Σε μια ατμόσφαιρα που θυμίζει περισσότερο διογκούμενο πολιτικό θρίλερ παρά προγραμματική αντιπαράθεση, ο ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία οδεύει προς μία από τις πλέον δραματικές συνεδριάσεις της Κεντρικής Επιτροπής του, το ερχόμενο Σάββατο.
Οι διεργασίες στην Κουμουνδούρου έχουν ενταθεί σε τέτοιο βαθμό που πλέον τα πάντα κρίνονται σε οριακές ισορροπίες, με την ενότητα του κόμματος να κρέμεται από μία κλωστή, την Κοινοβουλευτική Ομάδα να απειλείται με νέες διαρροές και τον ίδιο τον πρόεδρο Σωκράτη Φάμελλο να δίνει μάχη επιβίωσης, προσπαθώντας να συγκρατήσει δυνάμεις που κινούνται φυγόκεντρα.
Οι εξελίξεις δεν είναι απλώς εσωκομματικές· αγγίζουν τον πυρήνα της στρατηγικής του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης ενόψει των επόμενων εθνικών εκλογών, αλλά και τη σχέση του με το νέο πολιτικό μόρφωμα που οικοδομεί ο πρώην πρόεδρος Αλέξης Τσίπρας, την ΕΛ.Α.Σ.
Το βασικό διακύβευμα της συνεδρίασης του Σαββάτου είναι ξεκάθαρο: θα παραμείνει ο ΣΥΡΙΖΑ στην απόφαση της προηγούμενης Κεντρικής Επιτροπής, η οποία ουσιαστικά απέκλειε την κάθοδο με αυτόνομο και ανταγωνιστικό ψηφοδέλτιο απέναντι στο σχήμα του Αλέξη Τσίπρα, ή θα υιοθετήσει τη γραμμή της εσωκομματικής μειοψηφίας, που επιμένει στην ανάγκη ο ΣΥΡΙΖΑ να κατέβει στις εκλογές με δική του εκλογική πρόταση, ακόμη και αν αυτό σημαίνει ανοιχτή σύγκρουση με τον πρώην ηγέτη του; Αυτό το δίλημμα είναι που έχει προκαλέσει ρήγμα και έχει φέρει το κόμμα αντιμέτωπο με το φάσμα μιας νέας διάσπασης, η οποία δεν θα περιοριστεί σε επίπεδο στελεχών, αλλά θα εκφραστεί άμεσα και στο κοινοβουλευτικό επίπεδο.
Σύμφωνα με διασταυρωμένες πληροφορίες των Παιχνιδιών Εξουσίας, το κλίμα είναι ήδη εκρηκτικό. Δεκαέξι περίπου βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ έχουν απευθυνθεί, ο καθένας ξεχωριστά αλλά με συντονισμένο τρόπο, στον Σωκράτη Φάμελλο και του έχουν στείλει ένα σαφές και αμετάκλητο μήνυμα: αν κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης της Κεντρικής Επιτροπής ο πρόεδρος του κόμματος αλλάξει την απόφαση που είχε ληφθεί στο προηγούμενο όργανο και συμπαραταχθεί με την αποκαλούμενη «τρόικα» της μειοψηφίας —στην οποία πρωταγωνιστούν ο Παύλος Πολάκης, ο Νίκος Παππάς και η Ρένα Δούρου— προκρίνοντας τη συγκρότηση ανταγωνιστικού ψηφοδελτίου απέναντι στην ΕΛ.Α.Σ. του Αλέξη Τσίπρα, τότε οι εν λόγω βουλευτές θα ανεξαρτητοποιηθούν άμεσα από τον ΣΥΡΙΖΑ. Πρόκειται για μια σαφέστατη προειδοποίηση που δείχνει ότι η λεγόμενη «φιλοτσιπρική» ή «προεδρική» πτέρυγα, παρότι έχει υποστεί σημαντικές απώλειες, διατηρεί ακόμη κρίσιμη κοινοβουλευτική επιρροή και είναι αποφασισμένη να τραβήξει την κόκκινη γραμμή στη μη αντιπαράθεση με τον πρώην πρόεδρο.
