Η Σερβία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις σοβαρότερες πολιτικές κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών, καθώς ο πρόεδρος Aleksandar Vucic υπέβαλε την παραίτησή του και οδηγεί τη χώρα σε πρόωρες βουλευτικές εκλογές στις 25 Οκτωβρίου.
Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί μια κρίσιμη καμπή για τη χώρα, καθώς ένα φοιτητικό κίνημα, που γεννήθηκε μέσα από διαδηλώσεις κατά της διαφθοράς και της κυβερνητικής αδιαφάνειας, διεκδικεί την εξουσία και αμφισβητεί τη μακρόχρονη κυριαρχία του Βούτσιτς στο πολιτικό σκηνικό.
Πρόκειται για μια αναμέτρηση που παρακολουθείται στενά σε ολόκληρη την περιοχή των Δυτικών Βαλκανίων, όπου οι εξελίξεις στο Βελιγράδι έχουν σημαντικό αντίκτυπο πέρα από τα σύνορα της Σερβίας.
Παραίτηση και στροφή στην πρωθυπουργία
Ο Σέρβος πρόεδρος Aleksandar Vucic υπέβαλε την παραίτησή του προκειμένου να διεκδικήσει τη θέση του πρωθυπουργού σε πρόωρες βουλευτικές εκλογές που θα διεξαχθούν στις 25 Οκτωβρίου. Η κίνηση αυτή έρχεται καθώς το φοιτητικό κίνημα διαμορφώνει τη σοβαρότερη πρόκληση στην εξουσία του εδώ και περισσότερο από μια δεκαετία.
Ο Aleksandar Vucic, που κατέρχεται με το ψηφοδέλτιο του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος (SNS), κυριαρχεί στην σερβική πολιτική ζωή ως πρόεδρος ή πρωθυπουργός από το 2014. Εμποδιζόμενος να διεκδικήσει τρίτη προεδρική θητεία, επιδιώκει τώρα να παρατείνει την παραμονή του στην εξουσία μέσω της βουλευτικής ψήφου.
Η πρόεδρος της Βουλής, Ana Brnabic, στενή σύμμαχος του Βούτσιτς, θα ασκήσει καθήκοντα προέδρου μέχρι τη διεξαγωγή προεδρικών εκλογών. Ο Βούτσιτς δήλωσε ότι μία από τις τελευταίες πράξεις του ήταν η απονομή χάρης σε 49 άτομα, μεταξύ των οποίων 23 καταδικασθέντες σε σχέση με τις διαδηλώσεις.
Οι διαδηλώσεις που πυροδότησε η τραγωδία στον σιδηροδρομικό σταθμό
Οι εκλογές ακολουθούν σχεδόν δύο χρόνια διαδηλώσεων που προκλήθηκαν από τον θάνατο 16 ανθρώπων όταν κατέρρευσε τσιμεντένιο στέγαστρο στον σιδηροδρομικό σταθμό της βόρειας πόλης Νόβι Σαντ την 1η Νοεμβρίου 2024.
Έκτοτε, οι φοιτητές οργάνωσαν μερικές από τις μεγαλύτερες διαδηλώσεις στη Σερβία εδώ και δεκαετίες, φέρνοντας εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους στους δρόμους.
Οι διαδηλωτές κατηγορούν την κυβέρνηση για διαφθορά, έλλειψη διαφάνειας και πολιτική παρέμβαση στους κρατικούς θεσμούς.
Ο Aleksandar Vucic και οι σύμμαχοί του απορρίπτουν τις κατηγορίες ότι ευθύνονται για τα προβλήματα που επισημαίνουν οι διαδηλωτές.
Το φοιτητικό κίνημα «Οι Φοιτητές Νικούν»
Το φοιτητικό κίνημα συμμετέχει στις βουλευτικές εκλογές με το σύνθημα «Οι Φοιτητές Νικούν», με την υποστήριξη αρκετών κομμάτων της αντιπολίτευσης, μεταξύ των οποίων το Δημοκρατικό Κόμμα, το οποίο κάποτε ηγείτο ο πρώην Σέρβος πρόεδρος Μπόρις Τάντιτς.
Το ψηφοδέλτιό του περιλαμβάνει 250 υποψηφίους, ως επί το πλείστον πανεπιστημιακούς καθηγητές και επαγγελματίες από διάφορους τομείς. Η πλατφόρμα του ζητά έρευνες για φερόμενη παράνομη περιουσία, μέτρα κατά της διαφθοράς και της πολιτικής παρέμβασης στους δημόσιους θεσμούς, καθώς και μεγαλύτερη διαφάνεια στη χρήση δημόσιων πόρων.
