Λίγες ημέρες πριν από την επέτειο της εξέγερσης του 2022, δύο 20χρονες δίδυμες αδελφές βρίσκονται αντιμέτωπες με θάνατο και πολυετή φυλάκιση. Η Τεχεράνη εντείνει ξανά την πίεση για το υποχρεωτικό χιτζάμπ, ενώ κοινωνικές και εργατικές οργανώσεις δηλώνουν ότι ο αγώνας συνεχίζεται
Στις 16 Σεπτεμβρίου 2022, η 22χρονη Κούρδισσα Ιρανή Jina Mahsa Amini πέθανε σε νοσοκομείο της Τεχεράνης, τρεις ημέρες μετά τη σύλληψή της από την λεγόμενη «αστυνομία ηθών» για παραβίαση των κανόνων περί χιτζάμπ.
Ο θάνατός της άναψε τη μεγαλύτερη κοινωνική εξέγερση που είχε γνωρίσει το Ιράν εδώ και δεκαετίες.
Το σύνθημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» πέρασε από τις κουρδικές περιοχές σε ολόκληρη τη χώρα και από εκεί σε όλο τον κόσμο. Γυναίκες έβγαλαν δημόσια τις μαντίλες τους, νέοι κατέλαβαν πανεπιστήμια, εργάτες απέργησαν και εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι αμφισβήτησαν όχι απλώς έναν ενδυματολογικό κανόνα αλλά ένα ολόκληρο αυταρχικό σύστημα εξουσίας.
Τέσσερα χρόνια αργότερα, η μεγάλη εξέγερση των δρόμων μπορεί να έχει υποχωρήσει. Όμως η σύγκρουση που άνοιξε η Mahsa Amini δεν έχει τελειώσει.
Και αυτές τις ημέρες αποκτά ξανά ένα συγκλονιστικό ανθρώπινο πρόσωπο.
Δύο 20χρονες αδελφές, μία θανατική καταδίκη
Οι δίδυμες Taraneh και Romina Rahimi, σήμερα 20 ετών, συνελήφθησαν μετά τη συμμετοχή τους στις μεγάλες αντικυβερνητικές κινητοποιήσεις που ξέσπασαν τον Ιανουάριο του 2026 στο Ισφαχάν.
Σύμφωνα με την οικογένειά τους και δημοσιεύματα του Guardian και του Radio Farda, οι δύο νεαρές συνελήφθησαν από μασκοφόρους άνδρες και για μήνες η οικογένειά τους δεν γνώριζε πού κρατούνταν. Όταν η μητέρα τους κατάφερε τελικά να τις συναντήσει, η οικογένεια υποστηρίζει ότι έφεραν εμφανή σημάδια σοβαρής κακοποίησης.
Η Taraneh καταδικάστηκε σε θάνατο, ενώ η Romina σε 25 χρόνια φυλάκισης.
Οι συγγενείς τους καταγγέλλουν ότι οι ομολογίες αποσπάστηκαν υπό βασανιστήρια και απειλές και ότι η υπεράσπιση δεν είχε ουσιαστική πρόσβαση στη δικογραφία. Οι ισχυρισμοί αυτοί προέρχονται από την οικογένεια και οργανώσεις δικαιωμάτων και δεν έχουν επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα από τις ιρανικές αρχές.
Η υπόθεση δεν είναι μεμονωμένη.
Η Human Rights Watch κατήγγειλε στις 10 Σεπτεμβρίου ότι μέσα σε πέντε μήνες, από τα μέσα Μαρτίου έως το τέλος Αυγούστου, οι ιρανικές αρχές είχαν εκτελέσει τουλάχιστον 29 ανθρώπους που συνδέονταν με τις πρόσφατες αντικυβερνητικές κινητοποιήσεις. Ανάμεσά τους υπήρχαν ακόμη και νέοι 18 και 19 ετών.
Η οργάνωση κάνει λόγο για συνοπτικές και κατάφωρα άδικες δίκες, συχνά βασισμένες σε κατηγορίες εθνικής ασφάλειας και «ομολογίες» που οι κατηγορούμενοι δηλώνουν ότι αποσπάστηκαν υπό πίεση.
Το χιτζάμπ επιστρέφει στο επίκεντρο
Το καθεστώς, όμως, βρίσκεται αντιμέτωπο με ένα παράδοξο.
Μπορεί να κατέστειλε τη μαζική εξέγερση του 2022, αλλά δεν κατάφερε να επαναφέρει την κοινωνία στην κατάσταση που υπήρχε πριν από τη Mahsa Amini.
Σε πολλές μεγάλες πόλεις γυναίκες εξακολουθούν να εμφανίζονται δημόσια χωρίς χιτζάμπ, μετατρέποντας μια καθημερινή επιλογή σε διαρκή μορφή πολιτικής ανυπακοής.
