Καθαρή είναι πλέον η εικόνα ακόμη και αν δεν ομολογείται επίσημα, ο Τραμπ σμπρώχνει με μια επιμονή προς μια εκεχειρία μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου όχι από ιδεολογία αλλά από ανάγκη.
Μια ανάγκη που γεννήθηκε από τις ίδιες του τις επιλογές. Η αιφνιδιαστική –και εμφανώς πιεστική– ανακοίνωση περί εκεχειρίας, πριν καν ο Μπενιαμίν Νετανιάχου δείξει διάθεση να ευθυγραμμιστεί, δεν ήταν διπλωματική κομψότητα, αλλά ένας κυνικός πολιτικός εξαναγκασμός.
Ήταν το μήνυμα ότι η Ουάσιγκτον δεν έχει πλέον την πολυτέλεια να περιμένει το Τελ Αβίβ. Γιατί; Διότι το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι ο Λίβανος. Είναι το Ιράν με το οποίο ο Αμερικανός πρόεδρος θέλει το συντομότερο μία συμφωνία ειρήνης. Και μάλιστα δεν μπορούσε να το πει πιο καθαρά, με τον δικό του πάντα τρόπο βέβαια: «Το Ιράν είναι μία αξιαγάπητη χώρα» είπε το βράδυ της Πέμπτης από το Λας Βέγκας, αφήνοντας τους πάντες άφωνους. Και χαρακτήρισε τον πόλεμο «μία μικρή παράκαμψη, που όμως έπρεπε να κάνουμε, επειδή αλλιώς θα μπορούσαν να γίνουν πολύ άσχημα πράγματα, αληθινό κακό», εννοώντας βέβαια τα πυρηνικά όπλα.
Μάλιστα ο Τραμπ δεν έκρυψε ότι βιάζεται, λέγοντας ότι η επόμενη συνάντηση μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν θα μπορούσε να διεξαχθεί το Σαββατοκύριακο και εκτίμησε ότι είναι πιθανή η παράταση της εκεχειρίας των δύο εβδομάδων στην οποία έχουν ήδη συμφωνήσει οι δύο πλευρές. «Θα δούμε τι θα συμβεί. Αλλά πιστεύω ότι είμαστε πολύ κοντά σε μια συμφωνία με το Ιράν», είπε, σημειώνοντας μάλιστα πως αν υπάρξει συμφωνία και αυτή υπογραφεί στο Ισλαμαμπάντ, ίσως να πάει και ο ίδιος εκεί. Και εκτίμησε ότι ο πόλεμος «μάλλον θα τελειώσει αρκετά σύντομα».
Η εκεχειρία ως «κλειδί» για την Τεχεράνη
Στο παρασκήνιο, η εξίσωση είναι απλή: χωρίς εκεχειρία στον Λίβανο, δεν υπάρχει τραπέζι διαπραγματεύσεων με το Ιράν. Η Τεχεράνη δεν πρόκειται να προσέλθει σε συνομιλίες όσο η Χεζμπολάχ δέχεται πλήγματα, το μέτωπο παραμένει ενεργό και όλη η περιοχή καταστρέφεται από τους ισραηλινούς βομβαρδισμούς, που προκαλούν ανθρωπιστική κρίση. Και χωρίς διάλογο με το Ιράν, δεν υπάρχει καμία προοπτική εκτόνωσης στο πιο κρίσιμο σημείο της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας: τα Στενά του Ορμούζ.
Εκεί ακριβώς φαίνεται η αγωνία του Τραμπ, που αντιλαμβάνεται ότι η επίθεση στο Ιράν έχει όρια και περιορισμένα αποτελέσματα σε σχέση με αυτά που ανέμενε όταν ξεκινούσε την έφοδο. Η κρίση που κλιμακώθηκε –με δική του συμβολή– απειλεί πλέον να ξεφύγει από κάθε έλεγχο, με άμεσες επιπτώσεις στις τιμές της ενέργειας, στις αγορές και στην ίδια την αμερικανική οικονομία. Η εκεχειρία στον Λίβανο δεν είναι στόχος. Είναι προϋπόθεση. Ένα απολύτως αναγκαίο βήμα για να ανοίξει μια πολύ πιο δύσκολη πόρτα: αυτή της διαπραγμάτευσης με το Ιράν.
