Γράφει ο Κωνσταντίνος Ταχτσίδης
Η επιστροφή της Ακροδεξιάς στην Ευρώπη παρουσιάζεται συχνά περίπου ως φυσικό φαινόμενο.
Σαν ένα τσουνάμι που δημιουργήθηκε χωρίς σεισμό, ήρθε από το πουθενά, σάρωσε κοινωνίες και κόμματα και απέναντί του οι δημοκρατικές δυνάμεις το μόνο που μπορούσαν να κάνουν ήταν απλά να αμυνθούν.
Δεν είναι έτσι και ας προσπαθήσουμε να το κάνουμε πενηνταράκια για τα παιδάκια στην τάξη που δεν καταλαβαίνουν ή δε θέλουν να καταλάβουν.
Ο προοδευτικός «ρεαλισμός» έγινε δεξιά μετατόπιση
Η Ακροδεξιά ενισχύθηκε επειδή υπήρχαν πραγματικές κοινωνικές συνθήκες που την τροφοδότησαν. Ακρίβεια, στεγαστική κρίση, ανασφάλεια, απορρύθμιση της αγοράς εργασίας και φόβος κοινωνικής υποβάθμισης.
Ενισχύθηκε όμως και επειδή ένα σημαντικό τμήμα του προοδευτικού χώρου εγκατέλειψε τη μάχη για το ποιος θα δώσει κατανοητή πολιτική ερμηνεία σε αυτή την ανασφάλεια.
Όταν η Αριστερά και η Κεντροαριστερά δεν εξηγούν στον εργαζόμενο γιατί ο μισθός του δεν φτάνει ώστε να ζήσει με αξιοπρέπεια, κάποιος άλλος θα του εξηγήσει γιατί πρέπει να φοβάται τον μετανάστη ή τα τρανς άτομα.
Για χρόνια, προοδευτικά κόμματα απαντούν στην άνοδο της Ακροδεξιάς με μια συνταγή που μοιάζει λογική μόνο στα κομματικά κατεστημένα, να γίνουν δηλαδή λιγότερο αριστερά.
Λίγο αυστηρότεροι στο μεταναστευτικό, λίγο πιο επιθετικοί στη δημόσια ασφάλεια, λίγοίγο πιο επιφυλακτικοί απέναντι στις μειονότητες, λίγο λιγότερο «δικαιωματικοί», λίγο περισσότερο πρόθυμοι να αποδείξουν ότι καταλαβαίνουν τις «ανησυχίες του μέσου πολίτη».
Μόνο που έτσι δεν μετακινούν την κοινωνία προς τον προοδευτικό χώρο, αλλά το ίδιο το πολιτικό κέντρο προς τα δεξιά.
Το αντίγραφο διαφημίζει το πρωτότυπο
Σε συγκριτική μελέτη 108 εκλογικών αναμετρήσεων στη Δυτική Ευρώπη, οι πολιτικοί επιστήμονες Werner Krause, Denis Cohen και Tarik Abou-Chadi δεν βρήκαν καμία ένδειξη ότι η υιοθέτηση πιο αντιμεταναστευτικών θέσεων από τα παραδοσιακά κόμματα περιορίζει την εκλογική δύναμη της ριζοσπαστικής Δεξιάς. Αντίθετα, στα ατομικά δεδομένα των ψηφοφόρων, η μετατόπιση των mainstream κομμάτων προς πιο συντηρητικές θέσεις συνδεόταν με αυξημένες διαρροές προς την Ακροδεξιά.
Σε δεύτερη μελέτη, οι πολιτικοί επιστήμονες Christopher J. Williams και Sophia Hunger, διαπίστωσαν ότι η υιοθέτηση του ρητορικού πλαισίου της Ακροδεξιάς δεν περιορίζει απλώς τη μεταξύ τους απόσταση, αλλά μπορεί να αυξάνει τη δημόσια σημασία του ίδιου του ζητήματος πάνω στο οποίο η Ακροδεξιά έχει χτίσει την πολιτική της ταυτότητα.
Δεν χρειάζεται λοιπόν να κερδίσει η Ακροδεξιά μια δημόσια συζήτηση.
Αρκεί να αποφασίζει για τι θα συζητάμε.
