Η Ελβετία μετατρέπεται για ακόμη μια φορά στο επίκεντρο της παγκόσμιας διπλωματίας, καθώς ξεκίνησαν οι κρίσιμες τριμερείς συνομιλίες ανάμεσα στο Ιράν, τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Κατάρ.
Με την κρατική τηλεόραση της Τεχεράνης να επιβεβαιώνει την έναρξη των επαφών, στο τραπέζι τίθενται άμεσα το φλέγον ζήτημα της συνολικής εκεχειρίας στον Λίβανο, καθώς και η αποδέσμευση των παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων.
Η ενεργός μεσολάβηση του Κατάρ, σε συνεργασία με το Πακιστάν, αναδεικνύει την πολυπλοκότητα της κατάστασης, με τη Ντόχα να εκφράζει την ελπίδα για την επίτευξη μιας μόνιμης και συνολικής συμφωνίας που θα καλύπτει όλες τις πτυχές του σχετικού Μνημονίου Κατανόησης.
Ωστόσο, το κλίμα πίσω από τις κλειστές πόρτες παραμένει εξαιρετικά τεταμένο. Το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Tasnim, επικαλούμενο πηγές από τη διαπραγματευτική ομάδα, ξεκαθάρισε πως η Τεχεράνη κρατά ένα ισχυρό γεωπολιτικό χαρτί στα χέρια της. Η ιρανική πλευρά διαμήνυσε ότι το Στενό του Ορμούζ δεν πρόκειται να ανοίξει αν δεν υπάρξει πλήρης σεβασμός της εκεχειρίας στον Λίβανο και αν δεν εκδοθούν οι απαραίτητες άδειες για την ελεύθερη πώληση του ιρανικού πετρελαίου.
Τα Τέσσερα Κρίσιμα Ερωτήματα της Επόμενης Μέρας
Πέρα από την άμεση κρίση, το βάθος της διαπραγμάτευσης αγγίζει το ίδιο το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Σύμφωνα με ανάλυση των New York Times, η κυβέρνηση Τραμπ, μετά την κατακόρυφη κλιμάκωση της έντασης και τις περσινές στρατιωτικές επιθέσεις, επιδιώκει μια σαρωτική συμφωνία. Αυτή η επιδίωξη, όμως, προσκρούει άμεσα στις απαραβίαστες κόκκινες γραμμές του Ιράν, οι οποίες συνοψίζονται σε τέσσερα βασικά μέτωπα.
1. Το χρονικό όριο και οι όροι του εμπλουτισμού ουρανίου
Το βασικότερο σημείο τριβής παραμένει η διαδικασία εμπλουτισμού, η οποία μπορεί να μετατρέψει το ουράνιο από καύσιμο πολιτικής χρήσης σε πρώτη ύλη για πυρηνική βόμβα. Η Ουάσιγκτον αξιώνει την πλήρη αναστολή κάθε δραστηριότητας εμπλουτισμού για τουλάχιστον 20 χρόνια. Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς έχει ξεκαθαρίσει πως η νέα συμφωνία θα επιβάλει πλήρες μορατόριουμ, σε αντίθεση με το πλαίσιο του 2015 που επέτρεπε ελεγχόμενο εμπλουτισμό. Από την πλευρά της, η Τεχεράνη αντιπροτείνει μια 10ετή παύση, ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ έχει αφήσει να εννοηθεί πως θα μπορούσε να συμβιβαστεί στα 15 έτη, με τον όρο το Ιράν να περιοριστεί σε χαμηλά επίπεδα εμπλουτισμού για πάντα.
2. Η τύχη των υφιστάμενων αποθεμάτων
Μετά την κατάρρευση της προηγούμενης συμφωνίας, το Ιράν συσσώρευσε σημαντικές ποσότητες σχάσιμου υλικού. Τα στοιχεία της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ) έδειχναν ότι η χώρα διέθετε 440 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60% —ποσότητα επαρκής για την κατασκευή 10 βομβών— καθώς και 11 τόνους σε χαμηλότερα επίπεδα. Αν και οι περσινοί αμερικανικοί βομβαρδισμοί έπληξαν τρεις μεγάλες πυρηνικές εγκαταστάσεις, συμπεριλαμβανομένου του συγκροτήματος στο Ισφαχάν, η ακριβής κατάσταση των αποθεμάτων παραμένει άγνωστη. Η αμερικανική πλευρά απαιτεί τώρα την πλήρη εξάλειψη αυτών των αποθεμάτων, είτε μέσω αραίωσής τους είτε μέσω της μεταφοράς τους σε τρίτη χώρα.
3. Το μέλλον των πυρηνικών εγκαταστάσεων
Η Ουάσιγκτον πιέζει για το οριστικό ξήλωμα των δύο βασικών μονάδων εμπλουτισμού στο Νατάνζ και το Φορντό, καθώς και των υπόγειων αποθηκών στο Ισφαχάν, ενώ εκφράζονται έντονοι φόβοι για την ύπαρξη μυστικών, αδήλωτων εγκαταστάσεων. Η Τεχεράνη αρνείται κατηγορηματικά το κλείσιμο αυτών των δομών, θεωρώντας ότι κάτι τέτοιο ισοδυναμεί με εθνική συνθηκολόγηση και απεμπόληση του κυρίαρχου δικαιώματός της στην πυρηνική ενέργεια. Η ιρανική πλευρά επιμένει να κρατήσει σε λειτουργία τουλάχιστον μία μονάδα, όρος που θεωρείται εξαιρετικά δύσκολο να γίνει δεκτός από τους Αμερικανούς διαπραγματευτές.
4. Η πρόσβαση και ο ρόλος των διεθνών επιθεωρητών
Αυτή τη στιγμή, οι διεθνείς ελεγκτές στερούνται οποιασδήποτε εικόνας για το τι συμβαίνει στο εσωτερικό του Ιράν, καθώς η Τεχεράνη απέκλεισε την ΙΑΕΑ ως αντίποινα για τα περσινά αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα. Η κυβέρνηση Τραμπ θέτει ως απαράβατο όρο τη θεσμοθέτηση ενός αυστηρού πλαισίου που θα επιτρέπει αιφνιδιαστικούς ελέγχους ανά πάσα στιγμή και σε οποιαδήποτε εγκατάσταση. Παρά το τρέχον αδιέξοδο, ο επικεφαλής της ΙΑΕΑ, Ραφαέλ Γκρόσι, δήλωσε πως και οι δύο πλευρές επιθυμούν τον Οργανισμό σε ρόλο εγγυητή για την επαλήθευση μιας μελλοντικής συμφωνίας, αφήνοντας ένα μικρό παράθυρο αισιοδοξίας σε μια κατά τα άλλα ακραία διπλωματική εξίσωση.
