Τι μπορεί να εφαρμοστεί, πού υπάρχουν ευρωπαϊκά όρια και ποιο είναι το πραγματικό στοίχημα για νοικοκυριά και μικρομεσαίους
Συμπέρασμα: Δεν ισχύει ούτε ότι οι 11 παρεμβάσεις απαγορεύονται συλλήβδην από την Ευρώπη ούτε ότι μπορούν όλες να ψηφιστούν αυτούσιες. Οι περισσότερες έχουν εθνικό πεδίο εφαρμογής· οι δυσκολότερες είναι όσες μεταβάλλουν αναδρομικά συμβάσεις ή περιορίζουν τη δευτερογενή αγορά δανείων.
Η πολιτική σύγκρουση περνά από τα συνθήματα στους κανόνες
Μετά τη ΔΕΘ, το ιδιωτικό χρέος εξελίσσεται στο πρώτο καθαρό κοινωνικοοικονομικό μέτωπο κυβέρνησης και ΠΑΣΟΚ. Ο Νίκος Ανδρουλάκης προανήγγειλε πρόταση νόμου με 10+1 παρεμβάσεις. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπερασπίστηκε τον σημερινό εξωδικαστικό μηχανισμό, απέκλεισε ένα πλαίσιο που θα επιβράβευε στρατηγικούς κακοπληρωτές και υποστήριξε ότι προτάσεις του ΠΑΣΟΚ «χτυπάνε» σε ευρωπαϊκούς κανόνες.
Η κυβερνητική ένσταση είναι πολιτικά ισχυρή αλλά, όπως διατυπώθηκε στη συνέντευξη Τύπου, παραμένει γενική: δεν κατονομάζει ποια από τις έντεκα ρυθμίσεις προσκρούει σε ποια ακριβώς διάταξη. Ο σοβαρός έλεγχος πρέπει επομένως να γίνει πρόταση προς πρόταση.
Ούτε ο ισχύων μηχανισμός μπορεί να αγνοηθεί. Το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών καταγράφει έως το τέλος Ιουλίου 66.578 ολοκληρωμένες ρυθμίσεις, για αρχικές οφειλές €20,19 δισ., και εγκρισιμότητα περίπου 80% μετά την υποχρεωτική συμμετοχή των πιστωτών. Οι αριθμοί δείχνουν ότι το εργαλείο λειτουργεί για δεκάδες χιλιάδες οφειλέτες· δεν αποδεικνύουν, όμως, ότι καλύπτει κάθε βιώσιμο νοικοκυριό ή επιχείρηση που μένει εκτός.
Ο έλεγχος των 11 προτάσεων
1. Προστασία της κύριας κατοικίας
Μπορεί να θεσπιστεί εθνικά, εφόσον είναι στοχευμένη. Εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια, έλεγχος καλής πίστης και βιώσιμο σχέδιο πληρωμών είναι κρίσιμα. Μια γενική, μόνιμη ασυλία από την αναγκαστική εκτέλεση θα υπονόμευε την αξία των εξασφαλίσεων και θα προκαλούσε νομικές ενστάσεις. Άρα: εφαρμόσιμη ως δίχτυ ασφαλείας, όχι ως οριζόντια απαγόρευση πλειστηριασμών.
2. Νέα ρύθμιση έως 120 δόσεις προς το Δημόσιο
Είναι κυρίως εθνική επιλογή φορολογικής και ασφαλιστικής διοίκησης. Το εμπόδιο δεν είναι μια γενική ευρωπαϊκή απαγόρευση αλλά η δημοσιονομική επίπτωση, η συνέπεια απέναντι στους ενήμερους οφειλέτες και —για επιχειρήσεις— ο κίνδυνος επιλεκτικού πλεονεκτήματος. Χρειάζονται αυστηρά κριτήρια, προκαταβολή ή επιβράβευση συνέπειας και απώλεια της ρύθμισης όταν δεν τηρείται.
3. Ουσιαστική αλλαγή του εξωδικαστικού
Είναι από τις πιο εφαρμόσιμες προτάσεις. Η ευρωπαϊκή Οδηγία 2019/1023 ενθαρρύνει προληπτική αναδιάρθρωση και δεύτερη ευκαιρία για βιώσιμες επιχειρήσεις. Υπάρχει περιθώριο για βελτίωση του αλγορίθμου, σαφέστερη αιτιολόγηση απορρίψεων, ταχύτερες διαδικασίες και καλύτερη κάλυψη συνοφειλετών. Το ζητούμενο είναι μετρήσιμο: πόσοι βιώσιμοι οφειλέτες ρυθμίζουν και πόσοι ξανακοκκινίζουν.
