Η νίκη του Abdul El-Sayed στις προκριματικές εκλογές των Δημοκρατικών για τη Γερουσία στο Μίσιγκαν δεν είναι απλώς μία ακόμη εσωκομματική αναμέτρηση στις Ηνωμένες Πολιτείες. Είναι ένα πολιτικό γεγονός που αξίζει να διαβαστεί πολύ πέρα από τα αμερικανικά σύνορα.
Και ίσως ιδιαίτερα στην Ευρώπη.
Ο El-Sayed επικράτησε της βουλευτού Haley Stevens, μιας υποψηφιότητας που εξέφραζε πολύ περισσότερο το παραδοσιακό κομματικό κατεστημένο των Δημοκρατικών. Η νίκη του ήρθε σε μία από τις σημαντικότερες αμφίρροπες πολιτείες των ΗΠΑ και θεωρείται ήδη σημαντική επιτυχία της προοδευτικής πτέρυγας του Δημοκρατικού Κόμματος.
Η εύκολη ερμηνεία θα ήταν ότι οι Δημοκρατικοί «στρέφονται προς τα αριστερά».
Είναι όμως μια μάλλον επιφανειακή ανάγνωση.
Ο Robert Reich, πρώην υπουργός Εργασίας των ΗΠΑ, επισημαίνει στον Guardian ότι το πραγματικό πολιτικό μήνυμα δεν βρίσκεται τόσο στις παραδοσιακές ταμπέλες «αριστερά», «κέντρο» και «μετριοπαθείς». Κατά την άποψή του, οι ψηφοφόροι επέλεξαν έναν υποψήφιο που εμφανίστηκε διατεθειμένος να συγκρουστεί με μεγάλα οικονομικά συμφέροντα και με το πολιτικό και οικονομικό σύστημα που θεωρούν ότι δεν λειτουργεί πλέον προς όφελός τους.
Και εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της υπόθεσης.
Οι πολίτες δεν αναζητούν απλώς «περισσότερη Αριστερά». Αναζητούν πολιτική
Σε μεγάλο μέρος του δυτικού κόσμου, οι προοδευτικές και σοσιαλδημοκρατικές δυνάμεις συζητούν εδώ και χρόνια το ίδιο δίλημμα: πρέπει να κινηθούν προς το πολιτικό κέντρο για να κερδίσουν τους μετριοπαθείς ψηφοφόρους ή να επιστρέψουν σε πιο καθαρές αριστερές θέσεις για να κινητοποιήσουν την κοινωνική τους βάση;
Ίσως το πραγματικό ερώτημα να είναι διαφορετικό.
Οι πολίτες δεν ζητούν κατ’ ανάγκη περισσότερη ιδεολογία. Ζητούν περισσότερη πολιτική.
Ζητούν πολιτικές δυνάμεις που να μπορούν να εξηγήσουν γιατί, ενώ οι οικονομίες μεγαλώνουν και οι χρηματιστηριακές αγορές καταγράφουν υψηλές επιδόσεις, μεγάλα τμήματα της κοινωνίας αισθάνονται ότι η καθημερινότητά τους γίνεται δυσκολότερη.
Γιατί η κατοικία γίνεται απρόσιτη.
Γιατί το κόστος ζωής αυξάνεται.
Γιατί η εργασία δεν εγγυάται πάντοτε μια αξιοπρεπή ζωή.
Γιατί οι νέοι αισθάνονται ότι θα ζήσουν χειρότερα από τους γονείς τους.
Και κυρίως ζητούν πολιτικούς που δεν φοβούνται να προσδιορίσουν τα συμφέροντα με τα οποία πρέπει να συγκρουστούν για να αλλάξει αυτή η πραγματικότητα.
Ο Reich συνδέει ακριβώς αυτή την κρίση οικονομικής προσιτότητας με τη συγκέντρωση οικονομικής και πολιτικής ισχύος. Στη δική του ανάγνωση, η επιτυχία του El-Sayed εκφράζει μια αντίδραση απέναντι στην υπερβολική επιρροή των μεγάλων οικονομικών συμφερόντων πάνω στην πολιτική.
