Σε δυσθεώρητα επίπεδα κινδυνεύει να φτάσει φέτος η τιμή του πετρελαίου θέρμανσης, καθώς οι πρώτες εκτιμήσεις κάνουν λόγο ακόμη και για 1,70 ευρώ το λίτρο. Εάν η πρόβλεψη επιβεβαιωθεί κατά την έναρξη της διάθεσής του, στις 15 Οκτωβρίου, θα πρόκειται για μία από τις ακριβότερες εκκινήσεις που έχουν καταγραφεί ποτέ στην ελληνική αγορά.
Το πετρέλαιο θέρμανσης είχε ανοίξει το 2024 κοντά στα 1,18 ευρώ και το 2025 περίπου στα 1,10 ευρώ το λίτρο. Επομένως, μια εκκίνηση στα 1,70 ευρώ θα αντιστοιχούσε σε ετήσια αύξηση περίπου 55%, επιβαρύνοντας δραματικά τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.
Για την αγορά 1.000 λίτρων, ένα νοικοκυριό θα χρειαζόταν 1.700 ευρώ, δηλαδή περίπου 600 ευρώ περισσότερα σε σύγκριση με την περσινή εκκίνηση. Για μια οικογένεια που χρειάζεται 1.500 λίτρα κατά τη διάρκεια του χειμώνα, το κόστος θα μπορούσε να φτάσει τα 2.550 ευρώ.
Από τα 32 λεπτά του 2000 στα 1,70 ευρώ
Η διαχρονική εξέλιξη αποτυπώνει το μέγεθος της επιβάρυνσης. Το 2000 το πετρέλαιο θέρμανσης κόστιζε περίπου 110 δραχμές ή 0,32 ευρώ το λίτρο. Το 2011 έφτασε στα 0,90 ευρώ, ενώ το 2012, μετά την εξίσωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στο πετρέλαιο θέρμανσης και κίνησης, εκτινάχθηκε περίπου στα 1,35 ευρώ.
Το 2020, λόγω της κατάρρευσης των διεθνών τιμών κατά την πανδημία, υποχώρησε στα 0,80 ευρώ. Ακολούθησε, όμως, η ενεργειακή κρίση και ο πόλεμος στην Ουκρανία, με την τιμή εκκίνησης να διαμορφώνεται στα 1,16 ευρώ το 2021, στα 1,41 ευρώ το 2022 και περίπου στα 1,35 ευρώ το 2023.
Εκκίνηση στα 1,70 ευρώ θα ξεπερνούσε ακόμη και τις τιμές των πρώτων ετών της ενεργειακής κρίσης, παρά το γεγονός ότι σήμερα δεν βρισκόμαστε στην ίδια ακραία διεθνή συγκυρία.
Επιδότηση χωρίς μείωση των φόρων
Μπροστά στο κύμα ανατιμήσεων, η κυβέρνηση εξετάζει ένα νέο πακέτο στήριξης για τη θέρμανση, με αυξημένο επίδομα, διευρυμένα εισοδηματικά όρια και ενδεχόμενη επιδότηση στη χονδρική ή στην αντλία.
Το ερώτημα, όμως, παραμένει: γιατί η κρατική παρέμβαση κατευθύνεται ξανά στην επιδότηση της τιμής, χωρίς μόνιμη και ουσιαστική μείωση των έμμεσων φόρων που πληρώνει ο καταναλωτής;
Με το σημερινό μοντέλο, το Δημόσιο χρησιμοποιεί χρήματα των φορολογουμένων για να συγκρατήσει προσωρινά την τελική τιμή, ενώ τα διυλιστήρια και η αλυσίδα εμπορίας συνεχίζουν να εισπράττουν και το κράτος διατηρεί τα φορολογικά του έσοδα. Η επιδότηση περνά μέσα από την ίδια αγορά που δημιουργεί την υπέρογκη επιβάρυνση, αντί να αντιμετωπίζεται η πηγή του προβλήματος.
Ο πολίτης, δηλαδή, πληρώνει δύο φορές: μία μέσω της φορολογίας που χρηματοδοτεί την επιδότηση και μία στο πρατήριο, αγοράζοντας ένα από τα ακριβότερα βασικά αγαθά του χειμώνα.
Η θέρμανση μετατρέπεται σε πολυτέλεια
Η επιβάρυνση δεν κατανέμεται ισότιμα. Στη νησιωτική, ορεινή και απομακρυσμένη Ελλάδα η τιμή είναι συνήθως κατά 8 έως 15 λεπτά υψηλότερη, εξαιτίας του μεταφορικού κόστους. Εάν, επομένως, ο μέσος όρος διαμορφωθεί στα 1,70 ευρώ, σε αρκετές περιοχές η τιμή μπορεί να πλησιάσει ή ακόμη και να ξεπεράσει τα 1,80 ευρώ το λίτρο.
Για χιλιάδες οικογένειες, ηλικιωμένους και κατοίκους περιοχών με βαρύ χειμώνα, η θέρμανση δεν αποτελεί προαιρετική δαπάνη. Είναι βασική ανάγκη επιβίωσης. Και όμως, μετατρέπεται ξανά σε είδος πολυτελείας.
Δεν αρκεί ένα αυξημένο επίδομα
Η αύξηση του επιδόματος θέρμανσης μπορεί να προσφέρει προσωρινή ανακούφιση, αλλά δεν απαντά στο συνολικό πρόβλημα. Χρειάζεται συνδυασμός παρεμβάσεων: ουσιαστική μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης και του ΦΠΑ, αυστηρός έλεγχος των περιθωρίων κέρδους σε διυλιστήρια και εμπορία, διαφάνεια στη διαμόρφωση της τιμής από το διυλιστήριο μέχρι την αντλία, ενισχυμένο επίδομα με γεωγραφικά και κοινωνικά κριτήρια, καθώς και ειδική προστασία για τα νοικοκυριά στις ορεινές και ψυχρότερες περιοχές.
Η επιλογή να διατηρούνται ανέπαφοι οι έμμεσοι φόροι και να επιστρέφεται ένα μικρό μέρος τους ως επίδομα δεν αποτελεί ολοκληρωμένη κοινωνική πολιτική. Είναι ένας μηχανισμός προσωρινής διαχείρισης της ακρίβειας που αφήνει άθικτα τα κέρδη και αδειάζει το πορτοφόλι των πολιτών.
Εάν το πετρέλαιο θέρμανσης ξεκινήσει πράγματι στα 1,70 ευρώ το λίτρο, ο φετινός χειμώνας δεν θα είναι απλώς ακριβός. Για ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας θα είναι ένας ακόμη χειμώνας ενεργειακής φτώχειας.