Η απειλή ανεξαρτητοποίησης δεκαέξι βουλευτών δεν είναι θεωρητική· το μαρτυρά και το γεγονός ότι το Σάββατο αναμένεται να παραιτηθεί από το βουλευτικό του αξίωμα ο Γιώργος Καραμέρος, μια κίνηση που θα επισημοποιήσει τη ρήξη και θα στείλει σήμα προς κάθε κατεύθυνση ότι οι διαρροές από την Κοινοβουλευτική Ομάδα είναι πλέον μη αναστρέψιμες. Και δεν θα είναι ο μόνος. Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, λίγο πριν ή λίγο μετά τη συνεδρίαση της Κεντρικής Επιτροπής, ακόμα τρία ή τέσσερα μέλη της Κοινοβουλευτικής Ομάδας θα υποβάλουν τις παραιτήσεις τους, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό των απωλειών σε κρίσιμα επίπεδα και αποδυναμώνοντας περαιτέρω τον κοινοβουλευτικό κορμό του κόμματος. Ο ΣΥΡΙΖΑ που μέχρι πρότινος αριθμούσε 47 βουλευτές μετά τις αποχωρήσεις των «6» και τη διαγραφή της Αθηνάς Λινού, βλέπει πλέον το κοινοβουλευτικό του μέγεθος να συρρικνώνεται επικίνδυνα, με άμεσες συνέπειες όχι μόνο στην κοινοβουλευτική του ισχύ αλλά και στην ίδια τη θέση του ως αξιωματική αντιπολίτευση.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο Σωκράτης Φάμελλος φαίνεται αποφασισμένος να μην υποχωρήσει από τη γραμμή που είχε χαραχθεί στην προηγούμενη Κεντρική Επιτροπή. Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι θα επιμείνει στη θέση πως ο ΣΥΡΙΖΑ δεν μπορεί και δεν πρέπει να κατέβει στις εθνικές εκλογές σε τροχιά μετωπικής αντιπαράθεσης με την ΕΛ.Α.Σ. και τον Αλέξη Τσίπρα. Η άποψή του είναι ότι μια τέτοια κίνηση θα οδηγούσε με μαθηματική ακρίβεια σε διάλυση του προοδευτικού χώρου και θα χάριζε τη νίκη στη Νέα Δημοκρατία, ενώ η μόνη υπεύθυνη στάση είναι η αναζήτηση συνεργασίας όλων των δυνάμεων που κινούνται στην ευρύτερη κεντροαριστερά και αριστερά. Ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ εξακολουθεί να τρέφει μια συγκρατημένη αισιοδοξία, η οποία βασίζεται σε ένα σενάριο που κυκλοφορεί στο παρασκήνιο: ότι ο Αλέξης Τσίπρας, ερχόμενος ο Σεπτέμβριος και με τις δημοσκοπικές πιέσεις να κλιμακώνονται, θα αναγκαστεί να αναθεωρήσει τη σημερινή ανένδοτη στάση του και να προσχωρήσει σε μια λογική ενιαίου μετώπου ή έστω εκλογικής συνεργασίας. Ωστόσο, τίποτα στην παρούσα φάση δεν δείχνει ότι αυτό το σενάριο έχει πιθανότητες να υλοποιηθεί. Αντιθέτως, όλες οι ενδείξεις συγκλίνουν στο ότι ο πρώην πρόεδρος προχωρά ακάθεκτος με το δικό του σχήμα, έχοντας ήδη συγκροτήσει οργανωτικό ιστό, επικοινωνιακή στρατηγική και δίκτυο συνεργατών που δουλεύουν με στόχο την αυτόνομη κάθοδο στις εκλογές. Το ακριβώς αντίθετο δηλαδή από την αναθεώρηση που προσδοκά ο Φάμελλος.