4. Αυστηρότεροι κανόνες και λογοδοσία για servicers
Μπορεί να εφαρμοστεί και συνδέεται άμεσα με την Οδηγία 2021/2167, η οποία προβλέπει αδειοδότηση, εποπτεία, ορθή μεταχείριση και ενημέρωση των δανειοληπτών. Η Ελλάδα μπορεί να ενισχύσει ελέγχους, κυρώσεις, χρόνους απόκρισης, διαφάνεια υπολογισμού της οφειλής και κανόνες σύγκρουσης συμφερόντων. Απαιτείται, όμως, συγκεκριμένη αρχιτεκτονική εποπτείας — όχι μόνο αυστηρότερη ρητορική.
5. Δικαίωμα προαίρεσης πριν από πώληση σε fund
Είναι η νομικά δυσκολότερη παρέμβαση. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία επιδιώκει λειτουργική δευτερογενή αγορά μη εξυπηρετούμενων δανείων. Ένα γενικό δικαίωμα επαναγοράς σε αυθαίρετα χαμηλή τιμή θα μπορούσε να περιορίσει μεταβιβάσεις και συμβατικά δικαιώματα. Πιο ανθεκτική εκδοχή θα ήταν έγκαιρη ενημέρωση και χρονικά περιορισμένο δικαίωμα αντιστοίχισης της ίδιας οικονομικής προσφοράς, ίσως μόνο για σαφώς προστατευόμενες κατηγορίες.
6. Πραγματικά δικαιώματα απέναντι στην αναγκαστική εκτέλεση
Προθεσμία θεραπείας, πλήρης ενημέρωση, πρόσβαση στον φάκελο, έλεγχος νομιμότητας και προσωρινή αναστολή όσο εξετάζεται μια βιώσιμη ρύθμιση μπορούν να θεσπιστούν. Δεν μπορεί όμως η διαδικασία να γίνει τόσο αργή ή αβέβαιη ώστε η εκτέλεση να είναι πρακτικά αδύνατη. Το κλειδί είναι η αναλογικότητα και οι αυστηρές προθεσμίες.
7. Λύση για τα δάνεια σε ελβετικό φράγκο
Υπάρχει εθνικό περιθώριο για στοχευμένη μετατροπή, επιμερισμό συναλλαγματικής ζημίας ή ειδική ρύθμιση με εισοδηματικά κριτήρια. Μια υποχρεωτική, αναδρομική μετατροπή όλων των συμβάσεων σε παλαιά ισοτιμία θα είχε υψηλό νομικό και οικονομικό κόστος. Η προστασία από καταχρηστικούς όρους που αναγνωρίζει το ευρωπαϊκό δίκαιο καταναλωτή δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με οριζόντιο «κούρεμα».
8. Επιβράβευση του συνεπούς δανειολήπτη
Είναι εφαρμόσιμη αλλά αόριστη χωρίς ποσό και μηχανισμό. Μπορεί να πάρει τη μορφή μειωμένου επιτοκίου, επιστροφής τόκων, χαμηλότερων προμηθειών ή φορολογικού κινήτρου. Αν χρηματοδοτείται από το Δημόσιο, χρειάζεται κοστολόγηση· αν επιβάλλεται στις τράπεζες, χρειάζεται να είναι συμβατικά και εποπτικά καθαρή.
9. Προστασία της αναγκαίας αγροτικής γης
Μπορεί να υπάρξει στοχευμένη προστασία για ενεργούς αγρότες, με όρια έκτασης, σχέδιο βιωσιμότητας και δυνατότητα ρύθμισης. Μια απόλυτη απαγόρευση κατάσχεσης θα περιόριζε τη χρηματοδότηση του κλάδου, επειδή η γη λειτουργεί ως εξασφάλιση. Χρειάζεται ισορροπία ανάμεσα στη συνέχεια της παραγωγής και στα δικαιώματα του πιστωτή.
10. Δικαιότεροι κανόνες για τους εγγυητές
Είναι εφικτή η καλύτερη προσυμβατική ενημέρωση, η αναλογικότερη ευθύνη, η πρόσβαση στις ρυθμίσεις και η απαλλαγή όταν ολοκληρώνεται επιτυχώς ένα σχέδιο. Αναδρομική και γενική διαγραφή εγγυήσεων θα δημιουργούσε σοβαρό ζήτημα συμβάσεων και θα αύξανε το κόστος νέου δανεισμού.
11. Ακατάσχετος επαγγελματικός λογαριασμός
Μπορεί να εφαρμοστεί ως εθνικό μέτρο με ανώτατο όριο και αυστηρή ιχνηλασιμότητα. Στόχος πρέπει να είναι να συνεχίζει να λειτουργεί μια βιώσιμη μικρή επιχείρηση — μισθοδοσία, προμηθευτές, βασικά έξοδα — χωρίς να μετατρέπεται ο λογαριασμός σε καταφύγιο από νόμιμες οφειλές. Είναι από τις πιο άμεσα νομοθετήσιμες προτάσεις.