Το πρόβλημα της πολιτικής χωρίς σύγκρουση
Για πολλά χρόνια ένα μέρος της σοσιαλδημοκρατίας πίστεψε ότι η εκλογική επιτυχία περνά μέσα από την εξομάλυνση των διαφορών.
Λιγότερες συγκρούσεις.
Περισσότερη διαχείριση.
Περισσότερη τεχνοκρατική γλώσσα.
Μετακίνηση προς έναν υποτιθέμενο ασφαλή πολιτικό μέσο όρο.
Όμως υπάρχει ένα όριο σε αυτή τη στρατηγική.
Όταν οι κοινωνικές ανισότητες μεγαλώνουν, η πολιτική που αποφεύγει να συγκρουστεί με τα αίτια των ανισοτήτων αρχίζει να μοιάζει με διαχείριση του υπάρχοντος συστήματος.
Και τότε δημιουργείται ένα επικίνδυνο πολιτικό κενό.
Γιατί την κοινωνική δυσαρέσκεια κάποιος τελικά θα την εκφράσει.
Αν δεν την εκφράσει μια δημοκρατική προοδευτική πολιτική, μπορεί να την εκφράσει ο αυταρχικός λαϊκισμός.
Αυτό είναι ίσως και το βαθύτερο μήνυμα από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Τραμπισμός δεν αναπτύχθηκε μόνο πάνω σε πολιτισμικές ή ταυτοτικές συγκρούσεις. Αναπτύχθηκε και πάνω σε πραγματικές ανασφάλειες ανθρώπων που αισθάνθηκαν ότι το πολιτικό και οικονομικό σύστημα τούς εγκατέλειψε.
Η απάντηση σε αυτή την ανασφάλεια δεν μπορεί να είναι απλώς καλύτερη επικοινωνία.
Πρέπει να είναι καλύτερη πολιτική.
Μια νέα προοδευτική συμμαχία
Υπάρχει και μία δεύτερη διάσταση στη νίκη του El-Sayed.
Ο ίδιος είναι μουσουλμάνος, αιγυπτιακής καταγωγής, γιατρός και πρώην επικεφαλής δημόσιας υγείας του Ντιτρόιτ. Με τη νίκη του έγινε ο πρώτος μουσουλμάνος που κερδίζει το χρίσμα μεγάλου αμερικανικού κόμματος για τη Γερουσία.
Θα μπορούσε επομένως η υποψηφιότητά του να στηριχθεί αποκλειστικά στην πολιτική της ταυτότητας.
Δεν συνέβη αυτό.
Η πολιτική σημασία της επιτυχίας του βρίσκεται ακριβώς στην προσπάθεια οικοδόμησης μιας ευρύτερης κοινωνικής συμμαχίας γύρω από κοινά προβλήματα: την υγεία, το κόστος ζωής, την οικονομική ανασφάλεια, την κατοικία, την ανισότητα και την επιρροή του μεγάλου χρήματος στην πολιτική.
Αυτό μπορεί να αποτελέσει ένα πολύτιμο μάθημα και για την ευρωπαϊκή προοδευτική παράταξη.
Η σύγχρονη κοινωνία είναι αναμφίβολα πολύ πιο σύνθετη από εκείνη του 20ού αιώνα. Οι πολιτικές ταυτότητες είναι περισσότερες, οι κοινωνικές ομάδες πιο κατακερματισμένες και οι παραδοσιακές κομματικές ταυτίσεις ασθενέστερες.
Όμως η απάντηση στον κατακερματισμό δεν μπορεί να είναι περισσότερος κατακερματισμός.
Πρέπει να είναι η δημιουργία μιας νέας κοινωνικής πλειοψηφίας.
Μισθωτοί και ελεύθεροι επαγγελματίες. Νέοι που δεν μπορούν να βρουν προσιτή κατοικία. Μικρομεσαίοι που πιέζονται από το κόστος λειτουργίας και τον ανταγωνισμό των μεγάλων επιχειρήσεων. Οικογένειες που βλέπουν το διαθέσιμο εισόδημά τους να μειώνεται. Πολίτες που θέλουν ισχυρές δημόσιες υπηρεσίες, καλύτερη υγεία και παιδεία και μια δημοκρατία που δεν εξαρτάται από την οικονομική ισχύ λίγων.
