Δύο κρίσιμες κάλπες, δύο διαφορετικές προοδευτικές απαντήσεις – Η στέγη στο Βερολίνο και ο «παράγοντας Schwesig» στον γερμανικό Βορρά.
Δύο εκλογικές αναμετρήσεις που μπορούν να επηρεάσουν ολόκληρη τη γερμανική πολιτική σκηνή διεξάγονται σήμερα στο Βερολίνο και στο Mecklenburg-Vorpommern.
Περίπου 2,5 εκατομμύρια πολίτες ψηφίζουν στη γερμανική πρωτεύουσα και σχεδόν 1,3 εκατομμύρια στο βορειοανατολικό κρατίδιο. Οι δύο κάλπες είναι διαφορετικές, αλλά θέτουν το ίδιο θεμελιώδες ερώτημα: μπορεί η δημοκρατική και προοδευτική πολιτική να ανακόψει την Ακροδεξιά, προσφέροντας πειστικές απαντήσεις στις πραγματικές κοινωνικές ανασφάλειες;
Στο Βερολίνο, η στεγαστική κρίση φέρνει την Αριστερά στην πρώτη θέση. Στο Mecklenburg-Vorpommern, η Σοσιαλδημοκρατία της Manuela Schwesig δίνει μια οριακή μάχη απέναντι στην AfD, στηριζόμενη στην προσωπική αξιοπιστία της πρωθυπουργού και στην ισχυρή τοπική της παρουσία.
Από τη μία βρίσκεται μια Ακροδεξιά που επενδύει στον φόβο, στη μετανάστευση και στην κοινωνική δυσαρέσκεια. Από την άλλη, δύο διαφορετικές εκδοχές της προοδευτικής πολιτικής: η ριζοσπαστική παρέμβαση στην αγορά κατοικίας και η κοινωνικά ριζωμένη σοσιαλδημοκρατική διακυβέρνηση.
Βερολίνο: Όταν η στέγη αλλάζει την πολιτική ατζέντα
Η τελευταία δημοσκόπηση της INSA πριν από την κάλπη δίνει στη Die Linke 21%, με τη CDU να ακολουθεί στο 20%. Η AfD βρίσκεται στο 18%, οι Πράσινοι στο 15%, το SPD στο 12% και το BSW περίπου στο όριο εισόδου, με 5%.
Η διαφορά μεταξύ Αριστεράς και Χριστιανοδημοκρατών βρίσκεται μέσα στα όρια του στατιστικού σφάλματος. Ωστόσο, το γεγονός ότι η Die Linke διεκδικεί την πρώτη θέση στη γερμανική πρωτεύουσα αποτελεί σημαντική πολιτική εξέλιξη.
Η επικεφαλής της, Elif Eralp, προηγείται επίσης οριακά στην προσωπική προτίμηση για τη θέση του κυβερνήτη της πόλης. Εάν καταφέρει να αναλάβει το Κόκκινο Δημαρχείο, θα είναι η πρώτη γυναίκα της Die Linke και η πρώτη πολιτικός με μεταναστευτική καταγωγή που θα βρεθεί στην ηγεσία της γερμανικής πρωτεύουσας.
Η δυναμική της Αριστεράς δεν οικοδομήθηκε αποκλειστικά πάνω στην αντίθεση προς την AfD. Στηρίχθηκε σε ένα συγκεκριμένο κοινωνικό ζήτημα: τη στέγη.
Τα ενοίκια, η έλλειψη προσιτών κατοικιών και η μεγάλη συγκέντρωση ακινήτων σε εταιρικούς ιδιοκτήτες έχουν μετατραπεί στο κεντρικό πολιτικό πρόβλημα της πόλης. Η Die Linke ζητά να εφαρμοστεί το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος του 2021 για την κοινωνικοποίηση περίπου 220.000 κατοικιών που ανήκουν σε μεγάλες εταιρείες ακινήτων.
Η πρόταση παραμένει νομικά, πολιτικά και οικονομικά αμφιλεγόμενη. Έχει όμως επιτρέψει στην Αριστερά να παρουσιάσει ένα καθαρό δίλημμα: θα συνεχίσει η κατοικία να αντιμετωπίζεται πρωτίστως ως επενδυτικό προϊόν ή θα αναγνωριστεί ως βασικό κοινωνικό αγαθό;
Η AfD στο 18% δεν εξαφανίζεται
Ακόμη και εάν η Die Linke έρθει πρώτη, το 18% της AfD δείχνει ότι η Ακροδεξιά έχει αποκτήσει σημαντική παρουσία και στη γερμανική πρωτεύουσα.
