Το πιο πρόσφατο επεισόδιο της διαρκούς παράστασης πολιτικής εικονικής πραγματικότητας, την οποία γράφει, σκηνοθετεί και πρωταγωνιστεί η κυβέρνηση Μητσοτάκη, μεταδόθηκε την περασμένη Κυριακή μέσω της καθιερωμένης αναρτήσεως του πρωθυπουργού.
Πρόκειται για ένα κείμενο που λειτουργεί περισσότερο ως διαφημιστικό φυλλάδιο παρά ως ενημέρωση, καθώς οι ειδήσεις παρατίθενται άτακτα, χωρίς καμία συνοχή πέραν της ανάγκης να προβληθεί το κυβερνητικό έργο ως διαρκής θρίαμβος.
Μέσα σε αυτό το συνονθύλευμα αυτοεπιβεβαίωσης, ο πρωθυπουργός αποφάσισε να αλλάξει θέμα και να μεταφερθεί νοητά στο Καστελλόριζο, που το χαρακτήρισε ως το ανατολικότερο άκρο της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επευφημώντας παράλληλα ένα σχέδιο 37 έργων στρατηγικής σημασίας.
Η επιλογή της λέξης νοητά είναι ίσως η μόνη σωτήρια λεπτομέρεια της δηλώσεως, καθώς αν η μεταφορά ήταν κυριολεκτική, ο πιλότος του αεροσκάφους θα αντιμετώπιζε σοβαρότατο πρόβλημα προσανατολισμού, αφού τα γεωγραφικά δεδομένα θα τον οδηγούσαν σε εντελώς διαφορετική κατεύθυνση από αυτήν που υπονοεί το κείμενο.
Το μείζον ζήτημα, ωστόσο, δεν είναι η ρητορική υπερβολή ή η ποιητική άδεια ενός πολιτικού λόγου, αλλά η γεωγραφική και θεσμική ανακρίβεια που διατυπώνεται με απόλυτη βεβαιότητα. Από την Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου 2026, σύμφωνα με την επίσημη κυβερνητική εκδοχή, το ανατολικότερο άκρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι το Καστελλόριζο.
Η δήλωση αυτή παραγνωρίζει θεμελιώδη γεωγραφικά και πολιτικά δεδομένα, καθώς τα ανατολικότερα σημεία της Ένωσης βρίσκονται στην Κύπρο, κράτος μέλος από το 2004, της οποίας το ανατολικότερο άκρο, το Ακρωτήριο Αποστόλου Ανδρέα στην Καρπασία, εκτείνεται πολύ ανατολικότερα από οποιοδήποτε ελληνικό νησί.
Ακόμη και αν περιοριστούμε στα όρια της ελληνικής επικράτειας, το Καστελλόριζο δεν παύει να είναι το ανατολικότερο άκρο της χώρας, αλλά αυτό δεν ταυτίζεται αυτομάτως με το ανατολικότερο άκρο της Ένωσης, εκτός αν η κυβέρνηση διαθέτει κάποια άγνωστη στο ευρύ κοινό χαρτογραφική μέθοδο που επαναπροσδιορίζει τα σύνορα κατά το δοκούν.
Η αναφορά αυτή δεν συνιστά απλό ολίσθημα γλώσσας ούτε στιγμιαία απροσεξία. Εντάσσεται σε μια ευρύτερη πρακτική επικοινωνιακής διαχείρισης της πραγματικότητας, όπου η κυβέρνηση επιλέγει να κατασκευάζει ένα σύμπαν στο οποίο κάθε δήλωση είναι εξ ορισμού αληθής, κάθε έργο είναι στρατηγικό και κάθε πρωτοβουλία είναι ιστορική.
Το γεγονός ότι η συγκεκριμένη δήλωση πέρασε απαρατήρητη από τον κυβερνητικό μηχανισμό και δεν διορθώθηκε εγκαίρως καταδεικνύει είτε άγνοια είτε αδιαφορία για τη στοιχειώδη γεωγραφία και τους θεσμούς της Ένωσης, την οποία ο πρωθυπουργός επικαλείται διαρκώς ως πλαίσιο αναφοράς. Το ερώτημα που τίθεται πλέον δεν είναι αν ο πρωθυπουργός γνωρίζει τα μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά αν κάποιος από τους συμβούλους του έχει την ευθύνη να τον ενημερώνει για τα αυτονόητα πριν από κάθε δημόσια τοποθέτηση.