Τι δείχνει η πραγματική κλίμακα του προβλήματος
Η εξυγίανση των τραπεζικών ισολογισμών δεν σημαίνει ότι το ιδιωτικό χρέος εξαφανίστηκε. Μεγάλο μέρος των προβληματικών δανείων μεταφέρθηκε από τις τράπεζες σε εταιρείες διαχείρισης. Αυτό βελτιώνει τους τραπεζικούς δείκτες, αλλά η απαίτηση εξακολουθεί να βαραίνει τον οφειλέτη και την πραγματική οικονομία. Γι’ αυτό η αξιολόγηση δεν πρέπει να μένει μόνο στο ποσοστό μη εξυπηρετούμενων δανείων των τραπεζών, αλλά να καλύπτει και το απόθεμα που διαχειρίζονται οι servicers, τις βιώσιμες ρυθμίσεις και τις επανεντάξεις σε καθυστέρηση.
Οι μικρομεσαίοι και το όριο των €1,5 δισ.
Το δεύτερο μέτωπο αφορά τη χρηματοδότηση των μικρομεσαίων. Το ΠΑΣΟΚ υποστηρίζει ότι το νέο εργαλείο €1,5 δισ. μέσω της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας δεν αρκεί, επειδή τα δάνεια θα συνεχίσουν να αξιολογούνται από τις εμπορικές τράπεζες. Η ένσταση έχει βάση ως προς την πρόσβαση: μια δημόσια εγγύηση μειώνει τον κίνδυνο, αλλά δεν καταργεί τον πιστωτικό έλεγχο.
Από την άλλη, κανένα πρόγραμμα δεν μπορεί να μετατρέψει μια μη βιώσιμη επιχείρηση σε αξιόχρεη μόνο με φθηνότερο χρήμα. Το αποτελεσματικό μείγμα χρειάζεται τέσσερα εργαλεία: εγγυήσεις με πραγματικό επιμερισμό κινδύνου, μικροχρηματοδότηση για πολύ μικρές επιχειρήσεις, κεφάλαια ή συμμετοχική χρηματοδότηση για ανάπτυξη και προηγούμενη αναδιάρθρωση χρεών όπου ο ισολογισμός είναι ήδη επιβαρυμένος.
Ο αριθμός των περίπου 65.000 «αξιόχρεων» επιχειρήσεων, τον οποίο επικαλείται το ΠΑΣΟΚ αποδίδοντάς τον στην Ελληνική Ένωση Τραπεζών, χρειάζεται πλήρη μεθοδολογική δημοσίευση. Άλλο η επιχείρηση που πληροί σήμερα τα τραπεζικά κριτήρια, άλλο η βιώσιμη επιχείρηση που χρειάζεται εγγύηση ή αναδιάρθρωση και άλλο μια μη βιώσιμη μονάδα. Χωρίς αυτόν τον διαχωρισμό, ο αριθμός λειτουργεί περισσότερο πολιτικά παρά αναλυτικά.
Τελικά, τι πραγματικά μπορεί να εφαρμοστεί;
Άμεσα νομοθετήσιμες είναι η αναβάθμιση του εξωδικαστικού, η αυστηρότερη εποπτεία των servicers, ο προστατευμένος επαγγελματικός λογαριασμός με όρια και αρκετές βελτιώσεις για εγγυητές και οφειλέτες στην αναγκαστική εκτέλεση. Η προστασία κύριας κατοικίας, οι 120 δόσεις και η αγροτική γη μπορούν να σχεδιαστούν, αλλά απαιτούν στενή στόχευση και κόστος. Το δικαίωμα προαίρεσης και μια οριζόντια λύση για τα δάνεια σε ελβετικό φράγκο είναι οι δύο παρεμβάσεις με τη μεγαλύτερη νομική και χρηματοπιστωτική δυσκολία.
Άρα η σωστή πολιτική ερώτηση δεν είναι αν το ΠΑΣΟΚ «δικαιώνεται» ή αν η κυβέρνηση «ακυρώνει» το σχέδιο επικαλούμενη την Ευρώπη. Είναι αν η πρόταση νόμου θα προσδιορίζει δικαιούχους, κριτήρια, κόστος, μηχανισμό εποπτείας και συμβατότητα ανά άρθρο. Εκεί θα κριθεί αν πρόκειται για εφαρμόσιμη μεταρρύθμιση ή για κατάλογο εύλογων προθέσεων.
Και εκεί βρίσκεται το πραγματικό κοινωνικό διακύβευμα: να δοθεί δεύτερη ευκαιρία στον άνθρωπο ή στην επιχείρηση που μπορεί να επανέλθει, χωρίς να μεταφερθεί το κόστος στον συνεπή δανειολήπτη και χωρίς να μείνει το χρέος απλώς παρκαρισμένο εκτός τραπεζικών ισολογισμών.
πλήρους νομοθετικού κειμένου. Δεν αποτελεί νομική γνωμοδότηση.
