Οι 3 Υπουργοί που επι της 7ετιας διακυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη έχουν μοιράσει τις περισσότερες απευθείας αναθέσεις είναι, ο Βασίλης Κικίλιας, ο Άδωνις Γεωργιάδης και ο Κωστής Χατζηδάκης.
Οι data journalists που ερεύνησαν το θέμα, από τον Ιούλιο του 2019 έως σήμερα παρουσιάσαν το αποτέλεσμα με μεγάλο ενδιαφέρον.
Η καταμέτρηση έγινε με τις συμβάσεις που δόθηκαν από τις υπηρεσίες των Υπουργείων, δηλαδή δίχως να συμπεριλαμβάνονται στην καταγραφή και οι εκατοντάδες εποπτευόμενοι φορείς.
Αυτό προκειμένου να υπάρχει μια όσο το δυνατόν πιο αντικειμενική σύνδεση των αναθέσεων με τα υπουργεία αυτά καθαυτά.
Τα ποσά που θα αναφερθούν στην έρευνά, δεν αφορούν συμβάσεις που φέρουν απαραίτητα τις υπογραφές των υπουργών, αλλά όλες όσες έχουν ανακοινωθεί επί υπουργίας τους.
Το top-3 των απευθείας αναθέσεων
Σύμφωνα με την έρευνά, με σημείο αναφοράς την επίσημη βάση δεδομένων των απευθείας αναθέσεων, οι πρώτοι υπουργοί της κυβέρνησης σ’ αυτόν τον τομέα είναι οι Βασίλης Κικίλιας, Άδωνις Γεωργιάδης και Κωστής Χατζηδάκης. Συγκεκριμένα:
- ΒΑΣΙΛΗΣ ΚΙΚΙΛΙΑΣ – ΣΥΝΟΛΟ ΑΠΕΥΘΕΙΑΣ ΑΝΑΘΕΣΕΩΝ: 56,5 ΕΚΑΤ. ΕΥΡΩ:
- Υπουργός Υγείας (9.7.2019-31.8.2021) 1.62 εκατ. ευρώ
- Υπουργός Τουρισμού (31.8.2021-26.52023) 3,22 εκατ. ευρώ
- Υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας (27.6.2023-15.3.2025) 46 εκατ. ευρώ
- Υπουργός Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής (15.3.2025 έως σήμερα) 5.7 εκατ. ευρώ.
- ΆΔΩΝΙΣ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ – ΣΥΝΟΛΟ ΑΠΕΥΘΕΙΑΣ ΑΝΑΘΕΣΕΩΝ: 28,7 ΕΚΑΤ. ΕΥΡΩ
- Υπουργός Ανάπτυξης και Επενδύσεων (9.7.2019 – 26.5.2023) 25,7 εκατ. ευρώ
- Υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης (27.6.2023 – 4.1.2024) 1.2 εκατ. ευρώ
- Υπουργός Υγείας (4.1.2024 έως σήμερα) 1,8 εκατ. ευρώ.
- ΚΩΣΤΗΣ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ – ΣΥΝΟΛΟ ΑΠΕΥΘΕΙΑΣ ΑΝΑΘΕΣΕΩΝ: 23,1 ΕΚΑΤ. ΕΥΡΩ
- Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας (9.7.2019-4.1.2021) 4 εκατ. ευρώ
- Υπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων (5.1.2021-26.5.2023) 5,8 εκατ. ευρώ
- Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών (27.6.2023-15.3.2025) 13,3 εκατ. ευρώ.
- Από τον Μάρτιο 2023 διατελεί Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη και Υπουργός Επικρατείας.
Μόνο επί αυτών των τριών πρωτοκλασάτων υπουργών, της απόλυτης εμπιστοσύνης του Κυριάκου Μητσοτάκη αφού βρίσκονται διαρκώς από το 2019 σε υπουργικά πόστα (με εξαίρεση τον τελευταίο χρόνο για τον Κωστή Χατζηδάκη που έχει αναβαθμιστεί σε αντιπρόεδρο της κυβέρνησης), έχουν δοθεί απευθείας αναθέσεις ύψους άνω των 100 εκατ. ευρώ!
Αναλυτικά οι απευθείας αναθέσεις στο top-3 υπουργών από το 2019 έως και σήμερα
Να σημειωθεί ότι στο σύνολο των 1,3 εκατ. συμβάσεων που υπέγραψαν όλοι οι φορείς του Δημοσίου από το 2020 μέχρι και τα τέλη του 2025, οι περισσότερες από 1 εκατ. συμβάσεις με απευθείας αναθέσεις αντιστοιχούν σε ποσοστό άνω από 75%.