Η Human Rights Watch καταγράφει ότι οι αρχές εξακολουθούν να επιβάλλουν τους κανόνες για το υποχρεωτικό χιτζάμπ μέσω διώξεων, προστίμων, κατασχέσεων αυτοκινήτων, κλεισίματος επιχειρήσεων και ψηφιακής παρακολούθησης. Παράλληλα, όμως, η εφαρμογή της αυστηρότερης νομοθεσίας έχει περιοριστεί σε ορισμένες περιπτώσεις από τον φόβο νέας κοινωνικής έκρηξης.
Τώρα οι πιέσεις επανέρχονται.
Στις 8 Σεπτεμβρίου, Ιρανός αξιωματούχος ανακοίνωσε ότι προετοιμάζεται νέα οδηγία για την αυστηρότερη εφαρμογή του υποχρεωτικού χιτζάμπ στα πανεπιστήμια, έναν από τους χώρους που βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή της εξέγερσης του 2022.
Η σύγκρουση, επομένως, επιστρέφει στο ίδιο ακριβώς σημείο από το οποίο ξεκίνησε.
Στο σώμα και την ελευθερία των γυναικών.
«Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» – τέσσερα χρόνια μετά
Η μεγαλύτερη ίσως αλλαγή που προκάλεσε η εξέγερση δεν αποτυπώνεται πλέον μόνο στις μαζικές διαδηλώσεις.
Αποτυπώνεται στην καθημερινότητα.
Η δημόσια άρνηση του χιτζάμπ από χιλιάδες γυναίκες, οι μικρές πράξεις ανυπακοής, η επιμονή των οικογενειών των θυμάτων να ζητούν δικαιοσύνη, τα ανεξάρτητα εργατικά και κοινωνικά δίκτυα και η επιβίωση του συνθήματος δείχνουν ότι η πολιτική σύγκρουση μετακινήθηκε από τις πλατείες μέσα στην ίδια την κοινωνία.
Και λίγες ημέρες πριν από την τέταρτη επέτειο, δέκα εργατικές και κοινωνικές οργανώσεις μέσα στο ίδιο το Ιράν εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση δηλώνοντας ότι συνεχίζουν τον αγώνα για ελευθερία, ισότητα, κοινωνική ασφάλεια και τερματισμό των εκτελέσεων και της καταστολής. Στην κοινή πρωτοβουλία συμμετέχουν μεταξύ άλλων εργαζόμενοι στον πετρελαϊκό κλάδο, νοσηλευτές, συνταξιούχοι, οργανώσεις γυναικών και κινήματα κατά της θανατικής ποινής.
Αυτό ίσως είναι και το σημαντικότερο στοιχείο.
Το «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» δεν έμεινε αποκλειστικά ένα κίνημα γυναικών απέναντι στο χιτζάμπ. Μετατράπηκε σε ένα ευρύτερο αίτημα πολιτικής ελευθερίας, κοινωνικής δικαιοσύνης και ισότητας.
Μια εξέγερση που δεν νίκησε – αλλά ούτε ηττήθηκε
Η ιρανική εξουσία παραμένει στη θέση της.
Οι φυλακές παραμένουν γεμάτες πολιτικούς κρατούμενους. Οι εκτελέσεις συνεχίζονται. Οι ακτιβιστές εξακολουθούν να διώκονται. Και η θανατική καταδίκη μιας 20χρονης κοπέλας δείχνει με τον πιο σκληρό τρόπο πόσο υψηλό μπορεί να παραμένει το τίμημα της διαμαρτυρίας.
Αλλά υπάρχει και η άλλη πλευρά.
Τέσσερα χρόνια μετά τον θάνατο της Mahsa Amini, το ιρανικό κράτος εξακολουθεί να αναγκάζεται να συζητά πώς θα επιβάλει ξανά το χιτζάμπ. Εξακολουθεί να φοβάται ότι η υπερβολική καταστολή μπορεί να προκαλέσει νέα εξέγερση. Και χιλιάδες γυναίκες εξακολουθούν καθημερινά να αμφισβητούν έναν από τους πιο συμβολικούς κανόνες πάνω στους οποίους οικοδομήθηκε η Ισλαμική Δημοκρατία.
Η Mahsa Amini πέθανε στις 16 Σεπτεμβρίου 2022.
Όμως τέσσερα χρόνια μετά, το σύνθημα που γεννήθηκε από τον θάνατό της εξακολουθεί να ακούγεται:
Γυναίκα. Ζωή. Ελευθερία.
Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη πολιτική ήττα ενός καθεστώτος: να μπορεί να διαλύσει μια διαδήλωση, αλλά να μην μπορεί πλέον να επαναφέρει τον φόβο που υπήρχε πριν από αυτήν.