Το Βερολίνο διαθέτει ισχυρή προοδευτική παράδοση, υψηλή κοινωνική πολυμορφία και μεγάλο ποσοστό νεότερων ψηφοφόρων. Παρ’ όλα αυτά, η AfD καταφέρνει να αξιοποιεί την ανασφάλεια γύρω από την εγκληματικότητα, τη μετανάστευση, την ποιότητα των δημόσιων υπηρεσιών και το κόστος ζωής.
Το πολιτικό μάθημα είναι σαφές: η Ακροδεξιά δεν αντιμετωπίζεται μόνο με ηθική καταδίκη. Χρειάζεται αποτελεσματική πολιτική για τη στέγη, τη δημόσια ασφάλεια, τις μεταφορές, την καθαριότητα, τα σχολεία και τη λειτουργία της πόλης.
Όταν το δημοκρατικό κράτος και η αυτοδιοίκηση δεν μπορούν να δώσουν ορατές λύσεις στην καθημερινότητα, η Ακροδεξιά μετατρέπει την απογοήτευση σε θυμό και τον θυμό σε ψήφο.
Mecklenburg-Vorpommern: Η Schwesig απέναντι στην AfD
Ακόμη πιο οριακή είναι η αναμέτρηση στο Mecklenburg-Vorpommern. Το τελευταίο ZDF Politbarometer δίνει στο SPD 37% και στην AfD 36%.
Η διαφορά της μίας μονάδας σημαίνει ότι κάθε ψήφος μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για το ποιο κόμμα θα έρθει πρώτο. Η Αριστερά βρίσκεται στο 9%, η CDU στο 6%, οι Πράσινοι στο 5% και το BSW στο 4%.
Η αναμέτρηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία μετά το 43,8% που κατέγραψε η AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ. Μια νέα πρωτιά της Ακροδεξιάς θα ενίσχυε την εικόνα μιας πολιτικής δύναμης που κυριαρχεί πλέον στην ανατολική Γερμανία.
Απέναντί της βρίσκεται η Manuela Schwesig. Η σοσιαλδημοκράτισσα πρωθυπουργός δεν στηρίζεται μόνο στο κομματικό ποσοστό. Διαθέτει πολύ ισχυρότερη προσωπική αποδοχή από τον αντίπαλό της.
Στην ερώτηση ποιον θα προτιμούσαν οι πολίτες για την ηγεσία του κρατιδίου, η Schwesig συγκεντρώνει 61%, έναντι 30% του υποψηφίου της AfD. Η μεγάλη αυτή διαφορά δείχνει ότι ένα σημαντικό μέρος της κοινωνίας μπορεί να εκφράζει οργή ή διαμαρτυρία προς το πολιτικό σύστημα, αλλά εξακολουθεί να εμπιστεύεται μια αναγνωρίσιμη και παρούσα τοπική ηγεσία.
Ο «παράγοντας Schwesig»
Η περίπτωση Schwesig δείχνει ότι η Σοσιαλδημοκρατία μπορεί ακόμη να λειτουργήσει ως ανάχωμα στην Ακροδεξιά όταν διαθέτει κοινωνικές ρίζες, τοπική αξιοπιστία και πολιτική αυτονομία.
Η SPD στο Mecklenburg-Vorpommern επιχείρησε να αποστασιοποιήσει την καμπάνια της από τη φθορά της ομοσπονδιακής πολιτικής και να επικεντρωθεί στην προσωπική σχέση της Schwesig με τους πολίτες του κρατιδίου.
Η στρατηγική αυτή δεν εξαφανίζει την AfD. Την αντιμετωπίζει όμως σε ένα πεδίο όπου η Ακροδεξιά δυσκολεύεται περισσότερο: στη σύγκριση πραγματικής κυβερνητικής εμπειρίας, συγκεκριμένης κοινωνικής πολιτικής και προσωπικής εμπιστοσύνης.
Η Σοσιαλδημοκρατία δεν ζητά απλώς μια «δημοκρατική ψήφο» εναντίον της AfD. Επιχειρεί να αποδείξει ότι μπορεί να κυβερνά, να προστατεύει τις κοινωνικές υποδομές και να εκπροσωπεί μια περιφέρεια που αισθάνεται ότι βρίσκεται μακριά από τα κέντρα οικονομικής και πολιτικής ισχύος.