Οι ερμηνείες που μπορούν να δοθούν είναι πολλές, καμία όμως κολακευτική. Η πρώτη εκδοχή θέλει τον άριστο των αρίστων να αγνοεί βασικά στοιχεία της ευρωπαϊκής γεωγραφίας, γεγονός που θα ήταν απλώς ανησυχητικό αν δεν συνδυαζόταν με τη βεβαιότητα που χαρακτηρίζει κάθε δήλωσή του.
Η δεύτερη εκδοχή υποστηρίζει ότι ο μοναδικός αξιόπιστος αντίπαλος του χάους έλειπε από το μάθημα της γεωγραφίας, με αποτέλεσμα να μεταφέρει την άγνοιά του σε επίπεδο εθνικής στρατηγικής.
Η τρίτη εκδοχή, ίσως η πιο συνωμοσιολογική αλλά όχι λιγότερο διασκεδαστική, κάνει λόγο για κρυφά σχέδια που αφορούν τη μεγαλόνησο και τα οποία δεν έχουν γίνει ακόμη γνωστά στο ευρύ κοινό, με το Καστελλόριζο να χρησιμοποιείται ως προκάλυμμα για ευρύτερες γεωπολιτικές επιδιώξεις.
Όποια εκδοχή και αν ισχύει, η απάντηση που θα ευνοούσε τον πρωθυπουργό και τους συμβούλους του δυστυχώς δεν υπάρχει, διότι η πραγματικότητα, όπως και η γεωγραφία, δεν προσαρμόζεται στις επικοινωνιακές ανάγκες της κυβερνήσεως.
Το επεισόδιο αυτό θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ασήμαντο, αν δεν αποτελούσε μέρος μιας σταθερής τακτικής όπου η κυβέρνηση παρουσιάζει μια εξιδανικευμένη εκδοχή της χώρας και της θέσης της στον κόσμο, αδιαφορώντας για την ακρίβεια των στοιχείων που παραθέτει.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι ένα αφηρημένο σχήμα που μπορεί να επαναπροσδιορίζεται ανάλογα με το ακροατήριο, ούτε τα σύνορά της είναι διαπραγματεύσιμα στο πλαίσιο μιας επικοινωνιακής στρατηγικής. Το Καστελλόριζο παραμένει ένα ακριτικό νησί με τεράστια στρατηγική και συμβολική σημασία, αλλά η σημασία του δεν ενισχύεται από ανακρίβειες που το τοποθετούν σε θέση που δεν κατέχει.
Αντίθετα, υπονομεύεται η αξιοπιστία της χώρας όταν ο πρωθυπουργός της εμφανίζεται να μην γνωρίζει ποια είναι τα όρια της Ένωσης της οποίας η χώρα του είναι μέλος.
Η κυβερνητική επικοινωνία έχει καταντήσει ένα κλειστό κύκλωμα αυτοαναφοράς, όπου οι δηλώσεις δεν ελέγχονται, οι ανακρίβειες δεν διορθώνονται και οι πολίτες καλούνται να αποδεχτούν μια εκδοχή της πραγματικότητας που συχνά απέχει παρασάγγας από τα γεγονότα. Το περιστατικό με το Καστελλόριζο είναι ένα ακόμη σύμπτωμα αυτής της παθολογίας.
Δεν πρόκειται για λάθος ενός ανθρώπου που μπέρδεψε δύο γεωγραφικούς όρους, αλλά για την κορυφή ενός παγόβουνου θεσμικής αμέλειας και επικοινωνιακής αλαζονείας. Όταν ο πρωθυπουργός μιας χώρας δηλώνει δημόσια ότι το ανατολικότερο άκρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι το Καστελλόριζο, το ζήτημα δεν είναι πλέον γεωγραφικό αλλά πολιτικό.
Και η πολιτική απάντηση δεν μπορεί να είναι άλλη από την επισήμανση ότι η πραγματικότητα δεν είναι σενάριο σειράς, τα σύνορα δεν αλλάζουν με αναρτήσεις και οι πολίτες δεν είναι θεατές μιας παράστασης που αγνοεί ακόμη και τα πιο βασικά δεδομένα του κόσμου στον οποίο ζουν.