Την ίδια ώρα, ο εσωτερικός αντίπαλος του προεδρικού μπλοκ, ο Παύλος Πολάκης, έχει ανοίξει τα χαρτιά του με τον πλέον επίσημο τρόπο. Όπως είχαν αποκαλύψει τα Παιχνίδια Εξουσίας, ο Πολάκης έθεσε θέμα ηγεσίας στον ΣΥΡΙΖΑ, καθιστώντας σαφές ότι δεν αναγνωρίζει πλέον τον Σωκράτη Φάμελλο ως τον κατάλληλο ηγέτη για να οδηγήσει το κόμμα στις επόμενες εθνικές μάχες. Ταυτόχρονα, ανακοίνωσε και επισήμως την απόφασή του να είναι υποψήφιος για την προεδρία του κόμματος, σηματοδοτώντας την έναρξη μιας ανοιχτής και μάλλον σκληρής εσωκομματικής αναμέτρησης. Το κρίσιμο ερώτημα που πλανάται πάνω από τη συνεδρίαση του Σαββάτου είναι αν ο Πολάκης θα προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα και θα καταθέσει πρόταση μομφής κατά του Σωκράτη Φάμελλου στην Κεντρική Επιτροπή, ή αν θα περιοριστεί απλώς στην ανακοίνωση της υποψηφιότητάς του, αφήνοντας τις εσωκομματικές διαδικασίες να εξελιχθούν στο προσεχές διάστημα. Η κατάθεση πρότασης μομφής θα ανέβαζε κατακόρυφα το θερμόμετρο και θα μετέτρεπε τη συνεδρίαση σε πεδίο ολομέτωπης σύγκρουσης με απρόβλεπτες συνέπειες. Αντίθετα, μια απλή αναγγελία υποψηφιότητας θα επέτρεπε στο όργανο να ασχοληθεί με το κεντρικό πολιτικό δίλημμα της εκλογικής στρατηγικής, χωρίς να ανοίξει άμεσα το κεφάλαιο της ηγεσίας, αν και αυτό είναι μάλλον αναπόφευκτο βραχυπρόθεσμα.
Το μεγάλο ερώτημα σε ό,τι αφορά τους συσχετισμούς δύναμης μέσα στην ίδια την Κεντρική Επιτροπή είναι ποιος θα έχει την πλειοψηφία στην κρίσιμη ψηφοφορία του Σαββάτου. Όλες οι πληροφορίες που έρχονται από την Κουμουνδούρου και τα επιτελεία των δύο πλευρών συγκλίνουν σε μια εικόνα οριακής επικράτησης του Φάμελλου. Ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ φαίνεται ότι, παρά τις αποχωρήσεις μελών από την Κεντρική Επιτροπή που σημειώθηκαν το προηγούμενο διάστημα —αποχωρήσεις που προήλθαν κυρίως από τον χώρο της λεγόμενης «προεδρικής» πτέρυγας ως ένδειξη διαμαρτυρίας για τη νέα γραμμή— διατηρεί ακόμη την ικανότητα να συγκεντρώσει τον απαιτούμενο αριθμό ψήφων και να κερδίσει τη μάχη. Η υπολογιζόμενη πλειοψηφία του ωστόσο δεν είναι τέτοια που να επιτρέπει εφησυχασμό· είναι μια πλειοψηφία υπό αίρεση, που εξαρτάται από την ακριβή σύνθεση της συνεδρίασης, τις παρουσίες και την τυχόν μεταστροφή κάποιων στελεχών της τελευταίας στιγμής. Η μειοψηφία, από την πλευρά της, εκτιμά ότι υπάρχει μια δυναμική αλλαγής στάσεων σε ένα σημαντικό τμήμα των μελών της Κεντρικής Επιτροπής, που έχει θορυβηθεί από τον κίνδυνο συρρίκνωσης και περιθωριοποίησης του κόμματος και ενδέχεται να προκρίνει τελικά μια πιο επιθετική εκλογική στρατηγική, δηλαδή την κάθοδο με αυτόνομο ψηφοδέλτιο. Παράλληλα, η μειοψηφία ποντάρει και σε απουσίες από τη συνεδρίαση που θα επηρεάσουν τον τελικό συσχετισμό. Η πλέον χαρακτηριστική και βαριά απουσία αναμένεται να είναι αυτή της Όλγας Γεροβασίλη, ενός από τα κορυφαία στελέχη του κόμματος, η στάση της οποίας παρακολουθείται με τεράστιο ενδιαφέρον. Η ίδια, σύμφωνα με πληροφορίες, δεν σκοπεύει να παραστεί στη συνεδρίαση, επιλογή που διαβάζεται τόσο ως αποστασιοποίηση από τη διαδικασία όσο και ως έμμεση πίεση προς την πλευρά Φάμελλου, αφού η απουσία της αποδυναμώνει την προεδρική παράταξη και μπορεί να ανατρέψει τις λεπτές ισορροπίες.
