Λίγες ημέρες πριν δώσει το τελικό «ΟΚ» για την έναρξη του πολέμου με το Ιράν, στα τέλη Φεβρουαρίου, ο Ντόναλντ Τραμπ κάλεσε την τότε διευθύντρια Εθνικών Πληροφοριών των ΗΠΑ, Τούλσι Γκάμπαρντ, στο Οβάλ Γραφείο για να της θέσει ένα κρίσιμο ερώτημα: ήταν πράγματι μια ολοκληρωτική επίθεση η σωστή επιλογή;
Το Ιράν βρισκόταν, σύμφωνα με ανώτερους συνεργάτες του Αμερικανού προέδρου και τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, στο πιο αδύναμο σημείο του εδώ και δεκαετίες. Παρουσιαζόταν έτσι μια σπάνια ευκαιρία για να διαλυθεί το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα και, παράλληλα, να ενισχυθεί η υστεροφημία του Τραμπ ως ειρηνοποιού.
Το κρίσιμο ερώτημα ήταν εάν μια μεγάλης κλίμακας επίθεση θα μπορούσε να πετύχει τον στόχο της και, ενδεχομένως, να οδηγήσει ακόμη και στην ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος.
Η προειδοποίηση της Γκάμπαρντ
Η Γκάμπαρντ παρουσίασε στον Τραμπ τις εκτιμήσεις των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών. Σύμφωνα με ανθρώπους που γνωρίζουν τι ειπώθηκε στη συνάντηση, τον προειδοποίησε ότι η δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν πιθανότατα θα μπορούσε να φέρει στην εξουσία ένα ακόμη πιο σκληροπυρηνικό καθεστώς, περισσότερο διατεθειμένο να αποκτήσει πυρηνικά όπλα.
Παράλληλα, η Τεχεράνη θα μπορούσε να επιχειρήσει να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ, προκαλώντας σοβαρή αναταραχή στην παγκόσμια αγορά ενέργειας. Θα μπορούσε επίσης να εξαπολύσει επιθέσεις εναντίον αμερικανικών δυνάμεων και συμμάχων στη Μέση Ανατολή, δοκιμάζοντας την αμερικανική αποφασιστικότητα και την αξιοπιστία της Ουάσιγκτον απέναντι στους εταίρους της.
Οι επιφυλάξεις δεν προέρχονταν μόνο από τις υπηρεσίες πληροφοριών. Ανώτατοι στρατιωτικοί είχαν προειδοποιήσει ότι ένας πόλεμος θα προκαλούσε απώλειες, θα δημιουργούσε πιέσεις στα αποθέματα πυρομαχικών και θα επιβάρυνε περαιτέρω μια ήδη καταπονημένη αμερικανική στρατιωτική μηχανή.
Παρά τις προειδοποιήσεις, ο Τραμπ αποφάσισε να προχωρήσει.
Η επίθεση ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου και ο Αμερικανός πρόεδρος κάλεσε τους Ιρανούς να ανατρέψουν την κυβέρνησή τους.
Σχεδόν έξι μήνες αργότερα, όμως, η σύγκρουση που ο Τραμπ είχε υποσχεθεί ότι θα τελείωνε μέσα σε περίπου έξι εβδομάδες παραμένει χωρίς σαφή έξοδο.
Το Ιράν δεν υποχώρησε
Οι Φρουροί της Επανάστασης εξακολουθούν να διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στο Ιράν, ενώ η Τεχεράνη συνεχίζει να χρησιμοποιεί τα Στενά του Ορμούζ ως βασικό μοχλό πίεσης.
Το καθεστώς υπό τον Μοτζταμπά Χαμενεΐ, ο οποίος διαδέχθηκε τον πατέρα του μετά τον θάνατό του, δεν δείχνει σημάδια συνθηκολόγησης.
Το αδιέξοδο έχει οδηγήσει τον Τραμπ να εξετάζει ακόμη και το ενδεχόμενο να κηρύξει τη «νίκη» εφόσον ανοίξει η θαλάσσια οδός, ακόμη και χωρίς συνολική συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Η αμερικανική στρατηγική έχει πλέον μετατοπιστεί σε μεγάλο βαθμό προς τις κυρώσεις και την οικονομική πίεση, με τον Λευκό Οίκο να προσδοκά ότι η επιδείνωση της ιρανικής οικονομίας θα υποχρεώσει την Τεχεράνη να επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Βαρύ το τίμημα του πολέμου
Το τίμημα της εξάμηνης σύγκρουσης είναι ήδη σημαντικό.
Οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για περίπου 3.000 νεκρούς Ιρανούς και 18 Αμερικανούς στρατιωτικούς, ενώ το Πεντάγωνο έχει αναφέρει εκατοντάδες Αμερικανούς στρατιωτικούς τραυματίες. Παράλληλα, έχουν καταγραφεί ζημιές σε αμερικανικές βάσεις και εξοπλισμό, ενώ η παρατεταμένη επιχείρηση έχει επιβαρύνει τα αποθέματα πυρομαχικών.