Νετανιάχου: ο παράγοντας αστάθειας
Απέναντι σε αυτή την ανάγκη, ο Νετανιάχου εμφανίζεται ως ο βασικός παράγοντας επιβράδυνσης – αν όχι υπονόμευσης. Η στάση του είναι συνεπής, αλλά επικίνδυνη, καθώς δεν επιθυμεί τον τερματισμό καμίας σύγκρουσης. Ούτε στο Λίβανο, ούτε απέναντι στο Ιράν.
Η στρατηγική του βασίζεται στη διαρκή ένταση, στη συνεχή στρατιωτική πίεση και στην αντίληψη ότι η ισχύς μπορεί να επιβάλει λύσεις. Μόνο που αυτή η λογική αγνοεί ένα κρίσιμο δεδομένο: το Ιράν δεν είναι ούτε Χαμάς ούτε περιφερειακός παίκτης δεύτερης γραμμής.]\
Η αρχική υποτίμηση των δυνατοτήτων της Τεχεράνης –την οποία συμμερίστηκε και η Ουάσιγκτον με την άφρονα συμπεριφορά του Τραμπ– έχει ήδη αποδειχθεί λάθος. Και τώρα το κόστος αυτής της λανθασμένης εκτίμησης επιστρέφει με γεωπολιτικούς όρους.
Ο Τραμπ «διορθώνει» με πίεση αυτό που διόγκωσε με υπεροψία
Το παράδοξο είναι εμφανές: Ο Τραμπ καλείται τώρα να «ξεμπλέξει» από μια κρίση που ο ίδιος συνέβαλε να κλιμακωθεί. Με υπεροψία, με λάθος ανάγνωση της ιρανικής ισχύος και –κυρίως– με μια σχεδόν άκριτη ευθυγράμμιση με τις επιλογές Νετανιάχου, η Ουάσιγκτον εγκλωβίστηκε σε μια στρατηγική χωρίς καθαρή έξοδο.
Σήμερα, ο Αμερικανός πρόεδρος επιχειρεί το αντίθετο: Παρακάμπτει το Ισραήλ όταν χρειάζεται, επιβάλλει τετελεσμένα, πιέζει για αποκλιμάκωση. Όχι επειδή άλλαξε φιλοσοφία, αλλά επειδή άλλαξαν οι συσχετισμοί.
Το βασικό ερώτημα είναι αν αυτή η πίεση αρκεί. Ο Νετανιάχου δεν δείχνει διατεθειμένος να εγκαταλείψει τη στρατηγική της διαρκούς σύγκρουσης. Και όσο το Ισραήλ λειτουργεί ως αυτόνομος πόλος κλιμάκωσης, κάθε προσπάθεια διπλωματικής εκτόνωσης παραμένει εύθραυστη.
Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι αμείλικτη: χωρίς εκεχειρία στον Λίβανο, δεν υπάρχει Ιράν, δίχως Ιράν, δεν υπάρχει σταθερότητα στον Περσικό Κόλπο. Και χωρίς αυτή τη σταθερότητα, η κρίση δεν περιορίζεται – γενικεύεται.
Ο Τραμπ πιέζει γιατί δεν έχει άλλη επιλογή. Ο Νετανιάχου αντιστέκεται γιατί δεν θέλει άλλη στρατηγική. Και κάπου ανάμεσα, η Μέση Ανατολή ισορροπεί ξανά στο χείλος μιας κρίσης που κανείς δεν μπορεί πλέον να ελέγξει πλήρως – ούτε καν αυτοί που την πυροδότησαν.
