Μια νέα αύξηση των επιτοκίων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (EKT) βρίσκεται πλέον πολύ κοντά. Η συνεδρίαση της 10ης Σεπτεμβρίου αναμένεται να οδηγήσει το επιτόκιο καταθέσεων από το 2,25% στο 2,50%, καθώς η νέα άνοδος του πληθωρισμού και κυρίως το ενεργειακό κόστος αλλάζουν ξανά το τοπίο στη νομισματική πολιτική της Ευρωζώνης.
Για την Ελλάδα, όμως, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα αυξηθεί το επιτόκιο κατά 25 μονάδες βάσης. Είναι για πόσο ακόμη νοικοκυριά και επιχειρήσεις θα συνεχίσουν να δανείζονται ακριβά.
Οι αγορές θεωρούν πλέον σχεδόν δεδομένη την αύξηση της 10ης Σεπτεμβρίου, ενώ και το εσωτερικό της ΕΚΤ έχει μετακινηθεί σαφώς προς αυτή την κατεύθυνση. Σύμφωνα με το Reuters, αξιωματούχοι της κεντρικής τράπεζας θεωρούν ότι μια νέα αύξηση είναι αναγκαία για να περιοριστεί ο κίνδυνος το νέο ενεργειακό σοκ να περάσει σε πιο μόνιμες πληθωριστικές πιέσεις.
Η ΕΚΤ είχε ήδη αυξήσει τον Ιούνιο το επιτόκιο καταθέσεων στο 2,25%, στην πρώτη αύξηση έπειτα από σχεδόν τρία χρόνια. Στη συνεδρίαση του Ιουλίου άφησε τα επιτόκια αμετάβλητα, όμως τα πρακτικά της συνεδρίασης έδειξαν ότι τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου θεωρούσαν πιθανό να χρειαστεί ακόμη μία αύξηση, εφόσον δεν υπήρχε σημαντική βελτίωση στις προοπτικές του πληθωρισμού.
Και αυτή η βελτίωση δεν ήρθε.
Ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη ανέβηκε τον Αύγουστο στο 3,3%, αρκετά πάνω από τον στόχο του 2% της ΕΚΤ, με την ενέργεια να αποτελεί τον βασικό παράγοντα της νέας επιτάχυνσης. Αυτό έχει περιορίσει δραστικά τα περιθώρια της Φρανκφούρτης να αγνοήσει το σοκ ως προσωρινό.
Από τις μειώσεις επιτοκίων επιστρέψαμε στις αυξήσεις
Η εξέλιξη είναι σημαντική γιατί ανατρέπει σε μεγάλο βαθμό την εικόνα που είχε δημιουργηθεί τα προηγούμενα χρόνια.
Μετά τον μεγάλο κύκλο αύξησης των επιτοκίων που ακολούθησε την πληθωριστική κρίση του 2022, η Ευρώπη είχε αρχίσει να προσβλέπει σε μια σταδιακή εξομάλυνση του κόστους χρήματος. Η νέα ενεργειακή αναταραχή, όμως, έφερε ξανά στο προσκήνιο τον πληθωριστικό κίνδυνο.
Το επιτόκιο καταθέσεων της ΕΚΤ βρίσκεται σήμερα στο 2,25% και μια αύξηση κατά 25 μονάδες βάσης θα το οδηγήσει στο 2,50%.
Το πιθανότερο σενάριο παραμένει ότι η ΕΚΤ δεν θέλει να δεσμευτεί για έναν μακρύ νέο κύκλο αυξήσεων. Ακόμη και μέσα στη Φρανκφούρτη υπάρχουν φωνές που θεωρούν ότι μετά την κίνηση του Σεπτεμβρίου θα πρέπει να αξιολογηθούν τα νέα δεδομένα πριν αποφασιστεί οποιαδήποτε συνέχεια.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τα επιτόκια θα αρχίσουν σύντομα να πέφτουν.
Και αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη αλλαγή για την πραγματική οικονομία.
Στην Ελλάδα το χρήμα είναι ήδη ακριβό
Τα τελευταία στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος δείχνουν πόσο έντονο παραμένει το πρόβλημα.
Τον Ιούλιο του 2026, το μέσο σταθμισμένο επιτόκιο των νέων δανείων προς νοικοκυριά και επιχειρήσεις διαμορφώθηκε στο 4,67%.
Την ίδια στιγμή, το μέσο επιτόκιο των νέων καταθέσεων ήταν μόλις 0,39%.
Η διαφορά μεταξύ των δύο έφτανε τις 4,28 ποσοστιαίες μονάδες.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η εικόνα ανά κατηγορία δανείου.
Τα νέα στεγαστικά με κυμαινόμενο επιτόκιο βρίσκονταν κατά μέσο όρο στο 3,53%, τα επιχειρηματικά δάνεια συγκεκριμένης διάρκειας στο 4,21%, ενώ για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις το αντίστοιχο επιτόκιο ήταν 4,45%.
Για δάνεια επιχειρήσεων έως 250.000 ευρώ, δηλαδή για ποσά που αφορούν κατά κύριο λόγο μικρότερες επιχειρήσεις, το μέσο επιτόκιο έφτασε τον Ιούλιο στο 5,07%.