Πώς παραδώσαμε την απαίτηση για αλλαγή
Υπάρχει όμως και ακόμη μία -και ίσως σοβαρότερη- ευθύνη του προοδευτικού χώρου και αυτή είναι η αποδοχή ότι στην οικονομία «δεν υπάρχουν πολλά περιθώρια».
Όταν η πολιτική περιορίζεται στη διαχείριση της οικονομικής αρχιτεκτονικής των trickle down economics, όταν η αναδιανομή θεωρείται υπερβολή, η κρατική παρέμβαση αναχρονισμός, η ισχυρή φορολόγηση του πλούτου μη ρεαλιστική και η σύγκρουση με οικονομικά συμφέροντα επικίνδυνη, τότε η κοινωνική δυσαρέσκεια δεν εξαφανίζεται, απλώς μένει πολιτικά άστεγη.
Και τότε εμφανίζεται η Ακροδεξιά και προσφέρει μια πολύ απλούστερη εξήγηση διαγράφοντας κάθε ταξικό πρόσημο.
«Δεν φταίει η κατανομή του πλούτου, φταίει αυτός που είναι πιο αδύναμος και βρίσκεται ακόμη χαμηλότερα από εσένα. Μην κοιτάς πάνω προς τους πραγματικούς υπεύθυνους, αλλά κάτω προς αυτούς που σου κλέβουν τις δουλειές ή διεκδικούν δικαιώματα που είναι αντίθετα προς τις παραδόσεις μας, την πατρίδα, τη θρησκεία και την οικογένεια».
Και κάπου εδώ βρίσκεται το προοδευτικό βούτυρο στο ψωμί της νέας συντηρητικής Δεξιάς.
Όχι επειδή οι προοδευτικές δυνάμεις δημιούργησαν την Ακροδεξιά, αλλά επειδή κάθε φορά που εγκαταλείπουν τη δική τους πολιτική γλώσσα για να αποδείξουν ότι είναι «θεσμικές», «ρεαλιστικές» και ακίνδυνες για τις ελίτ, αφήνουν στην Ακροδεξιά περισσότερο χώρο να παρουσιάζεται ως η μόνη δύναμη που υπόσχεται πραγματική ρήξη.
Η δυσπιστία κατά του πολιτικού συστήματος δεν έπεσε από τον ουρανό ούτε την εισήγαγε η Ακροδεξιά.
Παρήχθη εσωτερικά, από κόμματα που για δεκαετίες υπόσχονταν στις προεκλογικές περιόδους αυτό ακριβώς που δήλωναν αδύνατο την επομένη των εκλογών, που αντιμετώπισαν τη διαφθορά ως «διαχρονική παθογένεια» και όχι ως δομικό ζήτημα και που εκπαίδευσαν τους πολίτες να νιώθουν ότι η εναλλαγή προσώπων δεν αλλάζει τίποτε ουσιώδες.
Όταν η διαφορά ανάμεσα στις επιλογές συρρικνώνεται στο ύφος, η αποχή και η οργή είναι ένα λογικό αποτέλεσμα.
Το «δημοκρατικό τόξο» έχει τώρα το θράσος να ζητά εμπιστοσύνη στο όνομα της προστασίας των θεσμών, χωρίς να εξηγεί γιατί οι θεσμοί έφτασαν να απαξιωθούν.
Έτσι, η Ακροδεξιά δεν χρειάζεται να αποδείξει ότι το σύστημα είναι σάπιο, αρκεί να υπενθυμίζει όσα το ίδιο το σύστημα παραδέχτηκε σιωπηρά για τον εαυτό του.
Η Ακροδεξιά υπόσχεται να αλλάξει τα πάντα, ώστε τελικά να μη χρειαστεί να αλλάξει τίποτα στην κατανομή της οικονομικής ισχύος.
Οι προοδευτικές δυνάμεις, αντίθετα, συχνά υπόσχονται να προστατεύσουν τη δημοκρατία χωρίς να αμφισβητήσουν τις κοινωνικέςκαι οικονομικές συνθήκες μέσα στις οποίες η αντιδημοκρατική πολιτική αποκτά ακροατήριο.
Έτσι όμως δεν αναχαιτίζεται η Ακροδεξιά.
Κανονικοποιείται το έδαφος πάνω στο οποίο αναπτύσσεται.
