Κοινό άρθρο Δημάρχου Αθηναίων, Χάρη Δούκα, και Ανδρέα Παπανδρέου, καθηγητή ΕΚΠΑ
Τα τελευταία χρόνια τα αρχικά ESG (Environment, Social, Governance) έχουν εισέλθει δυναμικά στο λεξιλόγιο των επιχειρήσεων, των επενδυτών και των δημόσιων οργανισμών. Συχνά, όμως, η συζήτηση περιορίζεται στις υποχρεώσεις συμμόρφωσης, στους δείκτες, στις αναφορές βιωσιμότητας και στις νέες ευρωπαϊκές απαιτήσεις. Αυτή είναι μόνο μία διάσταση του ζητήματος.
Η ουσία του ESG βρίσκεται βαθύτερα. Βρίσκεται στην προσπάθεια να ενσωματώσουμε στις οικονομικές και διοικητικές αποφάσεις παραμέτρους που για πολλά χρόνια παρέμεναν έξω από τους συμβατικούς ισολογισμούς: τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και τη χρήση φυσικών πόρων, τις συνθήκες εργασίας και τις κοινωνικές επιπτώσεις μιας δραστηριότητας, τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και την ποιότητα της διοίκησης. Με άλλα λόγια, να αποκτήσουμε μια πληρέστερη εικόνα για την πραγματική αξία, αλλά και για το πραγματικό κόστος, μιας οικονομικής δραστηριότητας.
Το ESG, επομένως, δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται απλώς ως μία ακόμη υποχρέωση συμμόρφωσης. Εκφράζει μια διαφορετική προσέγγιση στην επιχειρηματικότητα και στη διοίκηση, στην οποία η βιωσιμότητα μπορεί να λειτουργήσει ως πηγή ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος, να ενισχύσει την εμπιστοσύνη και να καταστήσει επιχειρήσεις και οργανισμούς περισσότερο ανθεκτικούς απέναντι στις προκλήσεις του μέλλοντος.
Σε αυτή τη μετάβαση, η Τοπική Αυτοδιοίκηση έχει έναν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο. Οι πόλεις είναι το επίπεδο στο οποίο η οικονομία συναντά την καθημερινότητα. Εκεί λειτουργούν οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, καταναλώνεται ενέργεια, παράγονται απορρίμματα, πραγματοποιούνται μετακινήσεις, παρέχονται κοινωνικές υπηρεσίες και γίνονται άμεσα αισθητές οι συνέπειες τόσο της κλιματικής αλλαγής όσο και των κοινωνικών ανισοτήτων.
Ο δήμος, επομένως, δεν είναι απλώς ένας δημόσιος οργανισμός που καλείται να περιορίσει το δικό του περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης αλλαγής για ολόκληρο το τοπικό οικοσύστημα, υποστηρίζοντας επιχειρήσεις και πολίτες, δημιουργώντας εργαλεία, κινητοποιώντας συνεργασίες και αναδεικνύοντας καλές πρακτικές.
Αυτή είναι η λογική που αναπτύσσεται στην Αθήνα.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Για μια μεγάλη επιχείρηση, η δημιουργία εξειδικευμένης ομάδας ESG, η παρακολούθηση πολλών δεικτών ή η προετοιμασία μιας αναφοράς βιωσιμότητας μπορούν να ενσωματωθούν σχετικά ευκολότερα στη λειτουργία της. Για ένα μικρό κατάστημα, μια επιχείρηση εστίασης ή μια μικρή εταιρεία υπηρεσιών, η πολυπλοκότητα και το κόστος μπορεί από μόνα τους να αποτελούν εμπόδιο.