Το καθεστώς: «Μια διαδικασία κατά παρέκκλιση»
Η απευθείας ανάθεση συνιστά μια εξαιρετική διαδικασία ανάθεσης δημόσιας σύμβασης, η οποία εφαρμόζεται κατά παρέκκλιση της θεμελιώδους αρχής της διενέργειας διαγωνισμού. Σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, πρόκειται «για διαδικασία κατά την οποία η αναθέτουσα αρχή αναθέτει τη σύμβαση σε οικονομικό φορέα της επιλογής της, κατόπιν προηγούμενης έρευνας αγοράς, με ή χωρίς εκ των προτέρων δημοσιότητα, ανάλογα με την περίπτωση».
Η προσφυγή στην απευθείας ανάθεση δεν αποτελεί εναλλακτική του διαγωνισμού για λόγους ταχύτητας ή κατεπείγοντος, αλλά επιτρέπεται αποκλειστικά λόγω του χαμηλού οικονομικού αντικειμένου της σύμβασης, «ώστε να αποφεύγεται η επιβάρυνση του Δημοσίου με δυσανάλογες διοικητικές διαδικασίες».
Τα όρια και η πανδημία
Χρηματικά όρια και εκτιμώμενη αξία σύμβασης:
«Η διαδικασία της απευθείας ανάθεσης επιτρέπεται όταν η εκτιμώμενη αξία της σύμβασης, χωρίς ΦΠΑ, δεν υπερβαίνει: 30.000 ευρώ για συμβάσεις προμηθειών και υπηρεσιών, 60.000 ευρώ για: συμβάσεις υπηρεσιών που εμπίπτουν στα άρθρα 107–110 του ν. 4412/2016, συμβάσεις προμηθειών και υπηρεσιών ΤΠΕ, υπό τις ειδικές προϋποθέσεις της παρ. 6 του άρθρου 118, ιδίως για λόγους διαλειτουργικότητας και ψηφιακού εκσυγχρονισμού της Κεντρικής Διοίκησης».
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην απαγόρευση τεχνητής κατάτμησης συμβάσεων με σκοπό την αποφυγή εφαρμογής του νόμου. Η εκτιμώμενη αξία κάθε σύμβασης πρέπει να προσδιορίζεται αντικειμενικά, βάσει πραγματικών αναγκών και τεκμηριωμένης έρευνας αγοράς, σύμφωνα με το άρθρο 6 του ν. 4412/2016: «Για συμβάσεις εκτιμώμενης αξίας έως 30.000 ευρώ, δεν εφαρμόζονται οι δυνητικοί λόγοι αποκλεισμού του άρθρου 73 παρ. 4, γεγονός που απλοποιεί τη διαδικασία, χωρίς να αναιρεί τον υποχρεωτικό έλεγχο βασικής νομιμότητας».
Λόγω των ειδικών συνθηκών της πανδημίας του κορονοϊού τα ποσά αυξήθηκαν για τα όρια των απευθείας αναθέσεων, όμως όπως έχει επανειλημμένως αναφερθεί από δημοσιεύματα και σχετικές καταγγελίες σε κοινοβουλευτικό επίπεδο παρατηρήθηκε σημαντική κατάχρηση του μέτρου, με το πνεύμα του νόμου σε αρκετές περιπτώσεις να καταστρατηγείται και οι αναθέσεις να μοιράζονται, με αφορμή τον covid ακόμα και μετά το τέλος της πανδημικής κρίσης, για άλλους σκοπούς.
Οι συμβάσεις με απευθείας αναθέσεις και τα υπουργεία
Μόνο για το 2025, δόθηκαν από τα υπουργεία 4 δισ. ευρώ, με υπογραφή 163.750 συμβάσεων, με μέσο όρο στις 25.000 ευρώ ανά σύμβαση. Συνολικά, στην εξαετία 2020-2025, και σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ΚΗΜΔΗΣ, έχουν υπογραφεί 1.033.297 συμβάσεις με απευθείας ανάθεση. Συνολικά έχουν δαπανηθεί 18,5 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 8% του ελληνικού ΑΕΠ.
Το ΚΗΜΔΗΣ είναι το Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Δημοσίων Συμβάσεων, που έχει συσταθεί στο υπουργείο Οικονομίας και Ανάπτυξης από το 2011. Εκεί υπάρχει διαθέσιμη η στατιστική αποτύπωσης για τις δαπάνες απ’ όλες τις αναθέτουσες αρχές, όπως υπουργεία, κρατικές αρχές, εταιρείες του Δημοσίου, περιφέρειες, δήμοι, φορείς που το κράτος τούς έχει αναθέσει ή εκχωρήσει εξουσία διαχείρισης.
Όσον αφορά στα υπουργεία, πρωταθλητής είναι το υπουργείο Μεταφορών με 2,5 δισ. ευρώ απευθείας αναθέσεις στην «καθαρή» εξαετία της ΝΔ 2020-2025. Ακολουθούν τα υπουργεία Άμυνας (575 εκατ. ευρώ) και Αγροτικής Ανάπτυξης (393 εκατ.). Επί κυβέρνησης Μητσοτάκη έχουν υπογραφεί συμβάσεις ύψους 77 δισ. ευρώ κάθε είδους και τύπου από τις κρατικές αρχές.