Στα καταναλωτικά δάνεια τα επίπεδα είναι πολύ υψηλότερα: τα καταναλωτικά χωρίς συγκεκριμένη διάρκεια —στα οποία περιλαμβάνονται πιστωτικές κάρτες, ανοικτά δάνεια και υπεραναλήψεις— έφτασαν στο 14,55%.
Η εικόνα δείχνει ότι η ελληνική οικονομία μπαίνει στη νέα περίοδο νομισματικής σύσφιγξης χωρίς να έχει προηγηθεί ουσιαστική αποκλιμάκωση του κόστους χρηματοδότησης.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο τα νέα δάνεια
Η μεγαλύτερη ίσως πίεση αφορά το ήδη υπάρχον χρέος.
Σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος, το μέσο επιτόκιο στο σύνολο των υφιστάμενων δανείων αυξήθηκε τον Ιούλιο στο 4,81%, από 4,74% τον προηγούμενο μήνα.
Στα υφιστάμενα στεγαστικά δάνεια διάρκειας άνω των πέντε ετών το επιτόκιο ανέβηκε στο 3,72%, ενώ στα επιχειρηματικά αντίστοιχης διάρκειας έφτασε στο 4,38%.
Αυτό σημαίνει ότι η πίεση δεν αφορά αποκλειστικά όσους αποφασίζουν σήμερα να δανειστούν. Αφορά και μεγάλο μέρος όσων ήδη εξυπηρετούν δάνεια, ιδιαίτερα όπου υπάρχει κυμαινόμενη τιμολόγηση ή αναχρηματοδότηση υποχρεώσεων.
Και η χρηματοδότηση της οικονομίας δείχνει σημάδια κόπωσης
Η χρονική συγκυρία έχει ιδιαίτερη σημασία και για έναν ακόμη λόγο.
Τον Ιούλιο η καθαρή ροή τραπεζικής χρηματοδότησης προς τον ιδιωτικό τομέα ήταν αρνητική κατά 2,593 δισ. ευρώ, έναντι θετικής ροής 3,287 δισ. ευρώ τον Ιούνιο.
Στις επιχειρήσεις η καθαρή ροή ήταν αρνητική κατά 2,552 δισ. ευρώ, ενώ ο ετήσιος ρυθμός αύξησης της χρηματοδότησης του ιδιωτικού τομέα υποχώρησε στο 6,8% από 7,7% ένα μήνα νωρίτερα.
Ένας μήνας από μόνος του δεν αποτελεί απόδειξη αλλαγής τάσης. Δείχνει όμως ότι η πιθανή νέα αύξηση της ΕΚΤ έρχεται σε μια στιγμή κατά την οποία η πιστωτική επέκταση έχει ήδη επιβραδυνθεί.
Το ελληνικό παράδοξο των επιτοκίων
Υπάρχει, τέλος, ένα στοιχείο που δύσκολα περνά απαρατήρητο.
Την ώρα που ο μέσος καταθέτης απολαμβάνει απόδοση μόλις 0,39%, ο μέσος νέος δανειολήπτης πληρώνει 4,67%.
Προφανώς τα δύο μεγέθη δεν είναι απευθείας συγκρίσιμα — οι καταθέσεις και τα δάνεια έχουν διαφορετικές διάρκειες, κινδύνους και χαρακτηριστικά. Ωστόσο, το άνοιγμα της ψαλίδας αποτυπώνει πόσο άνισα μεταφέρεται η νομισματική πολιτική στην καθημερινότητα των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων.
Και αυτό μπορεί να γίνει ακόμη πιο σημαντικό εάν το επιτόκιο της ΕΚΤ φτάσει στο 2,50% και παραμείνει εκεί για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Η πραγματική είδηση είναι πόσο θα κρατήσουν ψηλά τα επιτόκια
Η συνεδρίαση της 10ης Σεπτεμβρίου έχει επομένως ιδιαίτερη σημασία, αλλά όχι μόνο για τις 25 μονάδες βάσης που πιθανότατα θα αποφασιστούν.
Το μεγάλο ερώτημα είναι τι θα πει η ΕΚΤ για τη συνέχεια.
Εάν η Κριστίν Λαγκάρντ αφήσει να εννοηθεί ότι το 2,50% αποτελεί το τέλος αυτού του σύντομου κύκλου σύσφιγξης, οι αγορές θα αρχίσουν να κοιτούν ξανά προς τη μελλοντική αποκλιμάκωση.
Εάν, αντίθετα, η ΕΚΤ διατηρήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων αυξήσεων, τότε το μήνυμα για την οικονομία θα είναι σαφώς πιο δύσκολο: η εποχή του ακριβού χρήματος δεν τελειώνει ακόμη.
Και για μια ελληνική οικονομία στην οποία ένα νέο δάνειο κοστίζει ήδη κατά μέσο όρο 4,67%, αυτό είναι πολύ σημαντικότερο από μια απλή μεταβολή κατά 0,25 ποσοστιαίες μονάδες.
Η πραγματική είδηση, με άλλα λόγια, δεν είναι μόνο ότι η ΕΚΤ ετοιμάζεται να αυξήσει ξανά τα επιτόκια. Είναι ότι οι προσδοκίες για γρήγορη επιστροφή σε φθηνότερο χρήμα απομακρύνονται ξανά.