Ένα σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση αποτελεί ο Οδηγός Εφαρμογής ESG Πρακτικών για τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον Δήμο Αθηναίων, τον οποίο αναπτύξαμε σε συνεργασία με τους καθηγητές Δημήτρη Μπάλιο (ΕΚΠΑ) και Ιωάννη Νικολάου (ΔΠΘ). Ο Οδηγός μεταφράζει ένα σύνθετο πεδίο κανόνων και προτύπων σε πρακτικές κατευθύνσεις για μικρές, μεσαίες και μεγάλες επιχειρήσεις, με εργαλεία αυτοαξιολόγησης, ενδεικτικούς δείκτες απόδοσης και αναφορές σε αναγνωρισμένα πρότυπα όπως το «Global Reporting Initiative (GRI)» και τα «European Sustainability Reporting Standards (ESRS)». Παράλληλα, προβλέπεται προσαρμογή στις ιδιαιτερότητες σημαντικών κλάδων της αθηναϊκής οικονομίας, όπως ο τουρισμός, η εστίαση και το λιανικό εμπόριο.
Η προσέγγιση, όμως, δεν αφορά μόνο τις επιχειρήσεις. Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει και έναν αντίστοιχο άξονα ESG για τον ίδιο τον Δήμο Αθηναίων ως οργανισμό, με συγκεκριμένες δράσεις, δείκτες επίδοσης και εργαλεία αυτοαξιολόγησης. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να ζητά από την τοπική οικονομία να αλλάξει χωρίς να θέτει αντίστοιχους στόχους και για τον τρόπο με τον οποίο η ίδια λειτουργεί.
Τον Οδηγό συμπληρώνει η ανάπτυξη ψηφιακών εργαλείων βιωσιμότητας για τις επιχειρήσεις της Αθήνας. Επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται εντός των ορίων του Δήμου Αθηναίων θα μπορούν να καταγράφουν βασικά στοιχεία της ESG επίδοσής τους και να αναπτύσσουν εντελώς δωρεάν τη δική τους αναφορά βιωσιμότητας («sustainability report»).
Το επόμενο βήμα αφορά την αναγνώριση και τη διάδοση των καλών πρακτικών. Σε αυτή τη λογική εντάσσονται τα «Athens ESG Awards», ένας νέος θεσμός του Δήμου Αθηναίων που φιλοδοξεί να αναδεικνύει πρωτοβουλίες με ουσιαστικό αποτύπωμα στους τρεις άξονες του Περιβάλλοντος, της Κοινωνίας και της Διακυβέρνησης.
Η προσέγγιση είναι και εδώ ευρύτερη. Τα βραβεία δεν απευθύνονται αποκλειστικά στις επιχειρήσεις. Περιλαμβάνουν τις υπηρεσίες και τους εργαζομένους του Δήμου Αθηναίων, επιχειρήσεις διαφορετικού μεγέθους, αλλά και πολίτες, εθελοντικές ομάδες και συλλογικές πρωτοβουλίες.
Η νέα αυτή πρωτοβουλία θα παρουσιαστεί τη Δευτέρα 14 Σεπτεμβρίου 2026, στο Σεράφειο του Δήμου Αθηναίων, σε ειδική εκδήλωση με τη συμμετοχή εκπροσώπων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, της επιχειρηματικής και ακαδημαϊκής κοινότητας και της κοινωνίας των πολιτών. Θα παρουσιαστούν η φιλοσοφία και οι βασικοί άξονες των «Athens ESG Awards», καθώς και η διαδικασία συμμετοχής επιχειρήσεων, οργανισμών, εργαζομένων και πολιτών. Η απονομή των βραβείων θα πραγματοποιηθεί τον Δεκέμβριο του 2026.
Με τον τρόπο αυτό διαμορφώνεται σταδιακά μια ενιαία αλυσίδα: καθοδήγηση, ψηφιακή υποστήριξη, μέτρηση και αναγνώριση. Το στοίχημα για την Αθήνα είναι να μετατρέψουμε το ESG από μια έννοια που συνδέεται κυρίως με τη συμμόρφωση σε ένα πρακτικό εργαλείο αλλαγής για την πόλη. Γιατί η μετάβαση σε μια πιο βιώσιμη, κοινωνικά δίκαιη και ανθεκτική Αθήνα δεν μπορεί να επιτευχθεί από έναν φορέα μόνο. Απαιτεί τη συμμετοχή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, της επιχειρηματικής και ακαδημαϊκής κοινότητας και, πάνω απ’ όλα, των ίδιων των πολιτών.
