Από την τραγωδία του σιδηροδρομικού σταθμού και τις μαζικές διαδηλώσεις στην εκλογική αναμέτρηση – Ένα κίνημα χωρίς παραδοσιακό αρχηγό δοκιμάζει την αντοχή του στην κάλπη
Όλα άρχισαν από μια τραγωδία.
Η κατάρρευση τμήματος του σιδηροδρομικού σταθμού στο Νόβι Σαντ τον Νοέμβριο του 2024 και ο θάνατος ανθρώπων μετατράπηκαν σταδιακά σε κάτι πολύ μεγαλύτερο από ένα αίτημα απόδοσης ευθυνών.
Για χιλιάδες νέους Σέρβους έγινε σύμβολο μιας ευρύτερης κρίσης εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς, το κράτος και το πολιτικό σύστημα.
Σχεδόν δύο χρόνια αργότερα, το φοιτητικό κίνημα επιχειρεί το δυσκολότερο βήμα: να μεταφέρει τη δυναμική του δρόμου στην κάλπη.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Βήματος International που έστειλες, οι φοιτητές προετοιμάζονται για την εκλογική αναμέτρηση της 25ης Οκτωβρίου, με ψηφοδέλτιο 250 υποψηφίων και χωρίς έναν κλασικό κομματικό αρχηγό. Το ίδιο το Βήμα παρουσιάζει το θέμα ως μετάβαση «από την τραγωδία του Νόβι Σαντ στην κάλπη».
Ένα κίνημα χωρίς αρχηγό
Αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του σερβικού πειράματος.
Το κίνημα αναπτύχθηκε οριζόντια. Συνελεύσεις, πανεπιστήμια, ομάδες εργασίας και αποκεντρωμένες διαδικασίες πήραν τη θέση της κλασικής κομματικής ιεραρχίας.
Αυτή η δομή αποτέλεσε πλεονέκτημα στις διαδηλώσεις: ήταν δυσκολότερο να προσωποποιηθεί ή να αποδυναμωθεί το κίνημα με την απομάκρυνση ενός ηγέτη.
Η κάλπη, όμως, λειτουργεί διαφορετικά.
Χρειάζεται πρόγραμμα, υποψήφιους, εκλογικούς αντιπροσώπους, χρηματοδότηση, επικοινωνία και τελικά ανθρώπους που θα αναλάβουν θεσμική ευθύνη.
Και εδώ βρίσκεται το μεγάλο πείραμα της Σερβίας.
Η σκιά των Τεμπών
Για τον Έλληνα αναγνώστη, η ιστορία του Νόβι Σαντ έχει αναπόφευκτες συνειρμικές ομοιότητες με τα Τέμπη — όχι επειδή οι δύο υποθέσεις είναι ίδιες, αλλά επειδή και στις δύο μια σιδηροδρομική τραγωδία άνοιξε πολύ ευρύτερη δημόσια συζήτηση για κρατική λειτουργία, λογοδοσία, ασφάλεια και εμπιστοσύνη στους θεσμούς.
Στη Σερβία αυτή η συζήτηση απέκτησε τελικά οργανωμένη πολιτική έκφραση.
Και γι’ αυτό η 25η Οκτωβρίου έχει ενδιαφέρον πολύ πέρα από τα σύνορα της χώρας.
Το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσες ψήφους θα συγκεντρώσουν οι φοιτητές. Είναι εάν ένα κίνημα που γεννήθηκε στον δρόμο, χωρίς παραδοσιακή κομματική δομή και χωρίς κεντρικό αρχηγό, μπορεί να περάσει από τη διαμαρτυρία στη θεσμική πολιτική χωρίς να χάσει τα χαρακτηριστικά που το έκαναν μαζικό.
Αν τα καταφέρει, η Σερβία μπορεί να αποτελέσει μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ευρωπαϊκή περίπτωση για το πώς μια νέα γενιά επιχειρεί να μετατρέψει την απαίτηση για λογοδοσία σε πολιτική εκπροσώπηση.