Ο πόλεμος έχει επίσης πολιτικό κόστος για τον Τραμπ και τους Ρεπουμπλικανούς ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών.
«Όλα αυτά μπορούσαν να προβλεφθούν και είχαν προβλεφθεί», σχολίασε στους New York Times ο Έρικ Μπρούερ του Nuclear Threat Initiative, ο οποίος έχει υπηρετήσει σε κυβερνήσεις τόσο Δημοκρατικών όσο και Ρεπουμπλικανών.
Κατά την εκτίμησή του, υπάρχει άμεση σύνδεση ανάμεσα στην έναρξη ενός πολέμου χωρίς ξεκάθαρο πολιτικό στόχο και στις δυσκολίες που αντιμετωπίζει πλέον η αμερικανική διπλωματία στην προσπάθεια τερματισμού του.
Ο Λευκός Οίκος παρουσιάζει διαφορετική εικόνα
Ο Λευκός Οίκος, από την πλευρά του, υποστηρίζει ότι η στρατιωτική επιχείρηση έχει επιτύχει σημαντικούς στόχους.
Η εκπρόσωπος Ολίβια Γουέιλς υποστήριξε ότι ο Τραμπ έχει αποδεκατίσει τις στρατιωτικές και πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν και πλέον επιχειρεί να πιέσει την οικονομία της χώρας μέσω ναυτικού αποκλεισμού και κυρώσεων.
«Δεν θα επιτρέψει ποτέ στο Ιράν να αποκτήσει πυρηνικό όπλο», δήλωσε, καλώντας την Τεχεράνη να καταλήξει σε συμφωνία.
Το πρόβλημα είναι ότι η στρατιωτική υπεροχή δεν έχει μετατραπεί μέχρι στιγμής σε πολιτική λύση.
Πώς κέρδισε έδαφος η επιλογή του πολέμου
Στις αρχές του έτους, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, ο Τραμπ ήθελε άλλη μία ευκαιρία να επιδείξει την αμερικανική ισχύ, μετά την επιχείρηση του Ιουνίου 2025 εναντίον τριών ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων και την επιδρομή του Ιανουαρίου για τη σύλληψη του ηγέτη της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο.
Ο Νετανιάχου πρότεινε το Ιράν ως το επόμενο πεδίο δράσης.
Δεν συμφωνούσαν, όμως, όλοι στο περιβάλλον του Τραμπ.
Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς τάχθηκε υπέρ μιας πιο προσεκτικής προσέγγισης. Σύμφωνα με αξιωματούχους, υποστήριξε ότι υπήρχε πιθανότητα το Ιράν να αποδεχθεί μέσω διαπραγματεύσεων τη διάλυση του πυρηνικού του προγράμματος.
Μια συμφωνία θα εμπεριείχε ρίσκο, αλλά θα κόστιζε λιγότερο από έναν πόλεμο με απρόβλεπτες συνέπειες. Επιπλέον, η ιρανική οικονομία βρισκόταν ήδη υπό ασφυκτική πίεση λόγω των αμερικανικών κυρώσεων.
Εάν η διπλωματική οδός αποτύγχανε, υποστήριξε ο Βανς, ο Τραμπ θα διέθετε μεγαλύτερη νομιμοποίηση για μια γρήγορη και συντριπτική στρατιωτική επιχείρηση.
Τελικά, ο Αμερικανός πρόεδρος πείστηκε από τις παρουσιάσεις του Πενταγώνου για αποφασιστικές στρατιωτικές επιλογές.
Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ, ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου στρατηγός Νταν Κέιν και ο επικεφαλής της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ, ναύαρχος Μπραντ Κούπερ, τον ενημέρωσαν επανειλημμένα για σχέδια επιθέσεων εναντίον ιρανικών στόχων, μεταξύ άλλων εκτοξευτών πυραύλων, ραντάρ, εγκαταστάσεων παραγωγής όπλων, αποθηκών ναρκών και πολεμικών πλοίων.
Η λογική ήταν να συντριβούν οι στρατιωτικές δυνατότητες της Ισλαμικής Δημοκρατίας, ενώ παράλληλα το Ισραήλ θα εξουδετέρωνε την ανώτατη ηγεσία του Ιράν.
Οι πανηγυρισμοί για τον θάνατο του Χαμενεΐ και οι πρώτες αμφιβολίες
Λίγο μετά την έναρξη του πολέμου, ο διευθυντής της CIA Τζον Ράτκλιφ και ο Στιβ Γουίτκοφ, ένας από τους βασικούς απεσταλμένους του Τραμπ για το Ιράν, ενημέρωσαν τον πρόεδρο ότι το Ισραήλ είχε σκοτώσει τον ανώτατο ηγέτη Αλί Χαμενεΐ.
Ο Τραμπ ενθουσιάστηκε και τους ζήτησε να ανακοινώσουν τα νέα στους παρευρισκόμενους σε εκδήλωση συγκέντρωσης χρημάτων στο Μαρ-α-Λάγκο. Η αίθουσα ξέσπασε σε χειροκροτήματα.