Αυτή μπορεί να είναι η κοινωνική συμμαχία μιας σύγχρονης προοδευτικής πολιτικής.
Το μήνυμα για την ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία
Η Ευρώπη αντιμετωπίζει σήμερα τη δική της εκδοχή της ίδιας κρίσης.
Στεγαστική κρίση. Ακρίβεια. Ενεργειακή ανασφάλεια. Πίεση στη μεσαία τάξη. Δυσκολία των νέων να αποκτήσουν οικονομική αυτονομία. Αίσθηση ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται μακριά από την καθημερινότητα των πολιτών.
Παράλληλα, η ακροδεξιά επιχειρεί να μετατρέψει αυτές τις πραγματικές κοινωνικές ανασφάλειες σε φόβο απέναντι στον μετανάστη, στον διαφορετικό, στην Ευρώπη ή στους δημοκρατικούς θεσμούς.
Η προοδευτική απάντηση δεν μπορεί να είναι ούτε η αντιγραφή της ακροδεξιάς ούτε η υπεράσπιση του status quo.
Χρειάζεται μια τρίτη επιλογή: ριζοσπαστικός δημοκρατικός ρεαλισμός.
Πολιτικές που αλλάζουν μετρήσιμα τη ζωή των ανθρώπων.
Προσιτή κατοικία.
Ισχυρό κοινωνικό κράτος.
Καλύτεροι μισθοί και αξιοπρεπής εργασία.
Δίκαιη πράσινη μετάβαση.
Φορολογική δικαιοσύνη.
Ρύθμιση των μονοπωλίων.
Δημόσιες επενδύσεις.
Προστασία των δημοκρατικών θεσμών από την υπερβολική συγκέντρωση οικονομικής και επικοινωνιακής ισχύος.
Το πραγματικό δίλημμα
Γι’ αυτό η νίκη του Abdul El-Sayed έχει σημασία πολύ πέρα από το Μίσιγκαν.
Δεν αποδεικνύει ότι κάθε προοδευτικός υποψήφιος μπορεί να κερδίσει παντού. Ούτε ότι εξαφανίστηκαν οι πραγματικές πολιτικές και ιδεολογικές διαφορές μέσα στους Δημοκρατικούς. Και βέβαια η μεγάλη δοκιμασία για τον ίδιο θα είναι οι εκλογές του Νοεμβρίου απέναντι στον Ρεπουμπλικανό Mike Rogers.
Δείχνει όμως κάτι σημαντικότερο.
Ότι η εποχή κατά την οποία η προοδευτική πολιτική μπορούσε να περιορίζεται στη διαχείριση του υπάρχοντος μοντέλου φτάνει στα όριά της.
Οι κοινωνίες αναζητούν ξανά επιλογές.
Αναζητούν πολιτικούς που να παίρνουν θέση.
Που να εξηγούν ποιον θέλουν να εκπροσωπήσουν.
Που να μπορούν να συγκρουστούν όταν χρειάζεται.
Και που ταυτόχρονα να μπορούν να μετατρέψουν αυτή τη σύγκρουση σε συγκεκριμένες λύσεις για την καθημερινότητα.
Ίσως λοιπόν το πραγματικό δίλημμα της εποχής μας να μην είναι «Αριστερά ή Κέντρο».
Ούτε καν «μετριοπάθεια ή ριζοσπαστισμός».
Το πραγματικό δίλημμα είναι αν η δημοκρατική πολιτική θα ξαναβρεί τη δύναμη να αλλάζει τη ζωή των ανθρώπων ή αν θα αφήσει την κοινωνική οργή σε εκείνους που θέλουν να τη χρησιμοποιήσουν εναντίον της ίδιας της δημοκρατίας.
Και από αυτή την άποψη, το αποτέλεσμα στο Μίσιγκαν δεν αφορά μόνο την Αμερική.
Αφορά και εμάς.