Σε αυτό το πεδίο αβεβαιότητας, η ομάδα του Νίκου Παππά έδωσε το δικό της στίγμα στη συνεδρίαση που πραγματοποιήθηκε το βράδυ της Τρίτης. Η «ομάδα Παππά», που αποτελεί τον κορμό της εσωκομματικής αντιπολίτευσης μαζί με τους Πολάκη και Δούρου, φαίνεται να κινείται με έναν σύνθετο σχεδιασμό που στοχεύει στην αλλαγή της απόφασης της προηγούμενης Κεντρικής Επιτροπής, χωρίς ωστόσο να επιδιώκει, τουλάχιστον σε αυτή τη φάση, μια άμεση αναμέτρηση για την ηγεσία. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που διαρρέουν από τη συνεδρίαση, η ομάδα Παππά επιμένει με απόλυτο τρόπο στην αναθεώρηση της απόφασης του προηγούμενου οργάνου. Ο κύριος στόχος της είναι να εξασφαλίσει ότι ο ΣΥΡΙΖΑ θα κατέβει στις επόμενες εκλογές με δικό του ψηφοδέλτιο, απευθυνόμενος στο εκλογικό σώμα ως αυτόνομος και κεντρικός φορέας της προοδευτικής παράταξης, χωρίς να περιμένει τις κινήσεις του Αλέξη Τσίπρα. Θεωρούν ότι μια στάση αναμονής ή υποταγής στην πρωτοβουλία του πρώην προέδρου θα οδηγήσει τον ΣΥΡΙΖΑ σε στρατηγική ήττα, σε αποδυνάμωση του οργανωτικού του ιστού και σε μαζική φυγή στελεχών και ψηφοφόρων προς τη νέα δεξαμενή που δημιουργεί η ΕΛ.Α.Σ. Για την ομάδα αυτή, η απάντηση στην κίνηση Τσίπρα δεν μπορεί να είναι η ακινησία ή η προσδοκία μιας μελλοντικής συνεργασίας, αλλά η αποφασιστική πολιτική αντιπαράθεση με δική της πρόταση εξουσίας.
Την ίδια στιγμή, όμως, η ομάδα Παππά εμφανίζεται επιφυλακτική απέναντι σε μια πιθανή πρόταση μομφής κατά του Σωκράτη Φάμελλου στο πλαίσιο της συνεδρίασης της Κεντρικής Επιτροπής. Χαρακτηρίζουν μια τέτοια κίνηση «άκαιρη» και εκτιμούν ότι δεν θα εξυπηρετούσε τον σκοπό της πολιτικής επανατοποθέτησης του ΣΥΡΙΖΑ, αλλά αντιθέτως θα βύθιζε το κόμμα σε έναν εσωτερικό πόλεμο από τον οποίο δεν θα έβγαινε κανένας νικητής. Η συγκεκριμένη ομάδα θεωρεί αυτονόητη την παραίτηση Φάμελλου με βάση την πολιτική φθορά που έχει υποστεί και την αδυναμία του να διαχειριστεί την κατάσταση, όμως δεν επιθυμεί να συνδεθεί η όποια αλλαγή ηγεσίας με μια θεσμική εκτροπή ή με μια διαδικασία που θα την κατηγορήσουν ότι υπονομεύει τη δημοκρατική λειτουργία του κόμματος. Το ενδιαφέρον ερώτημα είναι τι θα πράξει η συγκεκριμένη ομάδα εάν τελικά ο Παύλος Πολάκης, ο οποίος κινείται πάντα με πιο επιθετική λογική, αποφασίσει να καταθέσει πρόταση μομφής κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης. Σε ένα τέτοιο σενάριο, η ομάδα Παππά θα βρεθεί μπροστά σε ένα δίλημμα: να στηρίξει μια κίνηση που θεωρεί άκαιρη αλλά που αντικειμενικά κινείται προς την ίδια κατεύθυνση με τις δικές της επιδιώξεις, ή να την απορρίψει, ρισκάροντας να διασπαστεί η αντιπολιτευτική πτέρυγα και να ενισχυθεί ο Φάμελλος. Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα ενδέχεται να κρίνει όχι μόνο την έκβαση της συνεδρίασης αλλά και τη δυνατότητα της μειοψηφίας να συνεχίσει να λειτουργεί ως συνεκτικό μπλοκ.