Ορισμένες δημοσκοπήσεις υποδεικνύουν ότι το κίνημα που υποστηρίζεται από φοιτητές θα μπορούσε να αποτελέσει σοβαρή απειλή για το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα του Βούτσιτς, αν και η αξιοπιστία και η μεθοδολογία ορισμένων δημοσκοπήσεων είναι δύσκολο να επαληθευτούν ανεξάρτητα.
Ο Ντέγιαν Ίλιτς, εκδότης και αρθρογράφος με έδρα το Βελιγράδι, δήλωσε στο Al Jazeera ότι ο Βούτσιτς δεν πρέπει να πιστωθεί ότι επέλεξε ο ίδιος τη διεξαγωγή πρόωρων εκλογών.
«Ο Βούτσιτς δεν είναι ο μόνος παράγοντας σε αυτή τη χώρα. Ο κόσμος είπε ότι η Σερβία βρίσκεται σε κακή κατάσταση, ζήτησε εκλογές και τις επέβαλε», είπε ο Ίλιτς.
«Η κρίση μπορεί να ξεκινήσει μετά τις εκλογές»
Η Άιντα Τσόροβιτς, πρώην Σέρβα βουλευτής και ακτιβίστρια ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δήλωσε ότι ο θυμός εκτείνεται πέρα από το φοιτητικό κίνημα.
«Η Σερβία υφίσταται εσωτερική αλλαγή τους τελευταίους μήνες», είπε η Τσόροβιτς στο Al Jazeera.
«Φοβάμαι ότι η κρίση στη Σερβία μπορεί να ξεκινήσει μόνο μετά τις εκλογές της 25ης Οκτωβρίου», δήλωσε. «Αυτή η κυβέρνηση έχει καταλάβει τους θεσμούς, είναι βαθιά συνυφασμένη με το οργανωμένο έγκλημα και θα προσπαθήσει με κάθε δυνατό τρόπο να παραμείνει στην εξουσία».
Λίγες ώρες πριν από την παραίτησή του, ο Βούτσιτς δήλωσε στο CNN ότι αν κερδίσει η αντιπολίτευση, θα αναγνωρίσει τα αποτελέσματα και θα συγχαρεί τους αντιπάλους του το ίδιο βράδυ.
Μια ψηφοφορία υπό το βλέμμα όλης της περιοχής
Η πολιτική κρίση στη Σερβία παρακολουθείται στενά σε ολόκληρα τα Δυτικά Βαλκάνια.
Το Βελιγράδι διατηρεί στενούς πολιτικούς, οικονομικούς και πολιτιστικούς δεσμούς με τις σερβικές κοινότητες στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, το Μαυροβούνιο και το Κόσοβο, γεγονός που προσδίδει στις εξελίξεις στο Βελιγράδι σημαντική επιρροή πέρα από τα σύνορά του.
Η Τάνια Τόπιτς, επικεφαλής του γραφείου του Ιδρύματος Φρίντριχ Έμπερτ στη γειτονική Μπάνια Λούκα της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, δήλωσε ότι μια αλλαγή στην πολιτική κατεύθυνση της Σερβίας θα μπορούσε να μειώσει τις εντάσεις στην περιοχή.
«Είναι κρίσιμο να αλλάξει το παράδειγμα στην πολιτική της Σερβίας, διότι αυτό θα έφερνε ανακούφιση σε ολόκληρη την περιοχή», είπε η Τόπιτς στο Al Jazeera.
Δήλωσε ότι το Βελιγράδι στέλνει εδώ και χρόνια αντιφατικά μηνύματα στους γείτονές του, παρουσιαζόμενο ως υποστηρικτής της ειρήνης, της σταθερότητας και της ευημερίας, ενώ κατά την άποψή της συμβάλλει στις πολιτικές εντάσεις στην περιοχή.
Αυτή η επιρροή ήταν ιδιαίτερα σημαντική στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, είπε η Τόπιτς, ενώ και οι σχέσεις μεταξύ Σερβίας και Κροατίας έχουν επιδεινωθεί τα τελευταία χρόνια.
«Δεν πρέπει να περιμένουμε θαύματα από τη μια μέρα στην άλλη», παρατήρησε η Τόπιτς.
«Η αλλαγή του συστήματος αξιών θα ήταν μια μακρά και δύσκολη διαδικασία, αλλά πιστεύω ότι η απογοήτευση αν δεν έρθει η αλλαγή θα μπορούσε να έχει πιο σοβαρές και επιζήμιες συνέπειες, τόσο στη Σερβία όσο και σε ολόκληρη την περιοχή».
