Η ανοιχτή ρήξη στα δεξιά της ΝΔ δυσκολεύει τον στόχο της αυτοδυναμίας και αναδιατάσσει τα σενάρια της επόμενης ημέρας, όπως αναφέρει θέμα του The Socialist
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επιχείρησε από τη ΔΕΘ να κλείσει οριστικά τη συζήτηση περί πρόωρων εκλογών. Η απάντησή του ήταν κατηγορηματική: οι κάλπες θα στηθούν την άνοιξη του 2027, στο τέλος της τετραετίας, ακόμη και αν στο μεταξύ εμφανιστεί κάποιο πολιτικό «παράθυρο ευκαιρίας» για την κυβέρνηση.
Με αυτή τη δήλωση ο πρωθυπουργός καθόρισε τον εκλογικό ορίζοντα και έδωσε το σήμα ότι η κυβέρνηση θέλει να αξιοποιήσει μέχρι τέλους τον διαθέσιμο χρόνο. Δεν κατάφερε, όμως, να κλείσει το σημαντικότερο πολιτικό ερώτημα: με ποια εκλογική και κοινωνική συμμαχία μπορεί η Νέα Δημοκρατία να πετύχει ξανά την αυτοδυναμία, όταν στα δεξιά της έχει ανοίξει πλέον ένα βαθύ και προσωπικό ρήγμα με τον Αντώνη Σαμαρά;
Η σύγκρουση δεν βρίσκεται πια στο επίπεδο των υπαινιγμών. Ο Μητσοτάκης δήλωσε ότι δεν βλέπει «κανένα απολύτως περιθώριο συνεννόησης» με τον πρώην πρωθυπουργό και τον κατηγόρησε ότι διαθέτει τεχνογνωσία στο πώς να κάνει κακό στη Νέα Δημοκρατία. Ο Σαμαράς απάντησε ότι ο σημερινός πρωθυπουργός πρέπει να ανησυχεί για τη δική του υστεροφημία. Πρόκειται για πλήρη πολιτική ρήξη, όχι για μια προσωρινή εσωκομματική ένταση.
Κάλπες το 2027 με το δίλημμα «αυτοδυναμία ή αστάθεια»
Η επιλογή της άνοιξης του 2027 συνδέεται και με έναν συγκεκριμένο θεσμικό σταθμό: την 1η Ιουλίου η Ελλάδα αναλαμβάνει την Προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο Μητσοτάκης χρησιμοποιεί αυτό το γεγονός για να ενισχύσει το κεντρικό του δίλημμα: η χώρα, υποστηρίζει, πρέπει να διαθέτει έως τότε σταθερή κυβέρνηση και όχι να βρίσκεται σε παρατεταμένες διαπραγματεύσεις ή υπό υπηρεσιακή διοίκηση.
Στην πραγματικότητα, η αναφορά αυτή προετοιμάζει από τώρα το βασικό προεκλογικό αφήγημα της ΝΔ: αυτοδυναμία ή αστάθεια. Ο πρωθυπουργός επιμένει ότι οι αυτοδύναμες κυβερνήσεις μπορούν να λαμβάνουν γρήγορα αποφάσεις χωρίς κομματικά παζάρια και θεωρεί τον στόχο εφικτό, παρά τη σημερινή απόσταση των δημοσκοπικών επιδόσεων από το απαιτούμενο ποσοστό.
Το πρόβλημα είναι ότι το ίδιο αυτό αφήγημα γίνεται πιο δύσκολο να υποστηριχθεί όσο η κυβερνητική παράταξη χάνει συνοχή. Η σταθερότητα δεν κρίνεται μόνο από το πότε θα γίνουν οι εκλογές, αλλά και από το εάν ο πολιτικός χώρος που έδωσε στη ΝΔ το 40,8% του 2023 παραμένει ενιαίος.