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, ο Σωκράτης Φάμελλος δίνει μια μάχη που έχει χαρακτηριστικά πολιτικής επιβίωσης. Ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ αντιλαμβάνεται ότι η ηγετική του νομιμοποίηση δεν μπορεί να αντέξει μια ακόμη ήττα σε κεντρικό όργανο, πόσο μάλλον όταν αυτή η ήττα θα σημαίνει ότι το κόμμα του τον οδηγεί σε μια αντιπαράθεση με τον ιδρυτή του και πρώην πρωθυπουργό, μια προοπτική που ο ίδιος προσωπικά απεύχεται. Αυτό που προσπαθεί να κάνει είναι να κρατήσει ζωντανή την προοπτική της ενότητας, έστω και ως σενάριο, και να πείσει τα μέλη της Κεντρικής Επιτροπής ότι η μόνη υπεύθυνη στάση είναι η αναμονή και η προσπάθεια συνεννόησης. Το επιχείρημά του, όπως διατυπώνεται σε κατ’ ιδίαν συνομιλίες του, είναι ότι εάν ο ΣΥΡΙΖΑ τώρα σπεύσει να συγκροτήσει ανταγωνιστικό ψηφοδέλτιο, θα κλείσει οριστικά την πόρτα σε κάθε μελλοντική συνεργασία, θα φορτωθεί την ευθύνη για τη διάσπαση και θα βρεθεί αντιμέτωπος με ένα εκλογικό αποτέλεσμα που ενδέχεται να είναι καταστροφικό και για τις δύο πλευρές, εξυπηρετώντας τελικά μόνο τη ΝΔ. Από την άλλη, η πρότασή του για συνεργασία, παρότι εμφανίζεται ως ρεαλιστική και υπεύθυνη, αντιμετωπίζεται από τη μειοψηφία ως πολιτική αυτοκτονία, που οδηγεί σε εθελοδουλεία και παραίτηση από την ίδια την υπόσταση του ΣΥΡΙΖΑ.
Το δράμα της Κουμουνδούρου δεν είναι απλώς ένα επεισόδιο προσωπικών φιλοδοξιών, όπως καμιά φορά παρουσιάζεται, αλλά η κορύφωση μιας βαθιάς πολιτικής κρίσης που ξεκίνησε με τις απανωτές εκλογικές ήττες και κορυφώθηκε με την αποχώρηση του Αλέξη Τσίπρα από την ηγεσία και την ακόλουθη απόσχισή του. Το κόμμα που για χρόνια κυριαρχούσε στην κεντροαριστερά και στην αριστερά βρίσκεται σήμερα χωρίς ξεκάθαρη ταυτότητα, ανάμεσα σε ένα ηγετικό κενό και σε μια στρατηγική αμηχανία. Το Σάββατο, η Κεντρική Επιτροπή καλείται να απαντήσει στο αν ο ΣΥΡΙΖΑ θα παραμείνει ένα αυτόνομο πολιτικό υποκείμενο που διεκδικεί τη διακυβέρνηση της χώρας, ή θα μετατραπεί σε ένα κόμμα-δορυφόρο που περιμένει την κλήση του πρώην αρχηγού του, με την ελπίδα μιας συγκόλλησης που ολοένα και απομακρύνεται.
Οι επόμενες ώρες μέχρι τη συνεδρίαση θα είναι γεμάτες παρασκηνιακές διαβουλεύσεις, προσπάθειες μεταπείθους και ζυμώσεις που θα καθορίσουν τους ακριβείς αριθμούς. Το μόνο βέβαιο είναι ότι τίποτα δεν είναι προδιαγεγραμμένο και ότι ο ΣΥΡΙΖΑ, για ακόμη μια φορά στη μακρά ιστορία του, θα παίξει τα ρέστα του στο τραπέζι μιας εσωτερικής σύγκρουσης που ίσως αποδειχθεί η μητέρα όλων των μαχών. Και όπως σε κάθε τέτοια μάχη, θα υπάρξουν νικητές και ηττημένοι, αλλά κυρίως θα υπάρξουν σπασμένοι δεσμοί, τραυματισμένες σχέσεις και ένα τοπίο που στη συνέχεια κανείς δεν θα μπορεί να αναγνωρίσει όπως ήταν πριν.
