εκπαιδευτικής ή επαγγελματικής πορείας των νέων.
Η τρίτη αρχή αφορά την επιτάχυνση της επιχειρησιακής αξιοποίησης των στρατευσίμων. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η εκπαίδευση στις νέες τεχνολογίες και σε σύγχρονα μέσα, μεταξύ των οποίων μη επανδρωμένα συστήματα, δυνατότητες κυβερνοχώρου και εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης.
Η λογική που παρουσίασε είναι ότι ο χρόνος ανάμεσα στην εκπαίδευση και στην επιχειρησιακή αξιοποίηση πρέπει να περιοριστεί στο ελάχιστο, ώστε οι στρατεύσιμοι να αποκτούν ταχύτερα ουσιαστικό ρόλο στις μονάδες τους.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στη χρήση προηγμένων φονικών και μη φονικών συστημάτων και μέσων επίδρασης, ως μέρος της προσαρμογής των Ενόπλων Δυνάμεων στα δεδομένα των σύγχρονων επιχειρήσεων.
Νέος ρόλος για την εφεδρεία
Σημαντικό μέρος της παρέμβασης του Αρχηγού ΓΕΕΘΑ αφορούσε την εφεδρεία και την αξιοποίηση δεξιοτήτων που διαθέτουν πολίτες εκτός των Ενόπλων Δυνάμεων.
Η ελληνική προσέγγιση, όπως την παρουσίασε, επιδιώκει να αξιοποιήσει πιο συστηματικά πρώην στρατευσίμους οι οποίοι, μετά την ολοκλήρωση της θητείας τους, έχουν αποκτήσει εξειδικευμένη επαγγελματική τεχνογνωσία.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται σε ειδικότητες όπως η κυβερνοασφάλεια, η ανάλυση δεδομένων, οι επικοινωνίες και η εφοδιαστική υποστήριξη.
Στο ίδιο πλαίσιο αναφέρθηκε στη δομημένη συμμετοχή πολιτών, αλλά και σε πιλοτικές δράσεις για τη συμμετοχή γυναικών σε συγκεκριμένους τομείς εξειδίκευσης.
Η δημιουργία πλαισίων συνεργασίας με επαγγελματίες του ιδιωτικού τομέα ήδη από την περίοδο της ειρήνης θα μπορούσε, σύμφωνα με όσα ανέπτυξε, να δημιουργήσει «αποθέματα τεχνογνωσίας» τα οποία θα είναι διαθέσιμα για ταχεία κινητοποίηση σε περίπτωση κρίσης.
Από τη στρατιωτική κινητοποίηση στο «Total Defence»
Ο σχεδιασμός που περιέγραψε ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ δεν περιορίζεται, ωστόσο, στη θητεία και στην εφεδρεία. Επεκτείνεται στη σύνδεση στρατιωτικών και πολιτικών δομών, στο πλαίσιο της αντίληψης του «Total Defence» ή της άμυνας που εμπλέκει το σύνολο της κοινωνίας.
Κεντρικό στοιχείο αυτής της προσέγγισης είναι οι υποδομές διττής χρήσης: Στρατιωτικές εγκαταστάσεις, δίκτυα και κόμβοι μεταφορών, κρατικές υποδομές cloud και βιομηχανικές δυνατότητες μπορούν, σύμφωνα με τον σχεδιασμό που παρουσίασε, να εξυπηρετούν πολιτικές ανάγκες σε περίοδο ειρήνης και να υποστηρίζουν τη στρατιωτική κινητοποίηση σε περίπτωση κρίσης.
Ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ επισήμανε ότι οι σύγχρονες Ένοπλες Δυνάμεις εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από πολιτικές υποδομές και αλυσίδες εφοδιασμού, οι οποίες όμως είναι ταυτόχρονα εκτεθειμένες σε κυβερνοεπιθέσεις, επιχειρήσεις στον πληροφοριακό χώρο και πλήγματα ακριβείας.
Για τον λόγο αυτό, όπως τόνισε, οι σημερινές προκλήσεις δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν αποκλειστικά με στρατιωτικά μέσα.