Σαμαράς: Οι κρίσιμες μονάδες που μπορούν να κρίνουν την αυτοδυναμία
Το ενδεχόμενο δημιουργίας κόμματος από τον Αντώνη Σαμαρά παραμένει υποθετικό. Ο ίδιος δεν έχει ακόμη ανακοινώσει επίσημα μια τέτοια κίνηση. Ωστόσο, η πολιτική επίδραση του ρήγματος υπάρχει ήδη, επειδή προσφέρει σημείο αναφοράς σε ένα τμήμα της συντηρητικής βάσης που διαφωνεί με την κυβέρνηση για τα ελληνοτουρκικά, το μεταναστευτικό, την κοινωνική ατζέντα και τη φυσιογνωμία της Νέας Δημοκρατίας.
Ένα πιθανό κόμμα Σαμαρά δεν χρειάζεται να γίνει μεγάλο ούτε να διεκδικήσει την πρώτη θέση. Αρκεί να αφαιρέσει λίγες κρίσιμες μονάδες από τη ΝΔ για να μειώσει τις πιθανότητες αυτοδυναμίας. Στο ελληνικό εκλογικό σύστημα η πρώτη θέση δεν αρκεί: η κοινοβουλευτική πλειοψηφία εξαρτάται τόσο από το ποσοστό του πρώτου κόμματος όσο και από το συνολικό ποσοστό των κομμάτων που θα μείνουν εκτός Βουλής.
Ακόμη και αν ένας νέος σχηματισμός δεν ξεπεράσει το εκλογικό όριο, μπορεί να προκαλέσει πολιτική ζημιά στη ΝΔ μέσω αποσυσπείρωσης, μετακίνησης ψηφοφόρων και πίεσης σε υποψηφίους και κομματικά στελέχη. Αν, αντίθετα, περάσει το κατώφλι εισόδου στη Βουλή, η εξίσωση γίνεται ακόμη πιο σύνθετη: η δεξιά πολυκατοικία κατακερματίζεται και η κοινοβουλευτική αυτοδυναμία απομακρύνεται.
Η ρήξη Μητσοτάκη – Σαμαρά περιπλέκει και την επόμενη ημέρα
Η σύγκρουση επηρεάζει και την επόμενη ημέρα των εκλογών. Ο Μητσοτάκης δεν περιορίστηκε να απορρίψει υποθετικά σενάρια· δήλωσε ότι, με βάση τις θέσεις του Σαμαρά για τον πυρήνα της εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής, δεν υπάρχει περιθώριο συνεννόησης.
Αυτό σημαίνει ότι ένα κόμμα στα δεξιά της ΝΔ θα μπορούσε ταυτόχρονα να δυσκολεύει την αυτοδυναμία και να μην αποτελεί διαθέσιμο κυβερνητικό εταίρο. Το παράδοξο είναι προφανές: η κυβέρνηση οικοδομεί την εκλογική της στρατηγική πάνω στην ανάγκη σταθερής διακυβέρνησης, ενώ η εσωτερική σύγκρουση στον ευρύτερο πολιτικό της χώρο περιορίζει τις πιθανές συνεργασίες.
Το ΠΑΣΟΚ έχει αποκλείσει με συνεδριακή απόφαση συνεργασία με τη ΝΔ. Ο ίδιος ο πρωθυπουργός αναγνωρίζει ότι σήμερα δεν διαφαίνεται προοπτική κυβέρνησης συνεργασίας. Επομένως, αν δεν επιτευχθεί αυτοδυναμία, η χώρα μπορεί να οδηγηθεί σε δεύτερες κάλπες ή σε μια πολύ δυσκολότερη διαδικασία σχηματισμού κυβέρνησης από αυτή που περιγράφει το κυβερνητικό αφήγημα.
Βόρεια Ελλάδα και Πελοπόννησος στο επίκεντρο της μάχης στα δεξιά
Η πολιτική επιρροή του Σαμαρά δεν είναι ομοιόμορφη σε ολόκληρη τη χώρα. Η πίεση μπορεί να γίνει περισσότερο αισθητή στη Βόρεια Ελλάδα, στην Πελοπόννησο και σε ακροατήρια με έντονη ευαισθησία στα εθνικά ζητήματα. Εκεί η ΝΔ έχει ήδη να αντιμετωπίσει τον ανταγωνισμό μικρότερων κομμάτων στα δεξιά της.