Η κρίση της CDU γίνεται πρόβλημα του Merz
Οι δύο εκλογές αποτελούν ταυτόχρονα κρίσιμο τεστ για τον καγκελάριο Friedrich Merz.
Στο Βερολίνο η CDU κινδυνεύει να χάσει την πρώτη θέση από τη Die Linke. Στο Mecklenburg-Vorpommern βρίσκεται μόλις στο 6% και δίνει μάχη για να αποφύγει ένα ιστορικά χαμηλό αποτέλεσμα.
Η αποτυχία της κυβερνητικής παράταξης να περιορίσει την AfD, σε συνδυασμό με την οικονομική στασιμότητα, την άνοδο του κόστους ζωής και τη μειωμένη δημοτικότητα του καγκελαρίου, μπορεί να ενισχύσει τις εσωτερικές αμφισβητήσεις προς τον Merz.
Οι σημερινές εκλογές δεν κρίνουν τυπικά την ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Πολιτικά, όμως, μπορούν να επιταχύνουν εξελίξεις στο Βερολίνο και να θέσουν ακόμη και ζήτημα ηγεσίας στη CDU.
Δύο διαφορετικοί δρόμοι απέναντι στην Ακροδεξιά
Το Βερολίνο και το Mecklenburg-Vorpommern παρουσιάζουν δύο διαφορετικές αλλά συμπληρωματικές στρατηγικές.
Στη γερμανική πρωτεύουσα, η προοδευτική πολιτική επιχειρεί να κερδίσει συνδέοντας την κοινωνική ανασφάλεια με μια ριζική πρόταση για τη στέγη και το κόστος ζωής.
Στον Βορρά, η Σοσιαλδημοκρατία επιχειρεί να ανακόψει την AfD μέσα από την αξιοπιστία μιας ισχυρής τοπικής ηγεσίας, την εγγύτητα με την κοινωνία και την εμπειρία διακυβέρνησης.
Κοινός παρονομαστής είναι ότι καμία από τις δύο καμπάνιες δεν περιορίζεται στο σύνθημα «ψηφίστε μας για να μη νικήσει η Ακροδεξιά».
Οι πολίτες χρειάζονται έναν θετικό λόγο για να ψηφίσουν. Χρειάζονται απαντήσεις για το σπίτι, τον μισθό, την εργασία, την ασφάλεια, το σχολείο, τις μεταφορές και το μέλλον της περιοχής τους.
Το μάθημα για την ευρωπαϊκή Κεντροαριστερά
Η άνοδος της Ακροδεξιάς δεν είναι αποτέλεσμα μόνο της μετανάστευσης ή μιας ξαφνικής ιδεολογικής μετατόπισης των ευρωπαϊκών κοινωνιών. Τροφοδοτείται από την οικονομική στασιμότητα, τη στεγαστική κρίση, τις περιφερειακές ανισότητες, την αποδυνάμωση των δημόσιων υπηρεσιών και την αίσθηση ότι τα παραδοσιακά κόμματα δεν ακούν.
Η απάντηση δεν μπορεί να είναι απλώς περισσότερη αντι-AfD ρητορική. Χρειάζεται κοινωνική πολιτική που παράγει ορατό αποτέλεσμα και ηγεσία που δημιουργεί σχέση εμπιστοσύνης.
Αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα των σημερινών γερμανικών εκλογών. Από τη μία, μια Ακροδεξιά που μετατρέπει την ανασφάλεια σε θυμό και πολιτικό αποκλεισμό. Από την άλλη, η Σοσιαλδημοκρατία και η Αριστερά που καλούνται να αποδείξουν ότι μπορούν να μετατρέψουν την κοινωνική ανασφάλεια σε πολιτική προστασία, δικαιοσύνη και δημοκρατική ελπίδα.
Οι κάλπες στο Βερολίνο και στο Mecklenburg-Vorpommern δεν θα δώσουν μία ενιαία απάντηση. Θα δείξουν, όμως, εάν η προοδευτική Ευρώπη μπορεί ακόμη να κερδίζει όταν δεν μιλά μόνο για τον κίνδυνο της Ακροδεξιάς, αλλά για τις πραγματικές ανάγκες των πολιτών.
