Η υπογραφή του μνημονίου συναντίληψης 14 σημείων ανάμεσα στον Ντόναλντ Τραμπ και το Ιράν, με φόντο την προκλητική χλιδή των Βερσαλλιών, επισφραγίζει με τον πιο ηχηρό τρόπο μια ιστορική πραγματικότητα που πλέον δεν κρύβεται: η αμερικανική ηγεμονία διέρχεται μια βαθιά, δομική κρίση. Παρά τις προσπάθειες του Εμανουέλ Μακρόν να ενδύσει τη συνάντηση με τον μανδύα του ιστορικού συμβολισμού, η αλήθεια είναι πολύ πιο πεζή. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες επέλεξαν για ακόμη μία φορά να επενδύσουν στην κολακεία του υπερτροφικού «εγώ» ενός πλανητάρχη που συμπεριφέρεται ως επίδοξος μονάρχης. Ωστόσο, η αλλοπρόσαλλη στρατηγική, η τάση επιβολής μέσω της ισχύος και οι συνεχείς κυβιστήσεις οδήγησαν την Ουάσιγκτον σε μια διπλωματική υποχώρηση που αγγίζει τα όρια της γελοιοποίησης, αποδεικνύοντας ότι ο βασιλιάς είναι πλέον γυμνός.
Αυτή η εξέλιξη δεν αποτελεί κεραυνό εν αιθρία, αλλά τη συνέχεια μιας φθίνουσας πορείας. Από τη χαοτική αποχώρηση από το Αφγανιστάν το 2021, που επανέφερε τους Ταλιμπάν στην εξουσία, μέχρι την αιματηρή και άκαρπη εκστρατεία στο Ιράκ, οι ψευδαισθήσεις για έναν «αμερικανικό 21ο αιώνα» έχουν διαλυθεί. Μετά από 107 ημέρες πολεμικών επιχειρήσεων και παρά τις κραυγές για παράδοση άνευ όρων, ο Τραμπ αναγκάστηκε να προσυπογράψει ένα κείμενο που ικανοποιεί σχεδόν πλήρως τους όρους της Τεχεράνης. Η εικόνα της άτρωτης στρατιωτικής υπερδύναμης, πάνω στην οποία βασίστηκε η αποτρεπτική ισχύς των ΗΠΑ μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, δέχτηκε ένα καίριο πλήγμα.
Σε επίπεδο περιεχομένου, η συμφωνία μοιάζει εξαιρετικά ετεροβαρής υπέρ του Ιράν. Το μόνο χειροπιαστό κέρδος για την Ουάσιγκτον είναι η ιρανική δέσμευση για μη απόκτηση πυρηνικών όπλων, μια κατάσταση που ίσχυε ούτως ή άλλως προπολεμικά. Στον αντίποδα, η Τεχεράνη διατηρεί το πυραυλικό της πρόγραμμα ανέπαφο, κρατά το εμπλουτισμένο ουράνιο στο έδαφός της με την προοπτική μιας χαλαρής «αραίωσης» υπό την επίβλεψη του ΟΗΕ, και αποκτά αναβαθμισμένο ρόλο στον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ. Επιπλέον, η συμφωνία προβλέπει άρση των κυρώσεων, αποδέσμευση πόρων και ένα νεφελώδες επενδυτικό πρόγραμμα 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την ανασυγκρότηση της ιρανικής οικονομίας. Αυτές οι παραχωρήσεις προδίδουν την απελπισία της κυβέρνησης Τραμπ να τερματίσει ένα μέτωπο που απειλούσε την παγκόσμια οικονομία και τη δική του εκλογική τύχη ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.
Η προσπάθεια του Αμερικανού προέδρου να παρουσιάσει την αναδίπλωση ως θρίαμβο, ισχυριζόμενος στη σύνοδο της G7 ότι η επιστροφή των κεφαλαίων προστατεύει την αξιοπιστία του δολαρίου, δεν έπεισε το εσωτερικό του ακροατήριο. Στους κόλπους των Ρεπουμπλικανών η δυσαρέσκεια είναι έντονη, με τον γερουσιαστή Τεντ Κρουζ να κάνει λόγο για κακές συμβουλές προς τον πρόεδρο και τον Μπιλ Κάσιντι να χαρακτηρίζει τη συμφωνία ως τη χειρότερη αποτυχία της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής εδώ και δεκαετίες, σημειώνοντας χαρακτηριστικά ότι ο Ρόναλντ Ρίγκαν θα στριφογυρίζει στον τάφο του. Από την άλλη πλευρά, οι Δημοκρατικοί, αν και ανακουφισμένοι από το τέλος των εχθροπραξιών, ζητούν πιεστικά εξηγήσεις για το τι παραπάνω προσφέρει αυτή η διευθέτηση σε σχέση με τη συμφωνία του Ομπάμα το 2015, την οποία ο Τραμπ είχε καταγγείλει.
Η επόμενη ημέρα παραμένει εξαιρετικά αβέβαιη. Η δίμηνη προθεσμία για την οριστικοποίηση της συμφωνίας φαντάζει ανεπαρκής, ειδικά από τη στιγμή που το Ισραήλ αισθάνεται προδομένο, αρνείται να αποχωρήσει από τον Λίβανο και συνεχίζει τις επιχειρήσεις στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη. Το Παλαιστινιακό παραμένει η μόνιμη, ανοιχτή πληγή που θα τροφοδοτεί την περιφερειακή αστάθεια, όσο κι αν το «Συμβούλιο Ειρήνης» του Τραμπ αποδεικνύεται κενό περιεχομένου. Ο δρόμος για τη σταθερότητα στη Μέση Ανατολή είναι μακρύς, όμως η σφραγίδα στις Βερσαλλίες αποτελεί την απτή απόδειξη ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούν πλέον να επιβάλλουν τη θέλησή τους ως απόλυτος κυρίαρχος. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι θα αποδεχτούν την υποχώρησή τους χωρίς περαιτέρω, ενδεχομένως πιο επικίνδυνες, αντιδράσεις.