Η σύγκρουση μπορεί επίσης να δημιουργήσει εσωτερικά διλήμματα. Βουλευτές και στελέχη που προέρχονται από την παραδοσιακή, πατριωτική δεξιά θα κληθούν να επιλέξουν αν θα στηρίξουν πλήρως την κυβερνητική γραμμή ή θα διατηρήσουν διαύλους με τον πρώην πρωθυπουργό. Όσο πλησιάζουν οι κάλπες, οι λίστες των υποψηφίων και οι τοπικές κομματικές ισορροπίες μπορούν να μετατρέψουν την κεντρική αντιπαράθεση σε πραγματικό οργανωτικό πρόβλημα.
Για τον Μητσοτάκη το στοίχημα είναι διπλό: να διατηρήσει το κεντρώο ακροατήριο που στήριξε τη διεύρυνση της ΝΔ και ταυτόχρονα να εμποδίσει διαρροές προς τα δεξιά. Όσο σκληραίνει απέναντι στον Σαμαρά, ενισχύει την εικόνα του ως αυτόνομου ηγέτη, αλλά αυξάνει και τον κίνδυνο οριστικής αποξένωσης ενός τμήματος της κομματικής βάσης.
ΠΑΣΟΚ: Το ρήγμα στη ΝΔ δημιουργεί ευκαιρία, όχι αυτόματη νίκη
Η ρήξη στο εσωτερικό της δεξιάς δημιουργεί χώρο για την αντιπολίτευση, αλλά δεν της προσφέρει από μόνη της εκλογική νίκη. Το ΠΑΣΟΚ δεν αρκεί να παρακολουθεί τον πόλεμο Μητσοτάκη–Σαμαρά ή να προσδοκά ότι η ΝΔ θα αποδυναμωθεί μέσω διάσπασης.
Χρειάζεται να παρουσιάσει πειστική πρόταση διακυβέρνησης για το διαθέσιμο εισόδημα, την ακρίβεια, το ιδιωτικό χρέος, τη στέγη, την παραγωγική βάση και τους θεσμούς. Διαφορετικά, η δυσαρέσκεια απέναντι στην κυβέρνηση μπορεί να κατευθυνθεί κυρίως προς τα δεξιά και όχι προς μια προοδευτική εναλλακτική.
Το κυβερνητικό δίλημμα «αυτοδυναμία ή αστάθεια» μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο εάν η αντιπολίτευση παρουσιάσει ένα διαφορετικό, αξιόπιστο μοντέλο σταθερής διακυβέρνησης. Η μάχη, επομένως, δεν θα κριθεί μόνο από το πόσες ψήφους θα χάσει η ΝΔ λόγω Σαμαρά, αλλά από το ποιος θα πείσει ότι μπορεί να κυβερνήσει την επόμενη ημέρα.
Οι κάλπες αργούν, αλλά η προεκλογική μάχη έχει ήδη αρχίσει
Ο Μητσοτάκης απέκλεισε τις πρόωρες εκλογές, αλλά η πολιτική περίοδος που άνοιξε στη ΔΕΘ είναι ήδη προεκλογική. Τα μέτρα της κυβέρνησης, το αίτημα για τρίτη θητεία, ο στόχος της αυτοδυναμίας και η επίθεση στους πολιτικούς αντιπάλους συγκροτούν το πλαίσιο της αναμέτρησης του 2027.
Η διαφορά είναι ότι αυτή τη φορά η Νέα Δημοκρατία δεν έχει απέναντί της μόνο την κεντροαριστερή αντιπολίτευση. Έχει να διαχειριστεί και μια σύγκρουση στο εσωτερικό της ιστορικής της παράταξης, με έναν πρώην πρωθυπουργό που γνωρίζει τον κομματικό μηχανισμό, διαθέτει πολιτικές αναφορές και μπορεί να επηρεάσει κρίσιμα ακροατήρια.
Οι εκλογές μπορεί να γίνουν στην ώρα τους. Η εκλογική εξίσωση, όμως, έχει ήδη αλλάξει. Και όσο ο πόλεμος Μητσοτάκη–Σαμαρά κλιμακώνεται, τόσο ο δρόμος προς την αυτοδυναμία γίνεται στενότερος — και η συζήτηση για την κυβέρνηση της επόμενης ημέρας πιο σύνθετη.