Η ικανοποίηση, όμως, δεν κράτησε πολύ.
Οι απώλειες στο πεδίο των μαχών και οι ζημιές σε αμερικανικό εξοπλισμό και βάσεις άρχισαν να δημιουργούν ερωτήματα για το τι ακριβώς κέρδιζαν οι Ηνωμένες Πολιτείες από τη σύγκρουση.
Το κλείσιμο του Ορμούζ εκτόξευσε τις τιμές
Στις στρατιωτικές δυσκολίες προστέθηκε η αναταραχή στις αγορές ενέργειας.
Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν έπληξε μια θαλάσσια οδό από την οποία διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου, προκαλώντας σοβαρές αναταράξεις στις ενεργειακές αγορές.
Ηγέτες χωρών του Κόλπου, μεταξύ αυτών της Σαουδικής Αραβίας και του Κατάρ, επικοινώνησαν με τον Λευκό Οίκο ζητώντας τον τερματισμό των εχθροπραξιών και μια διπλωματική λύση που θα επέτρεπε σε όλες τις πλευρές να διασώσουν το κύρος τους.
Την ίδια στιγμή, Ρεπουμπλικανοί προειδοποιούσαν τον Τραμπ ότι ο πόλεμος έπληττε τις προοπτικές του κόμματος στις ενδιάμεσες εκλογές.
Από την κατάπαυση του πυρός στις νέες απειλές
Οι διπλωματικές προσπάθειες αρχικά δεν απέδωσαν, αλλά τελικά οδήγησαν σε κατάπαυση του πυρός.
Στις 17 Ιουνίου ήρθε μια σημαντική διπλωματική εξέλιξη: προσωρινή συμφωνία για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, η οποία άνοιγε τον δρόμο για 60 ημέρες διαπραγματεύσεων σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα.
Όταν άνθρωποι του περιβάλλοντός του ρώτησαν τον Τραμπ γιατί επέλεξε μια προσωρινή συμφωνία, εκείνος επικαλέστηκε εσωτερικές δημοσκοπήσεις του Λευκού Οίκου, σύμφωνα με τις οποίες σχεδόν οκτώ στους δέκα Αμερικανούς ήθελαν μια συμφωνία που θα τερμάτιζε τη σύγκρουση, ανεξάρτητα από το περιεχόμενό της.
Η συμφωνία, ωστόσο, δεν αποδείχθηκε αρκετή για να τερματίσει την κρίση.
Οι διαπραγματεύσεις κατέρρευσαν
Λίγο μετά την προσωρινή συμφωνία του Ιουνίου, η Τεχεράνη επανέλαβε τις επιθέσεις εναντίον πλοίων στα Στενά του Ορμούζ, κίνηση που ο Τραμπ θεώρησε προδοσία.
Στα τέλη Ιουλίου διέταξε μια νέα μεγάλη στρατιωτική επιχείρηση, αλλά τελικά έκανε πίσω έπειτα από παρεμβάσεις ηγετών της περιοχής που τον προέτρεψαν να αποφύγει μια νέα κλιμάκωση.
Η προθεσμία των 60 ημερών για τις πυρηνικές διαπραγματεύσεις εξέπνευσε στις 17 Αυγούστου χωρίς συμφωνία.
Πλέον, η Ουάσιγκτον επιστρέφει στην οικονομική πίεση. Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ ανακοίνωσε ότι ο Τραμπ στρέφεται σε μια εκστρατεία με στόχο να πλήξει αποφασιστικά την ιρανική οικονομία, στο πλαίσιο της «Operation Economic Outcast».
Παράλληλα, ο Τραμπ έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέας στρατιωτικής δράσης, ενώ οι διπλωματικές προσπάθειες συνεχίζονται με αβέβαιο αποτέλεσμα. Στις αρχές Αυγούστου είχε ανακοινώσει ότι ακυρώνει σχεδιαζόμενη επίθεση, επικαλούμενος διπλωματική πρόοδο, όμως η Τεχεράνη αργότερα αρνήθηκε ότι υπήρχαν άμεσες συνομιλίες με την Ουάσιγκτον.
Έξι μήνες μετά την έναρξη ενός πολέμου που υποτίθεται ότι θα τελείωνε μέσα σε λίγες εβδομάδες, η συζήτηση για «αλλαγή καθεστώτος», οι κυρώσεις, το Ορμούζ και η πυρηνική απειλή παραμένουν στο επίκεντρο.
Η βασική προειδοποίηση που είχε τεθεί ενώπιον του Τραμπ πριν από την έναρξη της σύγκρουσης παραμένει, επομένως, επίκαιρη: η στρατιωτική επικράτηση μπορεί να είναι πολύ διαφορετικό πράγμα από μια πολιτική νίκη. Και μέχρι στιγμής, η δεύτερη εξακολουθεί να αναζητείται.