Ψηφιακή κινητοποίηση και εκπαίδευση
Ξεχωριστή αναφορά έκανε στις ψηφιακές υποδομές που απαιτούνται για ένα σύγχρονο σύστημα κινητοποίησης. Cloud πλατφόρμες για την ειδοποίηση στρατευσίμων και εφέδρων, συστήματα κατανεμημένης διοίκησης και εξατομικευμένη διαδικτυακή εκπαίδευση εντάσσονται, σύμφωνα με την προσέγγιση που παρουσίασε, στον πυρήνα και όχι στην περιφέρεια ενός σύγχρονου μοντέλου κινητοποίησης.
Προϋπόθεση, όπως επισήμανε, είναι αυτές οι υποδομές να βρίσκονται υπό ισχυρή κρατική διαχείριση, να διαθέτουν επαρκή προστασία από κυβερνοαπειλές και να μπορούν να εξακολουθούν να λειτουργούν σε συνθήκες ταχέως εξελισσόμενης κρίσης. Στην ίδια λογική ενέταξε και το εκπαιδευτικό σύστημα, υποστηρίζοντας ότι μπορεί να συμβάλει στην προετοιμασία των πολιτών και στην ανάπτυξη δεξιοτήτων χρήσιμων για τη συνολική ανθεκτικότητα της χώρας.
Για τον Αρχηγό ΓΕΕΘΑ, η κινητοποίηση δεν αποτελεί μόνο στρατιωτική διαδικασία, αλλά έχει ευρύτερη κοινωνική διάσταση. Στο σημείο αυτό επικαλέστηκε την αρχαία ελληνική αντίληψη του «Οπλίτη-Πολίτη» και το ομηρικό «Εἷς οἰωνὸς ἄριστος, ἀμύνεσθαι περὶ πάτρης», συνδέοντας την άμυνα με την έννοια της συλλογικής ευθύνης. Επισήμανε, ακόμα, ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια βρίσκεται σε κρίσιμο σημείο καμπής, καθώς οι παραδοχές πάνω στις οποίες οικοδομήθηκαν οι στρατιωτικές δομές των τελευταίων περίπου τριών δεκαετιών δοκιμάζονται από την επιστροφή του πολέμου υψηλής έντασης και από την ταχύτητα των τεχνολογικών εξελίξεων.
Το ζητούμενο, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν είναι απλώς η αύξηση των στρατιωτικών μέσων, αλλά η δυνατότητα των ευρωπαϊκών χωρών να διατηρούν αξιόπιστη αποτρεπτική ικανότητα και, εφόσον απαιτηθεί, να μπορούν να υποστηρίξουν επιχειρήσεις όχι μόνο για εβδομάδες, αλλά για μήνες ή ακόμη και χρόνια. Κλείνοντας την παρέμβασή του, ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ έθεσε το ζήτημα σε ευρωπαϊκή κλίμακα, υποστηρίζοντας ότι τα παραδοσιακά μοντέλα στρατολόγησης της εποχής του Ψυχρού Πολέμου δεν επαρκούν από μόνα τους για τις σημερινές επιχειρησιακές και τεχνολογικές απαιτήσεις.
Η στρατιωτική κινητοποίηση πρέπει να αντιμετωπιστεί ως συνολική κυβερνητική και κοινωνική στρατηγική, η οποία θα συνδέει τις Ένοπλες Δυνάμεις με την εκπαίδευση, την τεχνολογία, τις πολιτικές υποδομές και τον ιδιωτικό τομέα. Ο ίδιος προσδιόρισε τα επόμενα τρία έως πέντε χρόνια ως κρίσιμη περίοδο για τη θεσμοθέτηση των απαιτούμενων αλλαγών, προειδοποιώντας ότι το χρονικό «παράθυρο» για τον μετασχηματισμό παραμένει ανοικτό, αλλά στενεύει.
Το στοίχημα, όπως το έθεσε, είναι η μετάβαση από τα μοντέλα κινητοποίησης του παρελθόντος σε ένα σύστημα στο οποίο επαγγελματίες στρατιωτικοί, στρατεύσιμοι, έφεδροι, τεχνολογικές υποδομές και εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό θα μπορούν να λειτουργούν ως μέρη μιας ενιαίας αμυντικής αρχιτεκτονικής.
